საქართველოს მმართველთა სია

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
(გადამისამართდა გვერდიდან საქართველოს მმართველები)
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

აქ ჩამოთვლილია საქართველოს მმართველები.

სექციების სია

დიაოხის მეფეები[რედაქტირება]

დიაოხი არსებობდა დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვის XII საუკუნეში, როგორც ქართული ტომების გაერთიანება,[1][2][3][4][5][6][7][8] დიაოხისგან შემდგომში ჩამოყალიბდა ტაო-კლარჯეთის ქართული სამეფო.

იბერიის მეფეები[რედაქტირება]

იბერიის სამეფო, იყო ქართლის სამეფოს ბერძნული სახელწოდება, რომელიც არსებობდა დაახლოებით ძვ.წ.აღ. 329 - ახ.წ.აღ. 580 წლებში.[9][10][11][12][13][14][15][16]

იბერიის მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
აზო (არიან-ქართლის მეფის ძე) დაახ. ძვ. წ. 329305 იბერიის მეფე
ფარნავაზიანთა დინასტია[კ 1]
ფარნავაზ I დაახ. ძვ. წ. 305ძვ. წ. 240 იბერიის მეფე
საურმაგი დაახ. ძვ. წ. III საუკუნე იბერიის მეფე
მირვანი (მირვან ნებროთიანი) დაახ. ძვ. წ. II საუკუნე იბერიის მეფე
ფარნაჯობი (ფარნაჯობ; ფარნაჯომ ნებროთიანი) დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ. იბერიის მფე
არშაკ I (არშაკ არშაკუნიანი) დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ. იბერიის მეფე
არიკი (არიკ; არტაგ არშაკუნიანი) დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ. იბერიის მეფე
ბრატმანი (ბრატმან; ბარტომ არშაკუნიანი) იგივე ფარნავაზ II? დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ. იბერიის მეფე
მირვან II (მირეან; მირვან ნებროთიანი) დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ. იბერიის მფე
არსუკი, იგივე არშაკ II (არსუკ; არშაკ ნებროთიანი) დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ. იბერიის მეფე
ადეროკი (როკ; ადერკი არშაკუნიანი) დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახ. იბერიის მეფე
დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის 60 წლისთვის იბერიის სამეფო ორად გაიყო, ერთი მეფე იჯდა არმაზში, მეორე – მცხეთაში. ამ მოვლენას ქართულ იტორიოგრაფიაში ეწოდა "ორმეფობა ქართლში". "მეფეთა ცხოვრების" მიხედვით, მეფე ადერკიმ სიკვდილის წინ სამეფო თავის ორ შვილს გაუყო: ერთს შეხვდა ქალაქი მცხეთა და ქართლი მტკვრის ჩრდილოეთით, მეორეს კი – არმაზი და ქართლი მტკვრის სამხრეთით. სულ იბერიის ტახტზე, "მეფეთა ცხოვრების" თანახმად, მეფეთა 5 წყვილი მჯდარა, "მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს თანახმად კი – 6. ბოლო წყვილის – ფარსმან ქველისა და მირდატის ("მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს მიხედვით როკ და მირდატის) შემდეგ გამეფებულა ადამი და ერთმეფობა კვლავ აღმდგარა.
ორმეფობა[კ 2]
ქარძამი (ქართამი) და ბრატმანი (ბარტომ) ძვ. წ. II საუკუნის 60–იანი წ. იბერიის მეფე
კაოზი (კაოსი) და ფარსმანი ძვ. წ. II საუკუნის 50–იანი წ. იბერიის მეფე
არსოკი (აზორკი) და ამაზაერი (არმაზელი) ძვ. წ. II–I სს–ების მიჯნა იბერიის მეფე
ამაზასპი და დერუკ (დეროკი) ძვ. წ. I საუკუნის I ნახ. იბერიის მეფე
ფარსმან ქველი და ფარსმან ავაზი (ქც–ში – ფარსმან ქველი და მირდატი) ძვ. წ. I საუკუნის 70–იანი წ. იბერიის მეფე
როკი და მირდატი (ქც–ში ეს წყვილი არ არის) ძვ. წ. I საუკუნის ს–ის 70–60–იანი წ. იბერიის მეფე
ორმეფობის დასასრული
არმაზში გაუქმდა მეფობა და "მცხეთას ოდენ იყო მეფობაჲ".[კ 3]
არტოკე ძვ. წ. I საუკუნის 60–იანი წ. იბერიის მეფე
ფარნავაზ II ძვ. წ. I საუკუნის 30–იანი წ. იბერიის მეფე
მითრიდატე I ძვ. წ. I საუკუნის 30–იანი წ. იბერიის მეფე
ფარსმან I ახ. წ. I საუკუნის 40–50–იანი წ. იბერიის მეფე
მითრიდატე II ახ. წ. I საუკუნის 70–იანი წ. იბერიის მეფე
მითრიდატე III ახ. წ. I საუკუნის დასაწყისი იბერიის მეფე
ფარსმან II II საუკუნის 30–50–იანი წწ. იბერიის მეფე
ხსეფარნუგი II საუკუნის 60–იანი წწ. იბერიის მეფე
ღადამი (ადამი) II საუკუნის დასასრული იბერიის მეფე
ფარსმან III საუკუნის დასაწყისი იბერიის მეფე
ამაზასპ III საუკუნის 40–იანი წ. იბერიის მეფე
რევ მართალი III საუკუნის II ნახ. იბერიის მეფე
ვაჩე III საუკუნის II ნახ. იბერიის მეფე
ბაკურ I (ბაკურ) III საუკუნის II ნახ. იბერიის მეფე
მირდატ III საუკუნის დასასრული, ან IV საუკუნის დასაწყისი იბერიის მეფე
ასფაგურ IV საუკუნის 30–40–იანი წწ. იბერიის მეფე
ლევ მამაჲ მირეანისი?[კ 4] იბერიის მეფე?
ქრისტიანი მეფეები
ხოსროვიანთა დინასტია
მირიან III დაახ. IV საუკუნის 40–იანი წ. – 332 იბერიის მეფე
ბაკურ II (ბაკურ რევის ძე; ქ. ცხ–ში – ბაქარ მირიანის ძე) IV საუკუნის 30–50–იანი წწ. – 332 იბერიის მეფე
თრდატი (თრდატ ძმაჲ ბაკურისი; ქ. ცხ–ში – მირდატ ბაქარის ძე) IV საუკუნის 60–70–იანი წწ. იბერიის მეფე
ვარაზ-ბაკური (ვარაზ–ბაქარი; ასპაკურეს) IV საუკუნის 70–80–იანი წწ. იბერიის მეფე
ბაკურ III (ბაკურ ძჱ თრდატისი) IV საუკუნის 80–90–იანი წწ. იბერიის მეფე
ფარსმან V (ფარსმან დისწული თრდატისი) IV–V საუკუნეების მიჯნა იბერიის მეფე
მირდატი V საუკუნის 10–იანი წ. იბერიის მეფე
უმეფობა V საუკუნის 10–იანი წლები
არჩილ I V საუკუნის 20–30–იანი წ. იბერიის მეფე
მირდატ V საუკუნის 30–50–იანი წ. იბერიის მეფე
ვახტანგ I გორგასალი 438491 იბერიის მეფე
დაჩი 491 – VI საუკუნის დასაწყისი იბერიის მეფე
ბაკურ IV VI საუკუნის 10–იანი წ. იბერიის მეფე
ფარსმანი VI საუკუნის 20–იანი წ. იბერიის მეფე
ფარსმან VI (ფარსმან სხუაჲ) VI საუკუნის 30–იანი წ. იბერიის მეფე
ბაკურ VI საუკუნის 40–იანი წ. იბერიის მეფე
მეფობის გაუქმების შემდეგ იბერიას ირანის ადმინისტრაციული მოხელე – მარზპანი განაგებს.

