საქართველო

ვიკიპედიიდან

საქართველო — ქვეყანა ევრაზიაში, კავკასიაში, შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ესაზღვრება ჩრდილოეთიდან რუსეთი, სამხრეთიდან თურქეთი და სომხეთი, და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან აზერბაიჯანი. ტრანსკონტინენტური ქვეყანა სამხრეთაღმოსავლეთ ევროპისა და დასავლეთ აზიის გასაყარზე მდებარეობს, თუმცა სოციოპოლიტიკურად და კულტურულად ევროპის ნაწილია.

თანამედროვე საქართველოს ტერიტორია მუდმივად დასახლებული იყო ადრეული ქვის ხანიდან მოყოლებული. კლასიკურ ანტიკურ ხანაში აყვავდა ადრეული ქართული სახელმწიფოები კოლხეთი და იბერია, რამაც დასაბამი მისდა საერთო ქართულ კულტურასა და სახელმწიფოებრიობას. ქრისტიანობა გაბატონდა ადრეული III საუკუნიდან; ქვეყანა გაერთიანებული მონარქია გახდა 1008 წელს. თუმცა მას შემდეგ საქართველომ აღორძინებისა და დაცემის რამდენიმე პერიოდი განვლო სანამ XVI საუკუნეში რამდენიმე მცირე პოლიტიკურ ერთეულად დაიშლებოდა. იმპერიულმა რუსეთმა ქართული მიწები ნაწილ-ნაწილ დაიპყრო 1801-1866 წლებში. რუსეთის რევოლუციის შემდგომ აღდგენილი დამოუკიდებელი ქვეყანა — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-21) ბოლშევიკების მსხვერპლი გახდა და 1922 წლიდან საბჭოთა კავშირის ნაწილად იქცა.

საქართველომ დამოუკიდებლობა კვლავ 1991 წელს მოიპოვა. სამოქალაქო ომისა და მკაცრი ეკონომიკური კრზისით გამოწვეული ქაოსის პერიოდის შემდეგ ქვეყანა შედარებით სტაბილური გახდა 1990-იანი წლების ბოლოს. 2003 წელს მომხდარი ვარდების (უსისხლო) რევოლუციით ქვეყნის სათავეში მოვიდა ახალი, პროდასავლური, რეფორმისტული მთავრობა. ახალი მთავრობის მისწრაფება ქვეყნის ნატოში გაწევრიანებასა და გამოყოფილი ტერიტორიების დაბრუნებისკენ რუსეთთან ურთიერთობას მკვეთრად აუარესებს. პარალელურად მიმდინარე სწრაფმა ეკონომიკურმა განვითარებმა ქვეყანა მნიშვნელოვანი ევრაზიული ენერგეტიკული პროექტების ეპიცენტრი გახადა.

საქართველო წარმომადგენლობითი დემოკრატიაა, ორგანიზებული როგორც უნიტარული, ნახევრად-საპრეზიდენტო რესპუბლიკა. ქვეყანა ამჟამად რამდენიმე საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრია, მათ შორის გაეროს, ევროპის საბჭოს, სუამის, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციისა და შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის. საქართველო ასევე მიისწრაფვის ევროპის კავშირში ინტეგრაციასა და ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსში გაწევრიანებას.

სექციების სია 1 სახელწოდება 2 გეოგრაფია 3 სახელმწიფო 4 ტერიტორიული მოწყობა 5 დემოგრაფია 6 კულტურა 7 განათლება 8 ეკონომიკა 8.1 საბანკო-საფინანსო და დაზღვევის სისტემები 9 ენერგო-რესურსები 10 შეიარაღებული ძალები 11 უახლესი ისტორია 11.1 დამოუკიდებლობის აღდგენა 11.2 სამხედრო გადატრიალება 11.3 შევარდნაძის გადადგომა 12 ქართული რესურსები ინტერნეტში 13 სქოლიო

[რედაქტირება] სახელწოდება

ქვეყნის სახელწოდება "საქართველო" მომდინარეობს "ქართ" ძირისაგან, რაც უძველეს სატომო სახელს "ქართუ, კარდუ, ხალდუ"-ს უკავშირდება. 1918-1921 წლებში იწოდებოდა "საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკად", 1990-1995 წლებში — "საქართველოს რესპუბლიკა"-დ. ქვეყნის საერთაშორისო კოდია — GE.

