ებრაელები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ებრაელები
יהודים
Notable Jews.jpg
პირველი რიგი
აბრამიმოსე
საულიდავითი
მეორე რიგი
თეოდორ ჰერცლიხაიმ ვაიცმანი
დავიდ ბენ-გურიონიგოლდა მეირი
მესამე რიგი
ბარუხ სპინოზაკარლ მარქსი
ზიგმუნდ ფროიდიალბერტ აინშტაინი
მეოთხე რიგი
ბენჯამინ დიზრაელიჰენრი კისინჯერი
ჯორჯ სოროსირომან აბრამოვიჩი
მეხუთე რიგი
მარტინ ბუბერირომან პოლანსკი
ვუდი ალენისტივენ სპილბერგი
საერთო მოსახლეობა

13,428,300 [1]

რეგიონები მნიშვნელოვანი მოსახლეობით
ისრაელის დროშა ისრაელი 5,703,700 [1]
აშშ-ის დროშა აშშ 5,275,000 [1]
საფრანგეთის დროშა საფრანგეთი 483,500 [1]
კანადის დროშა კანადა 375,000 [1]
გაერთიანებული სამეფოს დროშა გაერთიანებული სამეფო 292,000 [1]
რუსეთის დროშა რუსეთი 205,000 [1]
არგენტინის დროშა არგენტინა 182,300 [1]
გერმანიის დროშა გერმანია 119,000 [1]
ავსტრალიის დროშა ავსტრალია 107,500 [1]
ბრაზილიის დროშა ბრაზილია 95,600-150,000 [1][2]
უკრაინის დროშა უკრაინა 71,500 [1]
სამხრეთ აფრიკის დროშა სამხრეთი აფრიკა 70,800 [1]
უნგრეთის დროშა უნგრეთი 48,600 [1]
ბელგიის დროშა ბელგია 30,300 [1]
ნიდერლანდის დროშა ნიდერლანდი 30,000 [1]
იტალიის დროშა იტალია 28,400 [1]
ჩილეს დროშა ჩილე 20,500 [1]
შვეიცარიის დროშა შვეიცარია 17,600 [1]
თურქეთის დროშა თურქეთი 17,600 [1]
ურუგვაის დროშა ურუგვაი 17,500 [1]
ბელარუსის დროშა ბელარუსი 16,500 [1]
შვედეთის დროშა შვედეთი 15,000 [1]
ვენესუელის დროშა ვენესუელა 12,000 [1]
ესპანეთის დროშა ესპანეთი 12,000 [1]
ირანის დროშა ირანი 10,400 [1]
რუმინეთის დროშა რუმინეთი 9,700 [1]
ლატვიის დროშა ლატვია 9,700 [1]
ავსტრალიის დროშა ავსტრალია 9,000 [1]
პანამის დროშა პანამა 8,000 [1]
ახალი ზელანდიის დროშა ახალი ზელანდია 7,500 [1]
აზერბაიჯანის დროშა აზერბაიჯანი 6,400 [1]
ენები
ისტორიული ებრაული ენები
ებრაული · იდიში · ლადინო · ებრაულ-არაბული · სხვები
ლიტურგიული ენები
ებრაული · არამეული
ძირითადი სასაუბრო ენები
ებრაული, ინგლისური, იდიში, რუსული, და სხვა ქვეყნების ადგილობრივი ენები ებრაულ დიასპორებში.
რელიგიები
იუდაიზმი

ებრაელები — სემიტური მოდგმის ხალხი. რაოდენობა — 13 428 300 მლნ, მათ შორის აშშ-ში — დაახლ. 5 275 000, ისრაელში — 5 მ703 700, რუსეთის ფედერაციაში — 205 000.

  • სახელები: თვითწოდება — იეჰუდიმ, იდნ; ფრანგულად — Juifs; ინგლისურად — Jews; რუსულად — Евреи.
  • ენა: ებრაელთა დიდი ნაწილი ლაპარაკობს იმ ქვეყნის ენაზე, სადაც ცხოვრობენ. ებრაელთა ნაწილი ლაპარაკობს აგრეთვე ებრაულ ენებზე — ივრითი, იდიში და სხვა.
  • მორწმუნეები: ძირითადად იუდეველები. დიასპორაში ისინი გაყოფილი არიან აშქენაზებად და სეფარდებად.