VI საუკუნის

ეგრისის (ლაზიკის) მეფეები[რედაქტირება]

ეგრისის (ლაზიკის) მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
მეფე
გუბაზ I V ს-ის 50–60-იან წლებში ეგრისის (ლაზიკის) მეფე
დამნაზე VI ს-ის I ნახევარში ეგრისი (ლაზიკის) მეფე
წათე I VI ს-ის 20-იან წლებში ეგრისის (ლაზიკის) მეფე
გუბაზ II VI ს-ის 40–50-იან წლებში ეგრისი (ლაზიკის) მეფე
წათე II 554 წლის შემდეგ ეგრისის (ლაზიკის) მეფე

ამ პერიოდში, დღევანდელი აფხაზეთის უდიდესი ნაწილი ეგრისის (ლაზიკის) მეფეთა დაქვემდებარებაში იყო. 562 წლის ბიზანტია–ირანის ზავის შემდეგ ეგრისში სამეფო ხელისუფლება გაუქმდა. ქვეყანას სათავეში ედგნენ მთავრები ტიტულით – "ლაზიკის პატრიკიოსი".

ქართლის ერისმთავრები[რედაქტირება]

VI საუკუნის 70-იან წლებში ქართლში ირანელთა ბატონობა დასრულდა, ქართლის მმართველი გახდა ერისმთავარი.

ქართლის ერისმთავარი
სახელი მეფობის წლები ტიტული
ბაგრატიონები
გუარამ I (გურგენი?) კურაპალატი VI ს. 70–90 წ. ქართლის ერისმთავარი
ჯუანშერ I 590591 ქართლის ერისმთავარი
სტეფანოზ I VI–VII ს. მიჯნა ქართლის ერისმთავარი
ადრნერსე VII ს. I ნახ. ქართლის ერისმთავარი
სტეფანოზ II VII ს. შუა წ. და II ნახ. ქართლის ერისმთავარი
ნერსე I VII საუკუნის II ნახ. ქართლის ერისმთავარი
არშუშა VII საუკუნის II ნახ. უკანასკნელი მეოთხედი ქართლის ერისმთავარი
ვარაზ-ბაკური VII საუკუნის II ნახ. უკანასკნელი მეოთხედი ქართლის ერისმთავარი
სტეფანოზ III VIII საუკუნის I ნახ. ქართლის ერისმთავარი
მირი და არჩილი VIII საუკუნის I ნახ. ქართლის ერისმთავარი
ჯუანშერ II VIII საუკუნის 50-60–იანი წლები ქართლის ერისმთავარი
ადარნასე VIII საუკუნის 70–იანი წლები ქართლის ერისმთავარი
ნერსე II VIII საუკუნის 70-80–იანი წლები ქართლის ერისმთავარი
სტეფანოზ IV VIII საუკუნის 80–იანი წლები ქართლის ერისმთავარი
აშოტ I დიდი კურაპალატი 786813 ქართლის ერისმთავარი

თბილისის ამირები[რედაქტირება]

თბილისის ამირები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
შუაბიანთა დინასტია
ისმაილ იბნ-შუაბი VIII ს.II ნახ.- 813 თბილისის ამირა
მუჰამედ იბნ-ათაბი 813829 თბილისის ამირა
ალი იბნ-შუაბი 829830 თბილისის ამირა
საჰაკი 830853 თბილისის ამირა
შაბანიანთა დინასტია
მოჰამედ იბნ-ხალიდა 853869 თბილისის ამირა
ისე იბნ აშ-შეიხ აშ-შაბანი 869875 თბილისის ამირა
აბრაჰამ შაბანი 875878 თბილისის ამირა
გაბულოცი 878882 თბილისის ამირა
ჯაფარიანთა დინასტია
ჯაფარ I იბნ-ალი 882914 თბილისის ამირა
მანსორ იბნ-ჯაფარი 914952 თბილისის ამირა
ჯაფარ II იბნ-მანსორი 952981 თბილისის ამირა
ალი იბნ-ჯაფარი 9811011 თბილისის ამირა
ჯაფარ III იბნ-ალი 10111045 თბილისის ამირა
აბულ-ჰეიჯა იბნ-ჯაფარი 10451062 თბილისის ამირა
სითილარაბი 10681080 თბილისის ამირა

1062-1068 და 1080-1122 წლებში თბილისს ქალაქის ბერები განაგებდნენ, ხოლო 1122 წელს თბილისი გაათავისუფლა დავით IV აღმაშენებელმა.

კახეთის ქორეპისკოპოსები[რედაქტირება]

კახეთის ქორეპისკოპოსი
სახელი მეფობის წლები ტიტული
ქორეპისკოპოსები
გრიგოლი 787827 კახეთის ქორეპისკოპოსი
ვაჩე (დაჩი) 827839 კახეთის ქორეპისკოპოსი
სამოელ დონაური 839861 კახეთის ქორეპისკოპოსი
გაბრიელ დონაური 861881 კახეთის ქორეპისკოპოსი
ფადლა I არევმანელი 881892 კახეთის ქორეპისკოპოსი
კვირიკე I არევმანელი 892918 კახეთის ქორეპისკოპოსი
ფადლა II 918929 კახეთის ქორეპისკოპოსი
კვირიკე II 929976 კახეთის ქორეპისკოპოსი
დავითი 9761009 კახეთის ქორეპისკოპოსი
კვირიკე III 10091010 კახეთის ქორეპისკოპოსი

ჰერეთის („რანთა“) მეფეები (893 წლამდე მთავრები)[რედაქტირება]

ჰერეთის მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
მეფე
სუმბატი VIIIIX ჰერეთის მთავარი
საჰლი IX ს. I ნახ. – დაახ. 853 ჰერეთის მთავარი
ადარნერსე დაახ. 853 – დაახ. IX ს. III მეოთხედი ჰერეთის მთავარი
გრიგოლ ჰამამი დაახ. IX ს. IV მეოთხედი – 897 ჰერეთის მთავარი;

მეფე 893 წლიდან

ადარნასე პატრიკი დაახ. X ს. I მეოთხედი ჰერეთის მეფე
იშხანიკი დაახ. X ს. 30–50–იანი წლები ჰერეთის მეფე
იოანე სენექერიმი დაახ. X ს. II მეოთხედი ჰერეთის მეფე

XI ს. დასაწყისში ჰერეთი უკვე სუსტ სახელმწიფოს წარმოადგენს, რომლის დაუფლებისათვის ერთმანეთს ებრძვიან მეზობელი პოლიტიკური ერთეულები. 1008 წელს ჰერეთს იკავებს ერთიანი საქართველოს პირველი მეფე ბაგრატ III (975–1014). მისი გარდაცვალების შემდეგ ჰერეთი გამოეყო ერთიანი საქართველოს სამეფოს და კახეთთან ერთად შექმნა რანთა და კახთა სამეფო.

ჰერეთ–კახეთის („რანთა და კახთა“) მეფეები[რედაქტირება]

ჰერეთ–კახეთის მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
მეფე
კვირიკე III დიდი 10141037 ჰერეთ–კახეთის მეფე
გაგიკი 10371058 ჰერეთ–კახეთის მეფე
აღსართან I 10581084 ჰერეთ–კახეთის მეფე
კვირიკე IV 10841102 ჰერეთ–კახეთის მეფე
აღსართან II 11021104 ჰერეთ–კახეთის მეფე

ჰერეთ–კახეთის ერთიანი საქართველოს სამეფოსთან შეერთების შემდეგ საქართველოს მეფეთა ტიტულატურას მიემატა ტიტული – "მეფე რანთა და კახთა".

