ნოე ჟორდანია

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ჟორდანია.
ნოე ჟორდანია
Noe Schordania.jpg
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მეორე მთავრობის თავმჯდომარე
მმართ. დასაწყისი: 24 ივლისი, 1918
მმართ. დასასრული: 18 მარტი, 1921
წინამორბედი: ნოე რამიშვილი
მემკვიდრე: თანამდებობა გაუქმდა
პარტია: საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტია
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 14 იანვარი 1868
დაბ. ადგილი: ლანჩხუთი, რუსეთის იმპერია
გარდ. თარიღი: 11 იანვარი, 1953
გარდ. ადგილი: პარიზი, საფრანგეთი
შვილები: ასმათ ჟორდანია, რეჯებ ჟორდანია
მამა: ნიკოლოზ ჟორდანია
დედა: ქრისტინე ჩიქოვანი
რელიგია: ათეისტი
ხელმოწერა: Noe Zhordania signature.svg

ნოე ჟორდანია (ფსევდონიმები: კოსტროვი, ანი, ნარი, ნარიძე და სხვა, დ. 2 იანვარი/14 იანვარი, 1868, ლანჩხუთი — გ. 11 იანვარი, 1953, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე, სოციალ-დემოკრატი, მენშევიკების ერთ-ერთი ლიდერი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია[რედაქტირება]

ნოე ჟორდანია დაიბადა 1868 წლის 14 იანვარს, ღარიბი აზნაურის ოჯახში, გურიის სოფელ ლანჩხუთში, იმდროისთვის ქუთაისის გუბერნიის ოზურგეთის მაზრაში. ჟორდანიას დედა ქრისტინე ჩიქოვანი წარმოშობით მეგრელი იყო. თანამედროვეთა გადმოცემით ჟორდანია განსაკუთრებით აფასებდა დედას.

განათლება[რედაქტირება]

დაწყებითი განათლება მიიღო ლანჩხუთის სოფლის სკოლაში. იქიდან გადავიდა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელში. სასწავლებლის დასრულების შემდეგ ჟორდანიამ მშობლებს გამოუცხადა სურვილი თბილისში სწავლის გაგრძელებისა. მამამისმა წისქვილთან მდებარე ორი ქცევა მიწა გაყიდა და 1884 წელს ჟორდანია თბილისის სასულიერო სემინარიაში მიაბარა. მის მშობლებს იმედი ჰქონდათ, რომ მათი შვილი მღვდელი გამოვიდოდა.

სემინარიაში ჟორდანია იყო წევრი და ერთხანს ხელმძღვანელი მოსწავლეთა არალეგალური წრისა. მას არ აკმაყოფილებდა სემინარიის წიგნები და კითხულობდა აკრძალულ რუსულ რევოლუციურ-დემოკრატიულ ლიტერტურას (ჩერნიშევსკი, გერცენი), ასევე ხალხოსნური შინაარსის ლიტერატურასა და ჟურნალ-გაზეთებს, რომლითაც მას ძირითადად ზაქარია ჭიჭინაძე ამარაგებდა. რუსული ლიტერატურიდან ის ეცნობოდა რევოლუციურ აზრებს, სოციალურ და პოლიტიკურ მიმდინარეობებს, ქართული ლიტერატურიდან კი ნაციონალურ და პატრიოტულ სულისკვეთებას. უკვე სემინარიაშივე ჩამოუყალიბდა ჟორდანიას მტკიცე აზრი:

ვიკიციტატა
„მეფე ისეთივე გამოგონილი ავტორიტეტია, როგორც ღმერთი. ეს ორთავე ერთ დონეზე დავაყენე, ათეიზმი და რესპუბლიკანიზმი ერთიმეორის ტყუპათ დავსახე“

სემინარიელი ჟორდანია უკვე მესამე კლასიდან ოცნებობდა ევროპაში მოხვედრაზე. ამ მიზნის მისაღწევად ის შევიდა ლადო აღნიაშვილის ანსამბლში და მონაწილეობა მიიღო 1887 წელს თბილისის სახაზინო თეატრში გამართულ კონცერტში. ჟორდანიას იმდენად ჰქონდა მიზნის მიღწევის იმედი, რომ ა. მირიანაშვილთან ფრანგული ენის შესწავლაც დაიწყო, მაგრამ ანსამბლის მეშვეობით ევროპაში მაინც ვერ მოხვდა.