ებრაელები პალესტინაში დაახლოებით 4000 წლის წინ დასახლდნენ. ისინი პალესტინაში მოსოპოტამიის ქალაქ ურიდან ჩავიდნენ. ჯერ-ჯერობით, ზუსტად არავინ იცის, საიდან აღმოჩნდნენ ისინი ურში. ებრაელები, ამ სახელით აღნიშნავდნენ „ხალხს, ევფრატის გაღმა ნაპირიდან“. მათი ისტორია ბიბლიაშია მოთხრობილი. ძველი აღთქმის მიხედვით, პირველი ებრაელების წინამძღოლი ყოფილა ურში მცხოვრები მწყემსი აბრაამი. თავდაპირველად აბრაამი ოჯახთან ერთად სირიაში გაემგზავრა, შემდეგ კი ქანაანში (დღევანდელი პალესტინა) ჩავიდა და აქვე დამკვიდრდა.

ძველ დროში[რედაქტირება]

აბრაამის შვილიშვილ იაკობს (იგივე ისრაელი) 12 შვილი ჰყავდა. გადმოცემით, მათგან წარმოიშვა 12 ტომი, რომელთაც მათი სახელები ეწოდა. აბრაამის სიკვდილის შემდეგ ქანაანში შიმშლობა დაიწყო. იაკობმა ებრაელები ეგვიპტეში გაიყვანა. მოგვიანებით ისინი ეგვიპტელების მონებად იქცნენ, რასაც მხოლოდ მას შემდეგ დააღწიეს თავი, როდესაც მოსემ ისინი ეგვიპტიდან გამოიყვანა და ძვ.წ. დაახლ. 1200 წელს, უკან, ქანაანში დააბრუნა. აქ დასამკვიდრებლად და ისრაელის ქვეყნის დასაარსებლად ისინი იესო ნაველის წინამძღოლობით შეებრძოლნენ ფილისტიმელებს (პალესტინელებს). ლეგენდა მოგვითხრობს, რომ ქალაქ იერიქონის კედლები მათი საყვირის ხმამ დაანგრია.

ისრაელის პირველი სახელმწიფო[რედაქტირება]

ქრისტეშOბამდე 120 წლიდან, ერთმანეთის თანმიმდევრულად მონაცვლე მეფეების — საულის, დავითის და სოლომონის მმართველობი ხანაში ისრაელმა აყვავება დაიწყო. ებრაელების პირველი მეფე იყო საული, რომელმაც ისინი ერთ ერად აქცია. მეფე დავითმა გააერთიანა ისრაელის ყველა ტომი ერთიან სახელმწიფოში, გააფართოვა მისი ტერიტორია და დააარსა დედაქალაქი იერუსალიმი. მეფე სოლომონმა გრადნიოზული მშენებლობები წამოიწყო, ააშენა რამდენიმე ქალაქი და იერუსალიმის განთქმული ტაძარი. იგი მშვიდობისმოყვარე და ბრძენი იყო.

გაფანტვა[რედაქტირება]

ებრაელთა აჯანყების შემდეგ, ძვ.წ. 721 წელს, ასურელებმა დაიპყრეს ისრაელი, 683 წელს კი — იუდეა. ებრაელები მთელ მსოფლიოში გაიფანტნენ. ბევრი მათგანი მონად იქცა. 587 წელს ბაბილონის მეფე ნაბუქოდონოსორმა სასტიკად ჩაახშო ებრაელთა აჯანყება და მათი უმეტესობა ბაბილონეთში ტყვეებად წაასხა. სწორედ ამ გადასახლების ხანაშია დაწერილი ძველი აღთქმის დიდი ნაწილი. ასეთი იყო ებრაელთა გაფანტვის დასაწყისი, რომელიც XX საუკუნის ჩათვლით გაგრძელდა.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]