[რედაქტირება] გეოგრაფია

საქართველო ევროპისა და აზიის გასაყარზე, კერძოდ, კავკასიაში მდებარეობს. დასავლეთიდან მას ესაზღვრება შავი ზღვა, ჩრდილოეთით – რუსეთის ფედერაცია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით – აზერბაიჯანი, სამხრეთით – სომხეთი და თურქეთი.

• ტერიტორია: ქვეყნის ფართობი შეადგენს 69.700 კვ.კმ-ს, საზღვრების სიგრძე — 1771 კმ-ს, მათ შორის სახმელეთო — 1.461 კმ (სომხეთი 164, აზერბაიჯანი 322, რუსეთი 723, თურქეთი 252) და საზღვაო — 310 კმ.

• ბუნება: ქვეყნის ტერიტორია ძირითადად მთებს უკავია, ბუნება მრავალფეროვანია — სუბტროპიკებიდან კავკასიონის მყინვარებამდე; უმაღლესი მწვერვალია მთა შხარა 5.068 მ, უდაბლესი წერტილი — შავი ზღვა (0 მ); სახნავ-სათესი მიწა — 16%, საძოვრები — 25%, ტყეები — 34%. მთავარი მდინარეები მტკვარი და რიონი.

• ბუნებრივი რესურსები: ტყეები, ჰიდროენერგია, მანგანუმი, რკინის მადანი, სპილენძი, ქვანახშირის და ნავთობის მცირე მარაგი; მთისა და ზღვის კლიმატური კურორტები.

[რედაქტირება] სახელმწიფო

საქართველო საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა. სახელმწიფოს მეთაურია პრეზიდენტი, რომელიც აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურად ითვლება. მთავრობის საქმიანობას ხელმძღვანელობს პრემიერ–მინისტრი. ქვეყნის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოა ერთპალატიანი პარლამენტი (235 წევრი), რომელიც ოთხ წელიწადში ერთხელ ირჩევა პროპორციული და მაჟორიტარული სისტემით.

• დედაქალაქი: თბილისი.

• სახელმწიფო ენა: ქართული, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში — აგრეთვე აფხაზური.

• ეროვნული დღესასწაული: 26 მაისი (1918), სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის დღე (1991 წლის 9 აპრილს, საბჭოთა იმპერიის 70-წლიანი მმართველობის შემდეგ, იმავე წლის 31 მარტის საყოველთაო-სახალხო რეფერენდუმის შედეგების საფუძველზე, საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესმა საბჭომ მიიღო საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი).

• ძირითადი პოლიტიკური პარტიები (ანბანურ რიგზე):

ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — თავმჯდომარე მიხეილ სააკაშვილი;

კონსერვატიული პარტია — თავმჯდომარე კობა დავითაშვილი;

ლეიბორისტული პარტია — თავმჯდომარე შალვა ნათელაშვილი;

პოლიტიკური მოძრაობა "ახალი მემარჯვენეები" — თავმჯდომარე დავით გამყრელიძე;

პოლიტიკური მოძრაობა "თავისუფლება" — თავმჯდომარე კონსტანტინე ზ. გამსახურდია;

პოლიტიკური მოძრაობა "მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს" — თავმჯდომარე გოგი თოფაძე;

პოლიტიკური მოძრაობა "საქართველოს გზა" — თავმჯდომარე სალომე ზურაბიშვილი;

საქართველოს რესპუბლიკური პარტია — თავმჯდომარე დავით უსუფაშვილი;

მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის — თავმჯდომარე ირაკლი ოქრუაშვილი;

პოლიტიკური მოძრაობა იმედი — თავმჯდომარე ირინა სარიშვილი-ჭანტურია;

[რედაქტირება] ტერიტორიული მოწყობა

დღევანდელი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით საქართველოში 2 ავტონომიური რესპუბლიკა, 64 მუნიციპალიტეტი და 5 თვითმმართველი ქალაქი, მათ შორის დედაქალაქი თბილისია. კონსტიტუციის თანახმად ქვეყნის სახელმწიფო-ტერიტორიული მოწყობა უნდა განისაზღვროს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ცენტრალური ხელისუფლების იურისდიქციის აღდგენის შემდეგ.