1889 წელს ჟორდანიამ მონაწილეობა მიიღო სემინარიელთა ერთკვირიან გაფიცვაში. მოსწავლეები ითხოვდნენ სემინარიაში ქართული ენის, ლიტერატურისა და საქართველოს ისტორიი სწავლების შემოღებას. ჟორდანია მონაწილეობდა სემინარიის ხელნაწერ ჟურნალებში „სინათლესა“ და „ყვავილში“, სადაც პირველი პაექრობა მოუხდა ფილიპე მახარაძესთან. სემინარიაში ჟორდანია ჩამოყალიბდა როგორც რევოლუციის მომხრე სოციალისტ-ნაროდნიკი. თბილისის სასულიერო სემინარია ჟორდანიამ 1890 წელს დაამთავრა და 1891 წელს გაემგზავრა ვარშავის ვეტერინარულ ინსტიტუტში. მას ვეტერინარობა არც აინტერესებდა და არც უნდოდა, მაგრამ ეს იყო ინსტიტუტი, რომელშიც იღებდნენ სემინარიელებს. სწორედ აქ გაეცნო ის მარქსიზმის იდეებს. როგორც ჟორდანია თავად აღწერს, 1892 წელს მისი პოლიტიკური ევოლუცია, რაც გამოიხატა რუსული სოციალიზმიდან მარქსიზმზე გადასვლით. ამის შემდეგ ჟორდანიამ დაიწყო შესაბამისი ლიტერატურის კითხვა. მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა გ. პლეხანოვის ბროშურამ „ვაი ტიხომიროვს“. მის მსოფლმხედველობაში მომხდარ არსებით ძვრებს ჟორდანია ვარშავიდან ატყობინებდა საქართველოში დარჩენილ მის თანამოაზრეებს ეგნატე ნინოშვილსა და სილიბისტრო ჯიბლაძეს. ვარშავაში, გარდა მარქსიზმისა, ჟორდანია გაეცნო პოლონეთის ეროვნულ მოძრაობას, რომელიც იბრძოლა პოლონეთის ავტონომიისთვის. ავადმყოფობის (ფილტვების ანთება) გამო ჟორდანია 1892 წლის აგვისტოს დასაწყისში იძულებული გახდა სამშობლოში დაბრუნებულიყო.

მესამე დასის დაფუძნება[რედაქტირება]

1892 წლის დეკემბრის ბოლოს ნოე ჟორდანია პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოვიდა. იგი აღმოჩნდა მარქსისტთა I შეკრებაზე დაბა ყვირილაში, ეგნატე ნინოშვილის სახლში, გახდა წევრი საინიციატივო ჯგუფისა, რომელშიც შედიოდნენ კარლო ჩხეიძე, ევგენი ვაწაძე, ეგნატე ნინოშვილი, მიხა ცხაკაია, იოსებ კაკაბაძე, რაჟდენ კალაძე, დიმიტრი კალანდარიშვილი, ისიდორე რამიშვილი, არსენ წითლიძე, ისიდორე კვიცარიძე, სილიბისტრო ჯიბლაძე. მათ მოიწვიეს კონფერენცია მშრომელი ხალხის ინტერესების დაცვისთვის ბრძოლის ტაქტიკის შესამუშავებლად.[1][2][3][4][5][6]ჯგუფი საბოლოოდ ვერ შეთანხმდა და სამოქმედო პროგრამის შედგენა მიენდო ნოე ჟორდანიას, რომელმაც ჯიბლაძესთან და ნინოშვილთან ერთად შეადგინა მოხსენება. მათ ძველი საზოგადოების გადატრიალების ღერძად დასახეს მუშათა კლასი, მაგრამ საქართველოს სინამდვილეში ამას ემატებოდა ნაციონალური საკითხიც.