ტაშირ-ძორაგეტის მეფეები[რედაქტირება]

ტაშირ–ძორაგეტის მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
მეფე
გურგენი (კორიკე, კვირიკე I) 972991/996 ტაშირ-ძორაგეტის მეფე
დავით I ანჰოლცი (უმიწაწყლო) 991-9961048-1049 ტაშირ-ძორაგეტის მეფე
კვირიკე II 1048-10491089 ტაშირ-ძორაგეტის მეფე
დავით II და აბასი 1089-ის შემდეგ – 1111-1113 ტაშირ-ძორაგეტის მეფე

ტაშირ-ძორაგეტის სამეფო მოიცავდა თანამედროვე ქვემო ქართლს და სომხეთის ტერიტორიას ბამბაკის ქედის ჩრდილოეთით. ეთნიკური თვალსაზრისით ეს მხარე დასახლებული იყო ქართული და სომხური მოსახლეობით. ქართულ წყაროებში ტაშირ–ძორაგეტს სომხითი ეწოდება, ხოლო სომხურ წყაროებში ვრაც დაშტი (ქართველთა ველი). IX–XI საუკუნეთა მანძილზე აქ მიმდინარეობდა ბრძოლა გავლენისათვის სომხურ და ქართულ სამეფო–სამთავროებს შორის. 1110 წელს დავით IV აღმაშენებელმა სელჩუკებს წაართვა სამშვილდე, 1118 წელს – ლორე, ხოლო 1123 წლისათვის ქვემო ქართლის ყველა ციხე–სიმაგრე უკვე ქართველთა ხელშია. ტაშირის შემოერთებით დასრულებულ იქნა ქართული მიწების გაერთიანების პროცესი ერთიან ფეოდალურ მონარქიად.

აფხაზეთის ერისთავები და მეფეები [კ 5][რედაქტირება]

აფხაზთა სამეფო
სახელი მეფობის წლები ტიტული
აფხაზეთის ერისთავები
ანოს VII ს–ის დასაწყისი აფხაზეთის ერისთავი
ღოზარ აფხაზეთის ერისთავი
ისტვინე (იუსტინიანე) აფხაზეთის ერისთავი
ფინიკტოს აფხაზეთის ერისთავი
ბარნუკ აფხაზეთის ერისთავი
დიმიტრი (დემეტრე I) აფხაზეთის ერისთავი
თეოდოსი I აფხაზეთის ერისთავი
კოსტანტი (კონსტანტინე I) აფხაზეთის ერისთავი
თეოდორე აფხაზეთის ერისთავი
კოსტანტინე (კონსტანტინე II) აფხაზეთის ერისთავი
ლეონ I დაახ. 720 - 740 აფხაზეთის ერისთავი
აფხაზეთის მეფეები
ლეონ II 758798 აფხაზეთის მეფე
თეოდოსი II 798825 აფხაზეთის მეფე
დემეტრე II 825861 აფხაზეთის მეფე
გიორგი I აღწეფელი 861868 აფხაზეთის მეფე
იოანე შავლიანი 868 – დაახ. 880 აფხაზეთის მეფე (უზურპატორი)
ადარნასე შავლიანი დაახ. 880887 აფხაზეთის მეფე (უზურპატორი)
ბაგრატ I 881 - 893 აფხაზეთის მეფე
კონსტანტინე III 893922 აფხაზეთის მეფე
გიორგი II 922957 აფხაზეთის მეფე
ლეონ III 957967 აფხაზეთის მეფე
დემეტრე III 967975 აფხაზეთის მეფე
თეოდოსი თვალდამწვარი 975978 აფხაზეთის მეფე
ბაგრატ III (ერთიანი საქართველოს მეფე) 9781014 აფხაზეთის მეფე

ბაგრატიონთა სახლი[რედაქტირება]

ბაგრატიონთა გერბი

ტაო კლარჯეთის მმართველები[რედაქტირება]

ქართველთა სამეფო
სახელი მეფობის წლები ტიტული
ტაო-კლარჯეთის მეფეები
აშოტ I დიდი კურაპალატი 809826 ქართველთა სამთავროს მთავარი
ბაგრატ I კურაპალატი 826876 ქართველთა სამთავროს მთავარი
დავით I კურაპალატი 876881 ქართველთა სამთავროს მთავარი
ადარნასე II კურაპალატი 881 (888) – 923 ქართველთა სამთავროს მთავარი;

ქართველთა მეფე 888 წლიდან

დავით II მაგისტროსი 923937 ქართველთა მეფე
ბაგრატ I მაგისტროსი (იგივე ბაგრატ II ერისთავი) 937945 ქართველთა მეფე
უმეფობის ხანა 945958
ბაგრატ II (იგივე ბაგრატ III ერისთავთ-ერისთავი) 958994 ქართველთა მეფე
დავით III დიდი კურაპალატი 9941001 ქართველთა მეფე

(978 წლიდან – კურაპალატი)

ერთიანი საქართველოს მეფეები[რედაქტირება]