მხარე/ავტონომიური რესპუბლიკა	ფართობი (კმ2)	მოსახლეობა	ადმ. ცენტრი
თბილისი	1.277	1.240.000	თბილისი
აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა	8.700	517.500	სოხუმი
აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა	2.900	376.000	ბათუმი
გურიის მხარე	2.033	143.400	ოზურგეთი
იმერეთის მხარე	6.552	700.000	ქუთაისი
კახეთის მხარე	11.310	407.200	თელავი
მცხეთა-მთიანეთის მხარე	6.785	125.400	მცხეთა
რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარე	4.954	51.000	ამბროლაური
სამეგრელოს და ზემო სვანეთის მხარე	7.441	466.100	ზუგდიდი
სამცხე-ჯავახეთის მხარე	6.413	207.600	ახალციხე
ქვემო ქართლის მხარე	6.528	497.500	რუსთავი
შიდა ქართლის მხარე	4.807	314.000	გორი

[რედაქტირება] დემოგრაფია

2006 წლის ოფიციალური მონაცემების მიხედვით, საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე მოსახლეობა დაახლ. 4.661.473-ს შეადგენს. მოსახლეობის ზრდის ტემპი შეადგენს 0,74%-ს.

• ეთნიკური შემადგენლობა (საქართველოს 2002 წლის აღწერის შედეგების მიხედვით): ქართველები — 83,8%, აზერბაიჯანელები – 6,5%, სომხები – 5,7%, რუსები – 1,5%, ოსები – 0.9%, იეზიდები — 0.4%, ბერძნები — 0.3%, ქისტები — 0.2%, უკრაინელები — 0.2%, აფხაზები – 0,1%;

• რელიგიური შემადგენლობა (ძირითადად საქართველოს 2002 წლის აღწერის შედეგების მიხედვით): მართლმადიდებელი ქრისტიანები — 84.00%, მუსლიმანები — 9.9%, სომეხი გრიგორიანელები — 3.9%, კათოლიკეები — 0.8%, იუდეველები — 0,1% და სხვები.

• დიდი ქალაქები: თბილისი — 1,440,000, ქუთაისი — 268,800, რუსთავი — 116,000, ბათუმი — 145,400, სოხუმი — 110,300, გორი — 50,000, ზუგდიდი — 69,000, ფოთი — 47 ,000, ცხინვალი — 42,000.

[რედაქტირება] კულტურა

• არქიტექტურა: ქალაქი-მუზეუმი მცხეთა, გელათის სამონასტრო კომპლექსი, თბილისის ისტორიული ცენტრი, უფლისციხის და ვარძიის კლდეში ნაკვეთი კომპლექსები, დავით გარეჯის და შიო მღვიმის კომპლექსები; ბაგრატის ტაძარი; ზემო სვანეთი;
• ლიტერატურა: ქართული ეპოსი — ვეფხისტყაოსანი (შოთა რუსთაველი, XIII ს.).
• თეატრი: ფალიაშვილის სახ. ოპერისა და ბალეტის (თბილისი, 1851), რუსთაველის სახ. დრამატული (თბილისი, 1821), მარჯანიშვილის სახ. დრამატული (თბილისი, 1928).
• კულტურის თავისებურებები: პოლიფონიური სიმღერა, ორიგინალური დამწერლობა.