ვიკიციტატა
„თუკი პიროვნება უნდა იყოს თავისუფალი, თუ მთელი საზოგადოება თავის თავს უნდა მართავდეს, რატომ ერი, როგორც დიდი ეთნიური საზოგადოება, არ უნდა მართავდეს თავის თავს, არ ჰქონდეს თავისი სახელმწიფო“

ამ სამოქმედო პროგრამით წარსდგა ჟორდანია 1893 წლის თებერვალში ზემოთნახსენები ჯგუფის უმრავლესობის მონაწილეობით თბილისში საიდუმლო ბინაზე გამართულ მეორე კონფერენციაზე. მოხსენება მიღებულ იქნა და შემდეგ, 1894 წელს, დაიბეჭდა კიდეც ჟურნალ „მოამბეში“. პროგრამას საფუძვლად ედო შემდეგი დებულებები: 1. პიროვნების ნივთიერი კეთილდღეობა, 2. პიროვნებისა და ერის თავისუფლება, 3. ეროვნული გრძნობა მთელი ხალხისა, დაფუძნებული ეკონომიკურ ნიადაგზე.[7][8] ამ ფარულ გუნდს მესამე დასი ეწოდა. ეს იყო პირველი სოციალისტური პარტია საქართველოში. მისი ფართო საზოგადოების წინაშე წარდგომა და სამოქმედო პროგრამის გამომზეურება მოხდა 1894 წლის 7 მაისს, გურიაში სოფელ ჩანჩეთში, ეგნატე ნინოშვილის დაკრძალვაზე. სიტყვა წარმოთქვა სილიბისტრო ჯიბლაძემ, რადგან ჟორდანია ამ დროს ემიგრაციაში იმყოფებოდა.[9]

ემიგრაციაში[რედაქტირება]

ამ ამბამდე ერთი წლით ადრე, 1893 წლის მაისში, მოსალოდნელი დაპატიმრების შიშით ჟორდანია ბათუმიდან ევროპაში გაემგზავრა. ცოტა ხანში ლანჩხუთში მართლაც მივიდა ბრძანება მისი დაპატიმრების შესახებ, მაგრამ ჟორდანია უკვე ჟენევაში იყო. იქ ჟორდანიამ პირადად ნახა ჟენევის მარქსისტთა მცირერიცხოვანი ჯგუფი — გიორგი პლეხანოვი, ლევ დეიჩი, ვერა ზასულიჩი. შეუდგა მარქსისტული ლიტერატურის და შვეიცარიელი მუშა-გლეხობის ყოფა-ცხოვრების გაცნობას. თავის შთაბეჭდილებებს აგზავნიდა საქართველოში და ბეჭდავდა „ივერიასა“ და „კვალში“. ისმენდა ლექციებს ჟენევის უნივერსიტეტში, დაესწრო ორიენტალისტთა X საერთაშირო კონგრესს.

1895 წელს ჟორდანია პარიზში წავიდა, რათა შეევსო ჟენევაში მიღებული ცოდნა. სამი თვის განმავლობაში მეცადინეობდა პარიზის ნაციონალურ ბიბლიოთეკაში. შეხვდა პოლ ლაფარგს, ჟიულ გედის და სხვა ფრანგ სოციალისტებს. პარიზში დარჩა ოთხი თვე, შემდეგ დაბრუნდა ჟენევაში და იქიდან გაემგზავრა გერმანიაში, რომელიც იყო მარქსიზმის სამშობლო, ცხოვრობდნენ მარქსისტი იდეოლოგები და ჟორდანიას განათლების შესაავსებად მისი აზრით აუცილებელი იყო იქ ცხოვრება და სწავლა. დასახლდა შტუტგარტში ორი მოსაზრებით. იქ ცხოვრობდა კაუცკი და ამავდროულად იქ არ იყო არცერთი ქართველი ან რუსი, რომლებსაც შეეძლო ხელი შეეშალა ჟორდანიასთვის გერმანული ენის სწავლაში. შტუტგარტში ჟორდანიამ გაიცნო კაუცკი, კვირაობით სეირნოდბენ ტეგერლოსის ტყეში და აუბრობდნენ, ხშირატ სტუმრობდა ოჯახშიც. ზაფხულში ჟორდანიამ გასწია პროვინციებისკენ და აკვირდებოდა სოფელსა და სოფლის ხალხს. მისი დაკვირვებანი იბეჭდებოდა „კვალში“.