პორტრეტი სახელი მმართველობის დასაწყისი მმართველობის დასასრული კომენტარი
Bagrat III of Georgia (Gelati mural).jpg
ბაგრატ III
1008
7 მაისი, 1014
აფხაზთა სამეფოს მეფე 978 წლიდან (ბაგრატ II-ის სახელით), გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს პირველი მეფე 1008 წლიდან.[17]
Skylitzes.George I of Georgia (Basil II vs Georgians-2).jpg
გიორგი I 7 მაისი,
1014
16 აგვისტო, 1027 ბაგრატ III-ის ვაჟი. იბრძოდა ბიზანტიის იმპერიის წინააღმდეგ სამხრეთ საქართველოს ტერიტორიების დასაბრუნებლად, თუმცა უშედეგოდ[18] [იხ. საქართველო-ბიზანტიის ომი (1021-1023)].
Bagrat IV (Ateni fresco).jpg
ბაგრატ IV 16 აგვისტო, 1027 24 ნოემბერი, 1072 გიორგი I-ის ვაჟი; მართა დედოფალი 1037 წლამდე რეგენტის როლში ხელმძღვანელობდა სამეფოს; წარმატებით სძლია ქართველ დიდგვაროვანთა ორ უძლიერეს წარმომადგენელს — დემეტრე ბატონიშვილსა და მომავალში ბაგრატის ვაჟსაც;
Vie, deteils et peintures de l'eglise de Sion (B).jpg
გიორგი II 24 ნოემბერი, 1072 1089 ბაგრატ IV-ის ვაჟი; ქართველი დიდგვაროვანის ლიპარიტის დახმარებით გამეფდა 1050 წელს და ტახტზე იმყოფებოდა 1053 წლამდე; მოგვიანებით აიძულეს გადამდგარიყო მისი ენერგიული ვაჟის - დავით IV-ის - სასარგებლოდ, რომლის თანამოსაყდრეც იგი იყო გარდაცვალებამდე - 1112 წლამდე.
Georgia-DavidIV.jpg
დავით IV აღმაშენებელი 1089 24 იანვარი, 1125 გიორგი II-ის ვაჟი. გამეფდა მას შემდეგ, რაც მამამისი მის სასარგებლოდ ტახტიდან გადადგა. ხშირ შემთხვევაში მიიჩნევენ უდიდეს და ყველაზე წარმატებულ მეფედ საქართველოს ისტორიაში. მან დაასრულა საქართველოს გაერთიანების პროცესი, განდევნა თურქ-სელჩუკები და საქართველო წინა აზიის უძლიერეს სახელმწიფოდ აქცია.[19]
საქართველოს სამეფოს დროშა დავით IV აღმაშენებლის დროს. მასზე გამოსახულია წითელი ჯვარი და მარტორქა.[20]
Demetre I (Matskhvarishi).jpg
დემეტრე I 24 იანვარი,
1125
1155 დავით IV-ის ვაჟი. ტახტზე ასვლის შემდეგ მოუწია ნახევარძმის, ვახტანგის ამბოხების ჩახშობა. 1155 წელს იძულებული გახდა ტახტიდან გადამდგარიყო უფროსი ვაჟის, დავითის სასარგებლოდ. დემეტრე დავითგარეჯას მონასტერში აღიკვეცა ბერად დამიანეს სახელით, სადაც დაწერა ცნობილი საგალობელი „შენ ხარ ვენახი“.[21]
დავით V 1155 1156 დემეტრე I-ის უფროსი ძე. იმეფა ექვსი თვე მას შემდეგ, რაც მამა აიძულა ტახტი მისთვის დაეთმო. ისტორიულ წყაროთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ დავითი მოკლეს.[22]
Demetre I (Matskhvarishi).jpg
დემეტრე I (ხელახლა) 1156 1156 ხელმეორედ, შვილის, დავით V-ის გარდაცვალების შემდეგ. ხელახლა გამეფების შემდეგ თანამოსაყდრედ დაისვა უმცროსი ვაჟი გიორგი.
George III of Georgia.jpg
გიორგი III 1156 27 მარტი,
1184[23]
დემეტრე I-ის უმცროსი ვაჟი. მამამ გიორგი III ჯერ თანამოსაყდრედ გამოაცხადა (უფროსი ძმის, დავით V-ის გარდაცვალებისა და სამეფო ხელისუფლების სათავეში დაბრუნების შემდგომ), მოგვიანებით კი საკუთარ სიცოცხლეშივე გაამეფა. 1177 წელს აუჯანყდა ძმისშვილი — დემნა უფლისწული. 1178 წელს გიორგიმ ჩაახშო აჯანყება და ამბოხებულები სასტიკად დასაჯა. იმავე წელს ქალიშვილი, თამარი, თანამოსაყდრედ დაისვა და მამა-შვილი ერთად მართავდა ქვეყანას გიორგის გარდაცვალებამდე. გიორგი III-ის მმართვალობა, შვილის, თამარის მეფობის პერიოდთან ერთად საქართველოს ისტორიაში ოქროს ხანად მოიხსენიება. მისი სრული ტიტული იყო „უზენაესი მეფე გიორგი, ღვთის ნებით, მეფეთ მეფე აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა და სომეხთა, შირვანშათა და შაჰანშათა და მბრძანებელი ყოვლისა აღმოსავლეთისა და დასავლეთისა“.
Queen Tamar - Vardzia fresco.jpg
თამარ მეფე 27 მარტი,
1184
1213 გიორგი III-ის ქალიშვილი. საქართველოს პირველი ქალი მმართველი. 1178-1184 წლებში იყო მამის თანამოსაყდრე, 1184 წლიდან სიკვდილამდე კი ერთპიროვნული მმართველი. მისი მეფობისას საქართველომ მისი სიძლიერის მწვერვალს მიაღწია. მისი სრული ტიტული იყო: „მეფეთ მეფე და დედოფალთ დედოფალი აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა და სომეხთა, შირვანთა და შაჰანშათა და ყოვლისა აღმოსავლეთისა და დასავლეთისა თვითმფლობელობითა მპყრობელი“.
თამარ მეფის დროშა[24]
George IV of Georgia.jpg
გიორგი IV ლაშა
1213 18 იანვარი,
1223
თამარისა და დავით სოსლანის ვაჟი. 1207 წლიდან იყო დედის თანამოსაყდრე მის გარდაცვალებამდე. 1220 ან 1221 გიორგი IV დასავლეთ ევროპის ქვეყნებთან ერთად პალესტინაში ჯვაროსნული ლაშქრობისათვის ემზადებოდა იერუსალიმის სელჩუკთაგან გასათავისუფლებლად, მაგრამ ამ დროს საქართველოს საზღვრებს მოულოდნელად მონღოლები მოადგნენ და ეს გეგმა ჩაიშალა. გიორგი IV მონღოლებთან ბრძოლაში (1220[25]) დაიჭრა, დასნეულდა და გარდაიცვალა.
Coin of Queen Rusudan.jpg
რუსუდანი 18 იანვარი,
1223
1245 თამარის ასული. საქართველოს მეორე ქალი მმართველი. მან მემკვიდრეობის ღირსეული მართვა ვერ მოახერხა. სამეფო ჯერ ჯალალედინთან ბრძოლაში დამარცხდა, მოგვიანებით კი საქართველო (აღმოსავლეთი და სამხრეთი ნაწილი) მონღოლებმა დაიპყრეს. მის სახელს მრავალი პოლიტიკური თუ სხვა სახის ინტრიგა უკავშირდება.
David VI Narin.jpg
დავით VI ნარინი
1247 1259 რუსუდანის ვაჟი. მონღოლებმა დავით VII ულუსთან ერთად გაამეფეს საქართველოს მონარქიული ხელისუფლების დასასუსტებლად. თავდაპირველად ისინი ერთად და შეთანხმებულად მართავდნენ ქვეყანას, თუმცა მოგვიანებით მათ შორის განხეთქილება მოხდა, რის შედეგადაც დავით ნარინი დასავლეთ საქართველოში გადავიდა რამაც იურიდიულად ერთიანი საქართველოს ფაქტობრივი გაყოფა გამოიწვია. დასავლეთ საქართველოზე მონღოლთა ბატონობა არ ვრცელდებოდა და დავითი დამოუკიდებლად მართავდა „ლიხთიმერეთს”.
Georgian Issue of Davit VII Ulu.jpg
დავით VII ულუ 1247 1270 გიორგი IV ლაშას უკანონო შვილი. 1247 წელს გუიუქ-ყაენმა დავით ნარინთან ერთად მეფედ დაამტკიცა. ორივე მეფე 1259 წლამდე თანხმობით განაგებდა ქვეყანას. ქვეყანაში არსებული უმძიმესი მდგომარეობის გამო დავით ულუ 1259 წელს აუჯანყდა მონღოლებს, თუმცა დამარცხდა. მისი მმართველობის დროს ფიქტიურად ერთიანი საქართველო ფაქტობრივად სამ ნაწილად (აღმ. საქართველო, დას. საქართველო და სამცხე) გაიყო.
Demetre II of Georgia (Udabno fresco).jpg
დემეტრე II თავდადებული 1270 12 მარტი,
1289