[რედაქტირება] განათლება

უნივერსიტეტები, სასწავლო დაწესებულებები და განათლების ცენტრები:

• ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
• თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი
• თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია
• კავკასიის უნივერსიტეტი
• საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი
• საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტი
• შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტი
• ილია ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
• საქართველოს უნივერსიტეტი

[რედაქტირება] ეკონომიკა

საქართველოს ეკონომიკა
ვალუტა	ლარი (GEL)
ფისკალური წელი	კალენდარული წელი
სავაჭრო ორგანიზაციები	WTO, დსთ და სუამი
სტატისტიკა
მშპ რანგი	126-ე (2005) [1]
მშპ (მუპ)	$18.16 მილიარდი (2006)
მშპ ზრდა	9.4% (2006)
მშპ/სულზე	$3,900 (2006)
მშპ სექტორით	სოფ.-მეურნეობა (17.2%), მრეწველობა (27.5%), მომსახურება (55.3%) (2005 დაახ.)
ინფლაცია	10% (2006)
მოს. სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ	54% (2001)
მუშახელი	2.04 მილიონი (2004)
მუშახელი პროფესიით	სოფ.მეურნეობა (40%), მრეწველობა (20%), მომსახურება (40%) (1999 დაახ.)
უმუშევრობა	12.6% (2004 დაახ.)
მთავარი მრეწველობა	ფოლადი, ავიაცია, მანქანათხელსაწყოები, ელექტროხელსაწყოები, მაღაროები (მანგანუმი და სპილენძი), ქიმიური, ხე-ტყე, ღვინო
სავაჭრო პარტნიორები
ექსპორტი	$1.4 მილიარდი (2005 დაახ.)
მთავარი პარტნიორები	რუსეთი 18.1%, თურქეთი 14.3%, აზერბაიჯანი 9.8%, თურქმენეთი 8.9%, ბულგარეთი 5%, სომხეთი 4.7%, უკრაინა 4.4%, კანადა 4.2% (2005)
იმპორტი	$5.2 მილიარდი (2007 დაახ.)
მთავარი პარტნიორები	რუსეთი 15.4%, თურქეთი 11.4%, აზერბაიჯანი 9.4%, უკრაინა 8.8%, გერმანია 8.3%, აშშ 6% (2005)
საზ. ფინანსები
სახ. ვალი	$1.76 მილიარდი (2006 დაახ.)
შემოსავლები	$1.43 მილიარდი (2005 დაახ.)
გასავლები	$1.56 მილიარდი (2005 დაახ.)
ეკონ. დახმარება	ODA $150 მლნ (2000 დაახ.)
რედ.

დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან დღემდე გრძელდება საბაზრო რეფორმები. ეკონომიკის მთავარი დარგებია სოფლის მეურნეობა (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თამბაქო, ღვინო), მანქანათმშენებლობა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსები. დიდი ყურადღება ეთმობა საკურორტო-ტურისტული კომპლექსის აღდგენას, რომელიც ადრე ყოველწლიურად 2 მლნ ადამიანს ემსახურებოდა. სოფლის მეურნეობის პროდუქცია (ყურძენი, ჩაი, ციტრუსები); მთავარი სავაჭრო პარტნიორებია რუსეთი (18%), თურქეთი (14%), აზერბაიჯანი (12%) და აშშ (6%). • ერთობლივი ეროვნული პროდუქტი: სტრუქტურა (%) — სოფლის მეურნეობა 32; 1 სულ მოსახლეზე — 860 $. • ვალუტა — ქართული ლარი (GEL).