ბურჟუაზიული პოლიტიკური ეკონომიის გაცნობის მიზნით ჟორდანია შტუტგარტიდან მიუნხენში გადავიდა. იქ ჩაეწერა უნივერსიტეტში და განსაკუთრებული გულმოდგინებით უსმენდა პროფესორ ბრენტანოს. 1896 წლის დასაწყისში ჟორდანიამ დატოვა მიუნხენი, გაემგზავრა ბერლინში, სადაც ორი სემესტრი ესწრებოდა ვაგნერის, შმოლერისა და ზიბელის ლექციებს. გერმანიაში ყოფნის პერიოდში ჟორდანიამ დაწერა და კვალში გამოაქვეყნა „ფრიდრიხ ენგელსი“ (1895), „სოფელი და სასოფლო შკოლა გერმანიაში“ (1985), „პოლიტიკური პარტიები გერმანიაში“ (1897), „ბისმარკი“ (1898).

1897 წლის მარტში ჟორდანიამ გასწია ლონდონისაკენ, რადგან ინგლისის უნახავად სამშობლოში დაბრუნება დაუშვებლად მიაჩნდა. იქ ცხოვრობდა ვარლამ ჩერქეზიშვილის ნაცნობი ფოტოგრაფის, ვილსონის, ოჯახში. მასთან სამი თვის გატარების შემდეგ ჟორდანია ჩინებულად საუბრობდა და კითხულობდა ინგლისურად. ბრიტანეთის მუზეუმში ჟორდანია გაეცნო მდიდარ ლიტერატურას, მათ შორის საქართველოს შესახებ. ზაფხულში ცხოვრობდა რიდინგის ახლოს, რამაც საშუალება მისცა, დაკვირვებოდა ინგლისური სოფლის ცხოვრებას. ევროპაში ოთხი წლისა და ექვსი თვის ყოფნის შემდეგ ჟორდანია ინგლისიდან პირდაპირ საქართველოში გაემგზავრა და 1897 წლის ოქტომბერში უკვე სამშობლოში იყო.

მენშევიკი ოპოზიციონერი[რედაქტირება]

საქართველოში დაბრუნებულ ჟორდანიას ქვეყანა ფაქტობრივად ორ ბანაკად დახვდა გაყოფილი: ერთი მხრივ იყო ილია ჭავჭავაძის ივერიელთა ბანაკი და მეორე მხრივ „კვალელი“ მესამე დასელები. კვალელებს უკვე მოესწროთ რკინიგზის, სტამბის და სხვა ფენის მუშების აყოლიება დიდ ქალაქებში. ჟორდანიამ 1897 წლის ნოემბერში ჯერ ლანჩხუთში , ხოლო შემდეგ თბილისში მიხა და ლადო დარჩიასვილებთან მოაწყო შეხვედრები, რომლებსაც ესწრებოდნენ მისი ძველი მეგობრები. გადაწყვიტეს, რომ არალეგალურ მუშაობას დამატებოდა ლეგალურიც და ამ მიზნით მოლაპარაკება გამართეს „კვალის“ პატრონთან და რედაქტორთან ანასტასია თუმანიშვილთან და გიორგი წერეთელთან გაზეთის შესაძენად. რედაქტორობა თავის თავზე აიღო ნოე ჟორდანიამ. ქართულ საზოგადოებაში მაშინვე ხმა გავარდა, „კვალი“ სოციალ-დემოკრატების ხელში გადადისო. ამ დროს ილია ჭავჭავაძემ შეხვედრა სთხოვა ჟორდანიას და მას „ივერიის“ სრულუფლებიანი რედაქტორობა შესთავაზა. ჟორდანიამ უარი უთხრა. ასე გახდა 1898 წლის იანვრიდან „კვალი“ გახდა ქართველი მარქსისტების პირველი ლეგალური ორგანო. ეს იყო ამავდროულად პირველი მაგალითი რუსეთის იმპერიაში, არსად მანამდე სოციალისტებს საკუთარი ლეგალური ორგანო არ ჰქონდათ.

