ოსმალეთის იმპერია
|
ოსმალეთის უმაღლესი სახელმწიფო |
|||||||||
|
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
| დევიზი دولت ابد مدت სამარადისო სახელმწიფო |
|||||||||
 ოსმალეთის სახელწიფო თავისი სიძლიერის პიკზე (1683 წ.) |
|||||||||
| დედაქალაქი | სოღუთი (1299-1326) ბურსა (1326-1365) ედირნე (1365-1453) კონსტანტინოპოლი (სტამბოლი) (1453-1922) |
||||||||
| ენა | ოსმალური (ოფიციალური ენა), ალბანური, არაბული, არამეული, აზერბაიჯანული, ბერბერული, ბერძნული, ბოსნიური, ბულგარული, ებრაული, თურქული, კოპტური, მაკედონური, რუმინული, რუსული, სერბული, სომხური, სპარსული, უკრაინული, | ||||||||
| რელიგია | ისლამი, ტოლერანტული რელიგიური უმცირესობების მიმართ[1] | ||||||||
| ფულის ერთეული | აკჩე, კურუში, ლირა, სულტანი | ||||||||
| ფართობი | 1683 - 5 200 000 კმ²[2] 1914 - 1800000 კმ²[2] |
||||||||
| მოსახლეობა | 1856 დაახლ. 35 350 000 კ. 1912 დაახლ. 24,000,000 |
||||||||
| მართველობის ფორმა | აბსოლუტური მონარქია | ||||||||
| დინასტია | ოსმანები | ||||||||
| სულტანი | |||||||||
.svg){kind=small}
ოსმალეთის იმპერია (ოსმ.: دولت عليه عثمانيه Devlet-i Âliye-i Osmâniyye), ასევე ხშირად წოდებული, როგორც „თურქეთის იმპერია“, 1299—1923 წლებში არსებობდა. მისი ძლევამოსილების პერიოდში XVI—XVII საუკუნეებში იმპერიის ტერიტორია მოიცავდა ანატოლიას, ახლო აღმოსავლეთს, ჩრდ. აფრიკის ნაწილს და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპისა და კავკასიის მნიშვნელოვან ნაწილს. ამ ტერიტორიის ფართობი დაახ. 5,6 მილიონ კმ²-ს შეადგენდა, თუმცა ის გაცილებით უფრო ვრცელ რეგიონს აკონტროლებდა მეზებელ რეგიონებში, რომლებიც მეტწილად მომთაბარე ტომებით იყო დასახლებული. იმპერიას მჭიდო პოლიტიკური და კულტურული გაცვლა ჰქონდა როგორც აღმოსავლეთის ისე დასავლეთის კულტურებთან მისი 624-წლიანი არსებობის განმავლობაში.
XVI—XVII საუკუნეებში ოსმალეთის იმპერია მსოფლიოს ერთ-ერთი უძლიერესი პოლიტიკური ერთეული გახდა, და მისი გაფართოება აღმოსავლეთ ევროპაში ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, უნგრეთის სამეფოსა და პოლონეთ-ლიტვის გაერთიანების სამხრეთში ევროპას დიდ საფრთხეს უქმნიდა. იმპერიის საზღვაო ფლოტიც საკმაოდ მნიშვნელოვან ძალას წარმოადგენდა ხმელთაშუა ზღვაზე. რამდენჯერმე ოსმალეთის არმია ცენტრალურ ევროპაშიც შეიჭრა, ვენის ალყით 1529 წელს და ხელმეორედ 1683 წელს ჰაბსბურგის სამფლობელოების დაპყრობის მცდელობაში. მათი განდევნა მხოლოდ ევროპის კოალიციის ძალებით მოხერხდა. ეს ერთადერთი არა-ევროპული ძალა იყო, რომელიც სერიოზულ საფრთხეს უქმნიდა დასავლეთის აღმავლობას XV—XX საუკუნეებში, რის გამოც იგი საბოლოოდ ევროპის ძალთა დაბალანსების პოლიტიკის ინტეგრირებული ნაწილი გახდა.