დამატებითი ინფორმაცია: ქართული კომპანიები და ორგანიზაციები

[რედაქტირება] საბანკო-საფინანსო და დაზღვევის სისტემები

დიდი მამულიშვილი, ილია ჭავჭავაძე, საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკის ხელმძღვანელობის პერიოდში, ჯერ კიდევ 1883 წლიდან გაზეთ «ივერია»-ში აქვეყნებს, ხსენებული ორგანიზაციის, საზოგადოებრივი მუშაობისა და ღვაწლის შემაჯამებელ ოქმებს (რუბრიკაში «შინაური მიმოხილვა»). ეს უკანასკნელი კი საფუძველი ხდება პირველი ქართული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტის — პირველი საჯარო წარდგინებისა. ილია მიზანმიმართულად მუშაობდა საბანკო მომსახურების კულტურის საქართველოში დამკვიდრების საკითხებზე. ასსზე მეტი წლის შემდეგ, XX საუკუნის 90-იან წლებში, დამოუკიდებლობის დაბრუნებიდან — დღემდე, საქართველოს საბანკო — საფინანსო ჯგუფები, მათი მოღვაწეობა და მიღწევები წარმოადგენს კიდევ ერთ, უმნიშვნელოვანეს ეროვნულ ფასეულობას სტაბილური, სახელმწიფოებრივი განვითარების გზაზე.

დღეს საქართველოს ეკონომიკის სექტორში მუშაობს რამდენიმე ძლიერი კომერციული ბანკი და ბანკების ასოციაცია:

• საქართველოს ბანკების ასოციაცია
• ბაზის ბანკი
• ბანკი რესპუბლიკა (ჯგუფი სოსიეტე ჟენერალი)
• ვითიბი (ყოფილი გაერთიანებული ქართული ბანკი)
• თიბისი ბანკი
• პროკრედიტბანკი
• საქართველოს ბანკი
• სახალხო ბანკი
• სილქ როუდ ბანკი
• სტანდარტ ბანკი
• ტაოპრივატბანკი

არასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციები და საფინანსო-საკრედიტო მხარდაჭერის პროგრამები:

• განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი

დაზღვევის სისტემა:

• დაზღვევის ასოციაცია
• ალდაგი-ბი-სი-აი
• ჯი-პი-აი ჰოლდინგი

სახელმწიფო ინსტიტუტები:

• საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო
• საქართველოს ეროვნული ბანკი

[რედაქტირება] ენერგო-რესურსები

[რედაქტირება] შეიარაღებული ძალები

1998 წლის მონაცემებით ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებში ირიცხებოდა 20000 მდე სამხედრო მოსამსახურე. სახმელეთო ჯარები (12600), სამხედრო-საჰაერო ძალები (3000), სამხედრო-საზღვაო ძალები (2000). რეზერვში ირიცხებოდა 250000 ადამიანი. შეიარაღებაში იმყოფებოდა 80-მდე ტანკი, 111 საბრძოლო შეჯავშნული მანქანა, 100-ზე მეტი საველე არტილერიის ქვემეხი, ზალპური ცეცხლის რეაქტიული ჭურვი და ნაღმსატყორცნი, 80-მდე საზენიტო რაკეტო კომპლექსი, 17 თვითმფრინავი და შვეულმფრენი, 22 საპატრულო კატარღა და მცირე ხომალდი. შეიარაღებული ძალების დაკომპლექტება ხდება შერეული პრინციპით–სავალდებულო სამხედრო სამსახურში გაწვევით და კონტრაქტის საფუძველზე. 2005 წელს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბიუჯეტიდან გამოეყო დაახლოებით 550 მლნ. ლარი.

[რედაქტირება] უახლესი ისტორია

ყურადღება: ეს სტატია შეიცავს ფრაგმენტებს, რომლებიც არ იცავს მიუკერძოებლობის პრინციპს. გთხოვთ იხილოთ დისკუსია განხილვის გვერდზე. გთხოვთ ნუ ამოიღებთ ამ შეტყობინებას კამათის გადაჭრამდე.

[რედაქტირება] დამოუკიდებლობის აღდგენა

საქართველოს სახელმწიფოებრიობა

იბერიის სამეფო კოლხეთის სამეფო ლაზიკა-ეგრისის სამეფო ერთიანი ქართული სახელმწიფო ნაწილები ტაო-კლარჯეთის სამეფო აფხაზეთის სამეფო ჰერეთის სამეფო კახეთის სამეფო ქართლის სამეფო იმერეთის სამეფო საქ. დემოკრ. რესპუბლიკა საქართველოს სსრ საქართველოს რესპუბლიკა ეს დაფა: იხ. •