დავით VII ულუსა და გვანცა დედოფლის ძე. მონაწილეობდა მონღოლთა მიერ წარმოებულ ლაშქრობებში. ააგო თბილისის მეტეხის ტაძარი. 1288 წელს დემეტრე II ყაენის წინააღმდეგ მოწყობილ შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით ყაენმა დაიბარა. მეფემ დარბაზი მოიწვია, რომელმაც ურჩია ურდოში არ წასულიყო და მთებში გახიზნულიყო. დემეტრე II დარბაზს არ დაეთანხმა იმ მოტივით, რომ ურდოში წაუსვლელობას მონღოლების მიერ უბრალო ხალხის გაჟლეტა და ქვეყნის აოხრება მოჰყვებოდა. 1289 წლის 12 მარტს მოვაკანში, მდინარე მტკვრის პირას მეფე დემეტრე II-ს ყაენის ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს.[26] თავდა-დებული მეფის ცხედარი კათოლიკოს-პატრიარქმა აბრაჰამმა და მოსე მღვდელმა მალულად გამოისყიდეს, თბილისელმა ვაჭრებმა კი საქართველოში ჩამოასვენეს. იგი დაკრძალულია მცხეთაში, სვეტიცხოვლის ტაძარში. ქართულმა მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ მეფე დემეტრე წმინდანად შერაცხა და ხსენების დღედ 12 მარტი დაადგინა.
ვახტანგ II 1289 1292 დავით VI ნარინის ძე. დემეტრე II-ს სიკვდილით დასჯის შემდეგ, ხუტლუბუღას (სადუნ მანკაბერდელის ძე) რჩევით ყაენმა აღმოსავლეთ საქართველოს მეფედ დაამტკიცა. დავით ნარინის სიკვდილის შემდეგ ვახტანგი დასავლეთ საქართველოსაც მიიღებდა მემკვიდრე-ობით, რასაც მონღოლთა მფლობელობის ქვეშ საქართველოს გამთლიანება მოჰყვებოდა, მაგრამ 1292 წელს ვახტანგ II მოულოდნელად გარდაიცვალა.[27] დაკრძალულია გელათის მონასტერში.
დავით VIII 1293 1311 დემეტრე II თავდადებულის ძე. მისი სამფლობელო, რეალურად, მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველოს მოიცავდა. იბრძოდა მონღოლების წინააღმდეგ, თუმცა ამ ბრძოლებმა მხოლოდ ქვეყნის გაპარტახება გამოიწვია.
გიორგი V ბრწყინვალე 1299 1299 დემეტრე II თავდადებულის ძე. პირველი ზეობა.
Victor Langlois. Vakhtang III. PL VII. No.7.jpg
ვახტანგ III 1298 1308 დემეტრე II თავდადებულის ძე. 1298 წელს, დავით VIII-სთან დაპირისპირების მიზნით, ყაზან ყაენმა ვახტანგი მეფედ დაამტკიცა. ფაქტობრივად, ვახტანგ III-ის სამფლობელო თბილისსა და თბილისის სამხრეთით მდებარე ნაწილით, დმანის-სამშვილდით შემოიფარგლებოდა. ვახტანგ III 1308 წელს გარდაიცვალა. მეფე წმინდანადაა აღიარებული ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ. ხსენების დღე არის ძველი სტილით 10 დეკემბერი, ახალი სტილით — 23 დეკემბერი.
გიორგი VI მცირე 1308 1313 დავით VIII-ის ძე. მისი მეფობა ფიქტიური იყო. მონღოლებმა ჯერ კიდევ მამამისის სიცოცხლეში გაამეფეს და მეურვედ დაუნიშნეს დემეტრე II-ის ვაჟი გიორგი (შემდეგ გიორგი V ბრწყინვალე). 1314 წელს მონღოლებმა ხელმეორედ გაამეფეს. 1316-1317 წლებში გიორგი მეფეს წარუმატებლად ულაშქრია დვალეთში, რის შემდეგაც მისი ხელისუფლება საბოლოოდ დასუსტდა. სხვა ცნობები მის მოღვაწეობის შესახებ არ მოგვეპოვება.[28]
გიორგი V ბრწყინვალე (ხელახლა) 1318[კ 6][29] 1346 მეორე ზეობა. წინა ფიქტიური მმართველობისაგან განსხვავებით, ამჯერად გიორგი V-მ ერთპიროვნულად დაიწყო ქვეყნის მართვა. გააერთიანა საქართველო და მონღოლები ქვეყნიდან განდევნა, აამაღლა სამეფოს საგარეო პრესტიჟი. აღსანიშნავია მისი საკანონმდებლო მოღვაწეობაც.
გადმოცემის თანახმად, ხუთჯვრიანი დროშა გიორგი V-ის მმართველობისას შეიქმნა.[30][31][32] ოთხი დამატებითი ჯვარი დროშას მას შემდეგ დაემატა, რაც მეფემ მონღოლები საქართველოდან განდევნა.[33][34]
დავით IX 1346 1360 გიორგი V ბრწყინვალის ძე, მისი მეფობის დროს საქართველოში თავი იჩინა ეკონომიკურმა კრიზისმა, გაჩნდა შავი ჭირის ეპიდემიაც, რომელმაც მრავალი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. დავით IX 1360 წელს გარდაიცვალა გუგეთში. დაკრძალულია გელათში.[35]
ბაგრატ V დიდი 1360 1393 დავით IX-ის ძე. ქართული საისტორიო მწერლობა ბაგრატ V-ს „დიდის“ სახელით იხსენიებს. ტრაპიზონელი ბერძენი ისტორიკოსები მიქაელ პანარეტოსი, რომელიც პირადად იცნობდა ბაგრატ V-ს, მას „გამოჩენილ სარდალს“ უწოდებს. სომხურ მწერლობაშიც ბაგრატ V „ძლევამოსილისა და ძლიერის“ სახელითაა მოხსენიებული. მისი მმართველობის ბოლოს საქართველოს თემურლენგი შემოესია. მან მეფის დატყვევებაც მოახერხა და გამაჰმადიანების სანაცვლოდ გათავისუფლება შესთავაზა. ბაგრატმა მოჩვენებით მიიღო ისლამი, რის შემდეგაც ტყვეობას თავი დააღწია და მტრის წინააღმდეგ ბრძოლას ჩაუდგა სათავეში, თუმცა მალევე გარდაიცვალა.
გიორგი VII 1393 1407 ბაგრატ V-ის ვაჟი. მამამისის სიცოცხლეშივე განაგებდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეს და წყაროებშიც ამ დროიდან იხსენიება მეფედ. მისი მეფობისას თემურლენგი მრავალჯერ შემოესია საქართველოს. გიორგი VII 1407 წელს დაიღუპა თურქმან ტომებთან ბრძოლაში.
კონსტანტინე I 1407 1412[36] ბაგრატ V-ის ვაჟი, გიორგი VII-ის ნახევარძმა. ყარა-ყოიუნლუს წინააღმდეგ გამართულ სასტიკ ბრძოლაში ჩალაღანთან კონსტანტინე I ტყვედ ჩავარდა. ტყვეობაში მამაცურად ეჭირა თავი, რის გამოც ყარა-იუსუფმა მას საკუთარი ხელით მოჰკვეთა თავი.[36]
Chromolithograph Depicting Georgian King Alexander I and Queen Nastane-Dared Jane with Other Royal Figures by Armand Theophile Cassagne.jpg
ალექსანდრე I დიდი 1412[36] 1442 კონსტანტინე I-ის ვაჟი. ენერგიულად მოჰკიდა ხელი თემურლენგისა და თურქმანთა შემოსევებით განადგურებული ქვეყნის აღდგენას. ალექსანდრე I ცდილობდა აღედგინა საქართველოს ადრინდელი საზღვრები. 1431 მან შემოიერთა ციხე-ქალაქი ლორე და ლორის ველი, რომელიც მანამდე თურქმან მომთაბარეებს ეპყრათ. დაახლოებით 1434-1435 შემოიერთა სივნიეთი (ახლანდელი ყარაბაღი და მისი მეზობელი თემები). ცდილობდა ქართული ეკლესიის გაძლიერებას, აღადგინა შერყეული საეკლესიო მიწათმფლობლობა, განაახლა უცხოეთის ქართული მონასტრები. სამეფოში შექმნილი ვითარების გამო, 1442 წელს ალექსანდრე I ტახტიდან გადადგა და ათანასეს სახელით ბერად აღიკვეცა.[37]
ვახტანგ IV 1442(3) 1446 ალექსანდრე I-ის ვაჟი. ტახტზე ავიდა მას შემდეგ, რაც მამამისი ბერად აღიკვეცა.[37] ვახტანგ IV -ის მეფობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. იგი თავის მეუღლესთან, ფანასკერტელის ასულ სითიხათუნთან ერთად დაკრძალულია ბანას საკათედრო ტაძარში.
George VIII (Svetitskhoveli fresco).jpg
გიორგი VIII 1446 1466 ალექსანდრე I-ის შვილი და ვახტანგ IV-ის ნახევარძმა. მის დროს ძირითადად დამთავრდა საქართველოს ერთიანი ფეოდალური მონარქიის სამეფო-სამთავროებად დაშლის ხანგრძლივი პროცესი. თავდაპირველად სამეფოს ჩამოსცილდა სამცხე-საათაბაგო. დასავლეთ საქართველოში გამეფების პრეტენზიით გამოვიდა სამოქალაქოს ერისთავი ბაგრატი, რომელმაც გიორგი VIII-ს ომი გამოუცხადა. ჩიხორის ბრძოლაში (1463) გიორგი VIII დამარცხდა. 1465 სამცხის მთავარმა ყვარყვარე II ათაბაგმა გიორგი VIII ტყვედ ჩაიგდო. ამით ისარგებლა ბაგრატმა და 1466 თავი საქართველოს მეფედ გამოაცხადა. ტყვეობიდან განთავისუფლებული გიორგი VIII (1466) იძულებული გახდა კახეთს გასულიყო, რითაც დასაბამი მისცა კახეთის ცალკე სამეფოდ გამოყოფას.[38]