ქართველი სოციალ-დემოკრატები ამავდროულად არალეგალურ ასპარეზზე მუშაობდნენ და უშვებდნენ არალეგალურ ბროშურებს, პროკლამაციებს, გაზეთებს. 1899 წელს გამოუშვეს პირველი ქართულად დაბეჭდილი პროკლამაცია. იგი ეხებოდა პირველ მაისს და ქართველ მუშებს ევროპელ მუშებთან შეერთებას ურჩევდა. პროკლამაცია დაწერილი იყო ჟორდანიას მიერ, ხოლო დაბეჭდა ვლასა მგელაძემ. 1901 წელს პირველმაისობის აღნიშნვის დროს თბილისის მოედანზე მოხდა შეტაკება მუშებსა და ჯარს შორის. ბევრი დაატუსაღეს, გაჩხრიკეს „კვალის“ რედაქცია და დაიჭირეს ჟორდანიაც, რომელიც მეტეხის ციხეში ჩასვეს. ჟორდანიამ ციხეში ყოფნა გამოყენა მხატვრული ლიტერატურის საკითხავად. კითხულობდა შექსპირსა და ჰიუგოს. 1902 წლის დასაწყისში, ჟორდანიას ციხეში ყოფნისას მოხდა ქართველ სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციული გაერთიანება რუსეთის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიასთან, რასაც ჟორდანია უარყოფითად შეხვდა, აგრეთვე მოხდა გაერთიანება ამიერკავკასიის ყველა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციისა და ერთი საოლქო ცენტრის შექმნა.

1902 წლის ივნისში ჟორდანია გამოვიდა ციხიდან. მას საცხოვრებლად ლანჩხუთი მიუჩინეს. ამ დროს გააქტიურებული იყო გურიის გლეხთა მოძრაობა, რომელსაც სოციალ-დემოკრატები ხელმძღვანელობდნენ. კვლავ დაიწყო მასობრივი დაპატიმრებები. ჟორდანიაც დააპატიმრეს და ქუთაისის ციხეში ჩასვეს. იქიდან ფოთში გადაიყვანეს, მაგრამ მალე გამოუშვეს და განჯაში გადაასახლეს საცხოვრებლად პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ. აქედან იგი მაინც ახერხებდა ჩუმად თბილისში ჩასვლას და პარტიულ მუშაობაში მონაწილეობას. ამიტომ განჯის ჟანდარმერიამ ჟორდანიას ვიატკის გუბერნიაში სამი წლით გადასახლება გადაუწყვიტა. ჟორდანია პარტიული ამხანაგების მეშვეობით საზღვარგარეთ გაიქცა ბათუმიდან. ჯერ ჩავიდა ლონდონში, იქ ნაცნობი ვერავინ ნახა და გასწია პარიზში. იქიდან პლეხანოვის სანახავად ჩავიდა ჟენევაში. პლეხანოვის ცოლიგან საიდუმლოდ გაიგო, რომ ბრიუსელში ტარდებოდა რსდმპ-ის ყრილობა და სათათბირო ხმით იყო მიწვეული. ბრიუსელში ჟორდანიამ ნახა ამიერკავკასიიდან ჩასული სამი დელეგატი დ. თოფურიძე, ბ. კნუნიანცი და არ. ზურაბოვი. ბრიუსელში ადგილობრივმა პოლიციამ ყრილობა აკრძალა და დელეგატები ლონდონში გადავიდნენ.

1903 წელს რსდმპ II ყრილობაზე ლონდონში გაიმართა. ყრილობაზე ნაცვლად გაერთიანებისა, რაც ყრილობის მიზანს წარმოადგენდა, მოხდა გათიშვა ბოლშევიკებსა (ლენინი) და მენშევიკებს (პლეხანოვი) შორის. ჟორდანია მიემხრო მენშევიკებს. ამავე ყრილობაზე ლენინმა მხარი დაუჭირა ჟორდანიას მოთხოვნას ხიზნებისთვის მიწის გადაცემის შესახებ.[10] ყრილობის შემდეგ ჟორდანია ჟენევაში დაბრუნდა და გაეცნო ქართველ სოციალ-ფედერალისტებს (არჩილ ჯორჯაძე და სხვები). 1904 წლის აპრილში ჟორდანია დაესწრო ქართველი ევოლუციონერების პირველ კონფერენციას, რომელიც მალე დატოვა სოციალ-ფედერალისტებთან და მათ სამოქმედო პროგრამასთან უარყოფითი დამოკიდებულობის გამო.