იმპერიის დაშლა პირველი მსოფლიო ომის პირდაპირი შედეგი იყო, როცა მოკავშირეთა ძალებმა დაამარცხეს აქსისის ძალები ევროპაში, ხოლო ოსმალეთის ძალები ახლო აღმოსავლეთის ფრონტზე. ომის დასასრულს ოსმალეთის მთავრობა დაიშალა და იმპერია გამარჯვებულმა ძალებმა გაიყვეს. მომდევნო წლებში ოსმალეთის იმპერიის ნაწილებმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს. ერთ-ერთი მათგანი თურქეთის რესპუბლიკა იყო. ამ ახალმა რესპუბლიკამ ოსმანთა დინასტია თურქეთის 150 პერსონა ნონ გრატას სიაში შეიყვანა. მხოლოდ 50 წლის შემდეგ, 1974 წელს, თურქეთის დიდმა ეროვნულმა ასამბლეამ დართო ნება ოჯახის შთამომავლებს თურქეთის მოქალაქეობა დაებრუნებიათ, რომელიც ოჯახის მეთაურმა, ერთუგრულ ოსმან V-მ 2004 წელს დაასრულა.
რელიგიური უმცირესობები [რედაქტირება]
ოსმალეთის მრავალეროვან სამეფოში, მუსლიმ ხალხთან ერთად მშვიდობიანად ცხოვრობდნენ ქრისტიანი და ებრაელი მრწამსის მიმდევრები. 1452 წელს, ებრაელი ისააკ ზარფატი, მიმართავდა ებრაელებს, რომ საცხოვრებლად ოსმალეთის სამეფოში გადასულიყვნენ. ციტატა წერილიდან: „მე ისააკ ზარფატი, მოვუწოდებ ევროპულ ებრაულ მოსახლეობას, დატოვონ ქრისტიანული ევროპა და გადმოვიდნენ ოსმალეთის სამეფოში. ეს არის ქვეყანა, სადაც ყველაფერი საკმარისია. აქ შეგიძლიათ შეიმოსოთ საუკეთესო ტანისამოსით… ნუთუ უკეთესი არ არის ისლამურ ქვეყანაში ცხოვრება, ვიდრე ქრისტიან ხალხში?“
XV საუკუნის დასაწყისში, ოსმალეთის სამეფოს მოაწყდნენ ესპანეთიდან დევნილი ებრაელები, რომელთაც ესპანეთის მეფემ ფერდინანდ II და მისმა მეუღლემ იზაბელა I მხოლოდ ორი არჩევანის საშუალება მისცეს: ქრისტიანული მრწამსის აღიარება - , სხვა შემთხვევაში სამეფოს დატოვება. დაახლოებით 400 000 ებრაელი, ეგრეთ წოდებული სეფარდიმები, გადმოვიდნენ საცხოვრებლად ოსმალეთის სამეფოში. თავიანთი განათლებისა და ნიჭის წყალობით, მათ ქონდათ საშუალება ყოფილიყვნენ სულთანის ექიმები, მრჩევლები და ასევე მინისტრები სხვადასხვა საკითხებში.
ოსმალებმა ჩამოაყალიბეს ახალი სისტემა რელიგიური უმცირესობებისთვის „მილეტ“, რომლის წევრებიც ებრაული სინაგოგა და ქრისტიანული ეკლესიები იყვნენ. მათ დაუწესდათ წლიური გადასახადი, რომელიც მათი სახლების, სალოცავების და პირადი საკუთრების დასაცავდ იყო დაწესებული.
სქოლიო [რედაქტირება]
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_Turkey#Ottoman_era
- ↑ 2.0 2.1 Peter Turchin, Thomas D. Hall and Jonathan M. Adams, "East-West Orientation of Historical Empires", Journal of World-Systems Research Vol. 12 (no. 2), pp. 219-229 (2006).
რესურსები ინტერნეტში [რედაქტირება]
- ოტომანთა ტექსტების პროექტი - ვაშინგტონის უნივერსიტეტი
- ოტომანთა იმპერია ოქსფორდის ისლამის ლექსიკონში
- ოტომანთა იმპერია: - მიჩიგანის უნივერსიტეტი
- ოტომანთა იმპერია: ქრონოლოგირი მონაცემები
- მსოფლიო ცივილიზაცია: ოტომანები
- Turkish Oral Narrative
- ოტომანთა თურქული ლიტერატურის ინტერნეტ ბიბლიოგრაფია ორ ენოვანო (თურქულ, ინგლისური) საიტი.
- ინფორმაცია ოტომანებზე
- იძულებითი გადასახლებები ოტომანთა იმპერიის ადრეულ ხანაში 1300–1600 წლები
- ოტომანთა კალიგრაფიის კოლექცია
- ოტომანთა ისტორიის ბლოგი
- თურქეთი პირველ მსოფლიო ომში
- პალესტინა ოტომანთა მმართველობის ქვეშ
- ოტონამთა იმპერიის გრავიურები - HQ ხარისხის სურათბის გალერეა
- ოტომანთა კვლევის რესურსები ინტერნეტში
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||