ქართლის, კახეთის, იმერეთის მეფეები და სამცხე-საათაბაგოს მმართველები[რედაქტირება]

ქართლის მმართველები (მეფეები და გურჯისტანის ვალები)[რედაქტირება]

ქართლის მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
ბაგრატიონები
კონსტანტინე II (საქართველოს ფორმალური მეფე 1466–1478, ორმეფობის დროს. მოწინააღმდეგე – ბაგრატ VI) 1478 - 1490 ქართლ-იმერეთის მეფე
კონსტანტინე II 1490 - 1505 ქართლის მეფე
დავით X 15051525 ქართლის მეფე
გიორგი IX 15251527 ქართლის მეფე
ლუარსაბ I 1527 - 1556 ქართლის მეფე
სიმონ I 1556-1569 ქართლის მეფე
დავით XI (დაუთ–ხანი) 15691578 ქართლის მეფე
სიმონ I (ხელახლა) 1578-1600 ქართლის მეფე
გიორგი X 16001606 ქართლის მეფე
ლუარსაბ II 16061615 ქართლის მეფე
ბაგრატ VII 16151619 ქართლის მეფე
სიმონ II 16191631 ქართლის მეფე
თეიმურაზ I 16251632 ქართლ-კახეთის მეფე
როსტომი (როსტომ-ხანი) 1632 - 1658 ქართლის მეფე
ვახტანგ V 16581675 ქართლის მეფე
გიორგი XI 1676 - 1688 ქართლის მეფე
ერეკლე I (ნაზარალი–ხანი; რუსეთში: Николай Давыдович) 16881703 ქართლის მეფე
გიორგი XI (ხელახლა) 1703 - 1709 ქართლის მეფე
ვახტანგ VI 1703-1714 ქართლის ჯანიშინი
ქაიხოსრო 17091711 ქართლის მეფე
იესე (ალი ყული-ხანი; ოსმალთა სამსახურში – მუსტაფა) 17141716 ქართლის მეფე
ვახტანგ VI (ხელახლა) 1716-1724 ქართლის მეფე
ბაქარი 1716 ქართლის ჯანიშინი

(ვახტანგ VI–ს ირანში ყოფნის დროს)

ბაქარი (შაჰ ნავაზ–ხანი) 17171719 ქართლის მეფე

(ვახტანგ VI–ს ირანში ყოფნის დროს)

იესე (ალი ყული-ხანი; ოსმალთა სამსახურში – მუსტაფა); (ხელახლა) 17241727 ქართლის ფიქტიური გამგებელი (ვალი), ოსმალობა
ისჰაკ-ფაშა 17271735 ქართლის გამგებელი (ვალი), ოსმალობა
სეფი-ხანი 1735 - 1744 ქართლ–კახეთის გამგებელი, ყიზილბაშობა
თეიმურაზ II 1744 - 1762 ქართლის მეფე
ერეკლე II 17621798 ქართლ-კახეთის მეფე
გიორგი XII 17891800 ქართლ-კახეთის მეფე

1800-1801 წლებში რუსეთმა დაიპყრო ქართლ-კახეთის სამეფო.

კახეთის მმართველები (მეფეები და გურჯისტანის ვალები)[რედაქტირება]

კახეთის სამეფოს გერბი
კახეთის მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
ბაგრატიონები
გიორგი I (ერთიანი საქართველოს უკანასკნელი მეფე – გიორგი VIII, 14461466) 1466 - 1476 კახეთის მეფე
ალექსანდრე I 14761511 კახეთის მეფე
გიორგი II (ავ–გიორგი) 15111513 კახეთის მეფე
დავით X ქართლის მეფე 15131518 ქართლ–კახეთის მეფე
ლევანი 1518 - 1574 კახეთის მეფე
ალექსანდრე II 1574-1601 კახეთის მეფე
დავით I 1601 - 1602 კახეთის მეფე
ალექსანდრე II (ხელახლა) 1602 - 1605 კახეთის მეფე
კონსტანტინე I 1605 კახეთის მეფე
თეიმურაზ I (ქართლ-კახეთის მეფე 1625-1632) 16061616 კახეთის მეფე
თეიმურაზ I (ხელახლა) 1634-1648 კახეთის მეფე
არჩილ II 16641675 კახეთის მეფე
დავით II (იმამ–ყული ხანი) 17031722 კახეთის მეფე
თეიმურაზ II (ქართლის მეფე 1744-1762) 1709-1715
კახეთის გამგებელი
კონსტანტინე II (მაჰმად ყული-ხანი) 17221732 კახეთის მეფე
თეიმურაზ II (ხელახლა) 1733 - 1744 კახეთის მეფე
ერეკლე II 17441762 კახეთის მეფე
ერეკლე II 17621798 ქართლ-კახეთის მეფე
გიორგი XII 17891800 ქართლ-კახეთის მეფე

1800-1801 წლებში რუსეთმა დაიპყრო ქართლ-კახეთის სამეფო.