1905 წელს რევოლუციის დროს, 18 იანვარს ბულგარელი იგნატოვის სახელზე გაკეთებული ყალბი პასპორტით ჟორდანია პეტერბურგში ჩავიდა, სადაც მას ელოდა ახალშერთული ცოლი, პარტიული ამხანაგი ინა კორენევა. იქიდან ჟორდანია ბაქოში ჩავიდა, სადაც ინა დატოვა, ხოლო თითონ თბილისში გასწია. თბილისში მას სულ სხვა სურათი დახვდა: ილია ჭავჭავაძის ბანაკი დაშლილიყო, „ივერიას“ სულ სხვა ხალხი ჩადგომოდა სათავეში (ფილიპე გოგიჩაიშვილი), „ცნობის ფურცელს“ სოციალისტ-ფედერალისტები დაპატრონებოდნენ, ხოლო მთავრობის მიერ დახურული „კვალის“ ნაცვლად ფილიპე მახარაძის რედაქტორობით გამოდიოდა „მოგზაური“, რომელიც ბოლშევიკურ პლატფორმაზე იდგა. ამ დროს ბაქოში ინა კორენევა პოლიციამ დააპატიმრა. ჟორდანია ჩავიდა ბაქოში და ციხის ექიმს, ცნობილ ქართველ საზოგადო მოღვაწე ივანე ელიაშვილს სთხოვა დახმარება. ელიაშვილი დაეხმარა ფეხმძიმე ცოლის გათავისუფლებაში. 1905 წლის აპრილში ინა წავიდა ლანჩხუთში, სადაც წყვილს პირველი ასული ასმათი შეეძინა.

ამ დროს ჟორდანია თბილისში იყო და ბრძოლა ჰქონდა გაჩაღებული ქართველ ბოლშევიკებთან. ჟორდანია გახდა კავკასიის მენშევიკების ლიდერი. მათ ჰქონდათ არალეგალური გაზეთი „სოციალ-დემოკრატი“, ხოლო შემდეგ ლეგალური „სხივი“. ორივე გამოდიოდა ორდანიას რედაქტორობით. ჰქონდათ ასევე ლეგალური გაზეთები „ელვა“ და „განთიადი“. საქართველოს სოციალ-დემოკრატიულმა მუშათა პარტიამ ის თავმჯდომარედ აირჩია.

ამასობაში ნიკოლოზ II-მ გამოსცა ბრძანება სახელმწიფო სათათბიროს, დუმას მოწვევის შესახებ. რსდმპ ორივე ფრთამ დუმას ბოიკოტი გამოუცხადა. ჟორდანია შეიარაღებული აჯანყებისა და რევოლუციური მთავრობის შექმნის წინააღმდეგ გამოდიოდა და ცდილობდა ხელიდან არ გაეშვა საპარლამენტო პოლიტიკური ბრძოლის შესაძლებლობა. 1906 წლის მაისში ის თბილისის გუბერნიის საარჩევნო ოლქიდან აირჩიეს რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო სათათბიროს წევრად. დუმაში ჟორდანია სოციალ-დემოკრატიული ფრაქციის ლიდერი გახდა.