იმერეთის მეფეები (1259-1810 წლებში)[რედაქტირება]

იმერეთის სამეფოს გერბი
იმერეთის მეფეები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
ბაგრატიონები
გურიელები
დადიანები
დავით VI ნარინი 1259 - 1293 ლიხთ–იმერეთის ფაქტობრივი მეფე
კონსტანტინე I 12931327 ლიხთ–იმერეთის მეფე
მიქელი 13271329 ლიხთ–იმერეთის მეფე
ბაგრატ I 1329 - 1372 შორაპნის ერისთავი
ალექსანდრე I 1372-1387 შორაპნის ერისთავი
ალექსანდრე I 1387-1389 იმერეთის მეფე
გიორგი I 13891392 იმერეთის მეფე
ბაგრატ II 14631466 იმერეთის მეფე
ბაგრატ II 14661478 ქართლ–იმერეთის მეფე
კონსტანტინე II 1478 - 1484 ლიხთ–იმერეთის მეფე
ალექსანდრე II 14841510 იმერეთის მეფე
ბაგრატ III 15101565 იმერეთის მეფე
გიორგი II 1565 - 1583 იმერეთის მეფე
ლევანი 15831590 იმერეთის მეფე
როსტომი 1590 - 1604 იმერეთის მეფე
გიორგი III 1604 - 1639 იმერეთის მეფე
ალექსანდრე III 1639 - 1660 იმერეთის მეფე
ბაგრატ IV 16601661 იმერეთის მეფე
ვახტანგი (ჭუჭუნიაშვილი) 1660 იმერეთის მეფე, უზურპატორი
ვამეყ III დადიანი 1660 იმერეთის მეფე, უზურპატორი
არჩილ II 16611663 იმერეთის მეფე
ბაგრატ IV (ხელახლა) 16631668 იმერეთის მეფე
ბაგრატ IV (ხელახლა) 16691678 იმერეთის მეფე
არჩილ II (ხელახლა) 1678 - 1679 იმერეთის მეფე
ბაგრატ IV (ხელახლა) 1679 - 1681 იმერეთის მეფე
გიორგი III გურიელი 16811683 იმერეთის მეფე
ალექსანდრე IV 1683 - 1690 იმერეთის მეფე
არჩილ II (ხელახლა) 16901691 იმერეთის მეფე
ალექსანდრე IV (ხელახლა) 16911695 იმერეთის მეფე
არჩილ II (ხელახლა) 1695 - 1696 იმერეთის მეფე
გიორგი IV გოჩია 1696-1698 იმერეთის მეფე
არჩილ II (ხელახლა) 1698 იმერეთის მეფე
სიმონი 16981701 იმერეთის მეფე
მამია III გურიელი 17011702 იმერეთის მეფე
გიორგი V (გიორგი-მალაქია აბაშიძე) 1702 - 1707 იმერეთის ფაქტობრივი მმართველი
გიორგი VI 1703 - 1711 იმერეთის მეფე
მამია III გურიელი (ხელახლა) 1711, ოქტომბერი1712, ივნისი იმერეთის მეფე
გიორგი VI (ხელახლა) 1712, ივნისი - 1713 იმერეთის მეფე
მამია III გურიელი (ხელახლა) 17131714 იმერეთის მეფე
გიორგი VI (ხელახლა) 1714 - 1716 იმერეთის მეფე
გიორგი IV გურიელი 17161719 იმერეთის მეფე
გიორგი VI (ხელახლა) 1719 - 1720 იმერეთის მეფე
ალექსანდრე V 17201741 იმერეთის მეფე
გიორგი VII 1741 იმერეთის მეფე
ალექსანდრე V (ხელახლა) 17411746 იმერეთის მეფე
მამუკა 17461749 იმერეთის მეფე
ალექსანდრე V (ხელახლა) 17491752 იმერეთის მეფე
სოლომონ I 17521766 იმერეთის მეფე
თეიმურაზი 1766 - 1768 იმერეთის მეფე
სოლომონ I (ხელახლა) 1768-1784 იმერეთის მეფე
დავით II 1784- 1789 იმერეთის მეფე
სოლომონ II 17891810 იმერეთის მეფე

1810 წელს რუსეთმა დაიპყრო იმერეთის სამეფო.

სამცხის ათაბაგები (1268-1790 წლებში)[რედაქტირება]

სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
სახელი მმართველობის წლები ტიტული
ჯაყელები
სარგის I 1268 - 1279 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ბექა I 12851306 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
სარგის II 13061334 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ყვარყვარე I 1334 - 1361 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
შალვა 1372 - 1389 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
აღბუღა I 13891395 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ივანე II 13911444 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
აღბუღა II 14441451 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ყვარყვარე II 14511498 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ქაიხოსრო I 14981500 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
მზეჭაბუკი 15001515 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
მანუჩარ I 1515 - 1518 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ყვარყვარე III 15181535 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ქაიხოსრო II 1535 - 1573 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ყვარყვარე IV 15731581 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
მანუჩარ II 1581 - 1607 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
მანუჩარ III 16071628 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი

1628 წელს ოსმალეთმა საბოლოოდ შეიერთა სამცხე-საათაბაგო და იმპერიის რიგით საფაშოდ აქცია. 1795 წლამდე მას გამაჰმადიანებული ჯაყელი ფაშები განაგებდნენ.

სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
სახელი მმართველობის წლები ტიტული
გამაჰმადიანებული ჯაყელები
საფარ-ფაშა (ბექა) 1628 - 1635 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
იუსუფ-ფაშა I 16351647 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
როსტომ-ფაშა 16471659 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ასლან-ფაშა 1659 - 1680 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
იუსუფ-ფაშა II 1680 - 1690 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
სალიმ-ფაშა 16901701 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ისაყ-ფაშა 17011741 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
იუსუფ-ფაშა III 17411747 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ჰაჯი აჰმედ-ფაშა 17471758 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
ჰასან-ფაშა 1758 - 1759 და 1761 - 1767 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
იბრაჰიმ-ფაშა 17591761 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი
საულეიმან-ფაშა 1767 - 1795 სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი

სამცხე-საათაბაგოს ტერიტორია ნაწილობრივ 1828 წელს დაუბრუნდა საქართველოს და შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში.

საქართველო რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში[რედაქტირება]

თბილისის გუბერნიის გერბი
ქუთაისის გუბერნიის გერბი
საქართველოს მმართველები რუსეთის იმპერიაში
სახელი მმართველობის წლები ტიტული
მთავარმმართველი
კარლ კნორინგი 1801 - 1803 მთავარმმართველი
პავლე ციციანოვი 18031806 მთავარმმართველი
ივან გუდოვიჩი 18061809 მთავარმმართველი
ალექსანდრ ტორმასოვი 1520 - 1574 მთავარმმართველი
ფილიპ პაულუჩი 1811 - 1812 მთავარმმართველი
ნიკოლაი რტიშჩევი 18121817 მთავარმმართველი
ალექსი ერმოლოვი 18171827 მთავარმმართველი
ივანე პასკევიჩი 18271830 მთავარმმართველი
გრიგოლ როზენი 18301837 მთავარმმართველი
ევგენი გოლოვინი 18371842 მთავარმმართველი
ალექსანდრ ნეიდგარდტი 18421844 მთავარმმართველი
მეფისნაცვლები
მიხეილ ვორონცოვი 1844 - 1854 მეფისნაცვალი
ნიკოლოზ მურავიოვი 18541856 მეფისნაცვალი
ალექსანდრე ბარიატინსკი 18561862 მეფისნაცვალი
მიხეილ რომანოვი 1862 - 1882 მეფისნაცვალი
1882–1905 წლების მმართველები
ალექსანდრე დონდუკოვ-კორსაკოვი 1882 - 1890
სერგეი შერემეტიევი 18901896
გიორგი გოლიცინი 18961904
ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვი 1904 - 1905
1905–1917 წლების მმართველები
ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვი 1905 - 1915
ნიკოლაი რომანოვი 19151917

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მმართველები[რედაქტირება]

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გერბი
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
სახელი მმართველობის წლები ტიტული
მთავრობის თავმჯდომარეები
ევგენი გეგეჭკორი 1917 - 1918
აკაკი ჩხენკელი 1918 - 1918 საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის

მთავრობის თავმჯდომარე

ნოე ჟორდანია 1918 - 1921 საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის

მთავრობის თავმჯდომარე

საბჭოთა საქართველოს მმართველები[რედაქტირება]

საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის გერბი
საქართველოს სსრ–ის ცკ პირველი მდივნები
სახელი მმართველობის წლები ტიტული
საქართველოს სსრ–ის ცკ პირველი მდივნები
ბესარიონ ლომინაძე 1922 - 1924 საქართველოს მმართველი
ლავრენტი ქართველიშვილი 19241930 საქართველოს მმართველი
ლევან ღოღობერიძე 1930 საქართველოს მმართველი
სამსონ მამულია 1930 - 1931 საქართველოს მმართველი
ლავრენტი ბერია 1931 - 1938 საქართველოს მმართველი
კანდიდ ჩარკვიანი 19381952 საქართველოს მმართველი
აკაკი მგელაძე 19521953 საქართველოს მმართველი
ალექსანდრე მირცხულავა 1953 საქართველოს მმართველი
ვასილ მჟავანაძე 19531972 საქართველოს მმართველი
ედუარდ შევარდნაძე 19721985 საქართველოს მმართველი
ჯუმბერ პატიაშვილი 19851989 საქართველოს მმართველი
გივი გუმბარიძე 1989 - 1990 საქართველოს მმართველი
ავთანდილ მარგიანი 19901991 საქართველოს მმართველი
ჯემალ მიქელაძე 1991 საქართველოს მმართველი

საქართველოს რესპუბლიკა[რედაქტირება]

საქართველოს რესპუბლიკის გერბი
საქართველოს რესპუბლიკა
სახელი მმართველობის წლები ტიტული
პრეზიდენტი
ზვიად გამსახურდია 1991 - 1992 პრეზიდენტი
სამხედრო გადატრიალება
ჯაბა იოსელიანი
თენგიზ კიტოვანი
1992 - 1992
ედუარდ შევარდნაძე 19921995
პრეზიდენტი
ედუარდ შევარდნაძე 1995 - 2003 პრეზიდენტი
ნინო ბურჯანაძე 2003 - 2004 პრეზიდენტის მოვალეობის

შემსრულებელი

მიხეილ სააკაშვილი 20042007 პრეზიდენტი
ნინო ბურჯანაძე 2007 წლის ნოემბერი
2008 წლის იანვარი
პრეზიდენტის მოვალეობის

შემსრულებელი

მიხეილ სააკაშვილი 2008 წლიდან 2013 წლამდე პრეზიდენტი
გიორგი მარგველაშვილი 2013 წლიდან დღემდე პრეზიდენტი

საქართველოს მეფეების ფოტო გალერეა[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • მარიამ ლორთქიფანიძე, როინ მეტრეველი (2007). საქართველოს მეფეები. თბილისი: ნეკერი. ISBN 99928-58-36-2. 

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

კომენტარები[რედაქტირება]

  1. მეფეთა სახელებად მოცემულია მათი თანამედროვე ვარიანტები, მრგვალ ფრჩხილებში კი მოცემულია "მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ში და "მეფეთა ცხოვრება"-ში მოცემული ვარიანტები, შესაბამისი თანმიმდევრობით.
  2. მეფეთა სახელები მოცემულია „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ში არსებული ფორმების მიხედვით, ხოლო ფრჩხილებში მოცემულია „მეფეთა ცხოვრება“-ში დადასტურებილი ფორმები.
  3. კვადრატულ ფრჩხილებში ჩასმულია იმ მეფეთა სახელები, რომლებიც არ იხსენებიან ქართულ საისტორიო წყაროთა („მოქცევაჲ ქართლისაჲ“, „ქართლის ცხოვრება“) მეფეთა სიებში, მაგრამ იხსენიებიან ბერძენ და რომაელ ავტოებთან, ან ეპიგრაფიკულ ძეგლებში.
  4. იხსენიება მხოლოდ „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ში, როგორც მირიანის (მირეანის) მამა; „მეფეთა ცხოვრების“ თანახმად, მირიანის მამა სპარსეთის მეფე ყოფილა.
  5. აფხაზეთის ერისთავთა სია ანოსიდან ლეონ I-მდე შემონახულია X საუკუნის ტექსტში – „აფხაზთა მეფეთა დივანი“, რომელიც, ტრადიციულად, ერთიანი საქართველოს მეფეს, ბაგრატ III-ს მიეწრება. სხვაგან ამ ერისთავთა სახელები დადასტურებული არ არის. სახელთა ძირითად ფორმად მოტანილია „დივანი“-ს ვერსია, ხოლო ფრჩხილებში – მისი თანამედროვე ვარიანტი.
  6. გიორგი V-ის გამეფების თარიღის საკითხთან დაკავშირებით არსებობს აზრთა სხვადასხვაობა. მკვლევართა ნაწილის აზრით ის გამეფდა 1314 წელს.

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Frederic P. Miller История Грузии Год:2010 ISBN 978-613-1-74942-1
  2. C. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, 274
  3. დიაოხის (დიაენის, ტაოს) სამეფო
  4. Georgia. (2006). ბრიტანიკა. Retrieved February 14, 2006, from Encyclopædia Britannica Premium Service
  5. A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, p. 30.
  6. G. L. Kavtaradze. An Attempt to Interpret Some Anatolian and Caucasian Ethnonyms of the Classical Sources, p. 80f.
  7. R. G. Suny. The Making of the Georgian Nation, p. 6.
  8. История Грузии с древнейших времен до наших дней
  9. Course of Ancient Geography, Henry Immanuel Smith, p. 279.
  10. The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars, Geoffrey Greatrex, Samuel N. C. Lieu, p. 82
  11. The Emperor Domitian, Brian W. Jones, p. 156.
  12. Ronald Grigor Suny. The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press, p. 13 ISBN 0-253-20915-3.
  13. William Coffman McDermott, Wallace Everett Caldwell. Readings in the History of the Ancient World. p. 404.
  14. Болтунова А. И., Описание Иберии в «Географии» Страбона, «Вестник древней истории», 1947, № 4;
  15. Thomson, R.W. Rewriting Caucasian History (1996) ISBN 0-19-826373-2
  16. William Coffman McDermott, Wallace Everett Caldwell. Readings in the History of the Ancient World. str. 404.
  17. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 108-113
  18. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 113-116
  19. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 122-131
  20. დ. კლდიაშვილი, დ. გულორდავა, მ. მაყაშვილი — ქართული ჰერალდიკის ისტორია: საქართველოს სახელმწიფოებრიობის სიმბოლოები. (20 სმ). თბილისი, გვ. 78-79. ISBN 99928-0-519-6.
  21. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 131-132
  22. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 133
  23. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 137
  24. დავით კლდიაშვილი: ქართული ჰერალდიკის ისტორია: საქართველოს სახელმწიფოებრიობის სიმბოლოები / [რედ.: დავით გულორდავა, მიხეილ მაყაშვილი; მხატვ.: გია ბუღაძე]. - თბ., 2003
  25. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 147
  26. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 155
  27. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 156
  28. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 160-161
  29. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 161
  30. http://flags.me/2010/12/14/flag-of-georgia/
  31. D.M.Lang - Georgia in the Reign of Giorgi the Brilliant (1314-1346). Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 17,No. 1 (1955), p.84
  32. Georgia.. Encyclopædia Britannica Premium Service. წაკითხვის თარიღი: 2006-05-25.
  33. G. Gabeskiria p.72
  34. G. Macharashwili დროშა გორგასლიანი, თბ. 2011.
  35. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 165
  36. 36.0 36.1 36.2 საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 167
  37. 37.0 37.1 საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 168
  38. საქართველოს მეფეები, 2007, გვ. 169-170