ქართველები მეორე სათათბიროში, ჟორდანია ზის მარცხნიდან მეორე

რსდმპ IV (გამაერთიანებელ) ყრილობაზე 1906 წელს სტოკჰოლმში გიორგი პლეხანოვთან ერთად მხარს უჭერდა „მიწის მუნიციპალიზაციის“ პროგრამას. ყრილობამ ჟორდანია ცენტრალურ კომიტეტში აირჩია და I სახელმწიფო სათათბიროს დათხოვნის შედმეგ ჟორდანია სანკტ-პეტერბურგში დარჩა არალეგალურად სამუშაოდ. II სახელმწიფო სათათბიროში მონაწილეობის შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად პარტიამ მოიწვია კონფერენცია ტამერფოსში. ჟორდანიას რჩევით ირაკლი წერეთელი დათანხმდა დუმას დეპუტატობაზე და შემდგომში გახდა დუმაში სოციალ-დემოკრატიული ფრაქციის ლიდერი. რსდმპ მორიგი V ყრილობდა შედგა ლონდონში 1907 წელს. მას საქართველოდან 29 დელეგატი დაესწრო. ყრილობაზე ის შეხვდა ლენინს, რომელმაც ურჩია, ქართველ მენშევიკებს ხელი არ შეეშალათ რუსი ბოლშევიკებისთვის რსდმპ საქმიანობაში. ყრილობაზე ჟორდანია აირჩიეს პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრად მენშევიკების მხრიდან. კომიტეტის ოფისი ფინეთში, ქალაქ ტერიოკში იყო, ამიტომ ჟორდანიაც იქ დარჩა. იმავე წელს ვიბორგის მოწოდებაზე ხელმოწერის გამო 3 თვით დააპატიმრეს. ამ დროს II დუმა დაითხოვეს, სოციალ-დემოკრატი დეპუტატები, მათ შორის ირალი წერეთელი დაიჭირეს და ციმბირში გადაასახლეს. 1907 წელს მესამე სახელმწიფო სათათბიროს არჩევნებისთვის ჟორდანია არალეგალურად დაბრუნდა საქართველოში. ის დაეხმარა კარლო ჩხეიძეს არჩევნებში დაემარცხებინა კადეტების კანდიდატი ლუარსაბ ანდრონიკაშვილი. ქუთაისის გუბერნიიდან დეპუტატი გახდა ევგენი გეგეჭკორი.

1908 წლის აგვისტოში ჟორდანია კვლავ დააპატიმრეს და თბილისიდან პეტერბურგში გაგზავნეს. რვა თვის ციხეში ჯდომის შემდეგ მოულოდნელად გაათავისუფლეს და ლეგალურად ჩავიდა ბაქოში, სადაც მისი ცოლ-შვილი იმყოფებოდა. მისი ცოლი იქ მეთაურობდა IV დუმაში მენშევიების საარჩევნო კამპანიას. 1912 წელს ბაქოში ჟორდანია ხელმძღვანელობდა მენშევიკურ გაზეთს „ჩვენი სიტყვა“. ამ დროს ქართველმა მრეწველმა დავით სარაჯიშვილმა ჟორდანიას ჯერ თავისი ბიბლიოთეკის კატალოგის შედგენა მიანდო და ფულადი ჯილდო დაუნიშნა, ხოლო შემდეგ იტალიაში გაუშვა ცოლ-შვილით კოოპერაციული საქმის შესასწავლად. 1914 წელს იტალიაში ყოფნის დროს ჟორდანია დაესწრო პარიზში გამართულ რსდმპ ცკ-ს სხდომას, ხოლო ვენაში, ტროცკის ჟურნალში „ბრძოლა“ გამოაქვეყნა წერილები პარტიის გაერთიანების თაობაზე. იტალიიდან დაბრუნების შემდეგ ჟორდანია მუშაობდა თბილისში, ბაქოსა და ლანჩხუთში, თანამშრომლობდა პარტიულ პრესასთან. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთვის ჟორდანია შვეიცარიაში იმყოფებოდა სამკურნალოდ, მაგრამ სასწრაფოდ სამშობლოში დაბრუნდა. გემის ბილეთის შოვნაში მას დაეხმარა მილანში იტალიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის გაზეთის „ავანტის“ რედაქტორი ბენიტო მუსოლინი. პირველი მსოფლიო ომის დროს გიორგი პლეხანოვთან ერთად „ობორონცულ“ პოზიციებზე იდგა, ანუ მხარს უჭერდა ომს. ჟორდანია „კულტურულ-ეროვნული ავტონომიის“ შექმნის იდეას უჭერდა მხარს და მასში ხედავდა ეროვნული საკითხის გადაჭრის გზას. უარყოფით დამოკიდებულებას იჩენდა ქართული ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის, ამ მოძრაობის მეთაურების, მათ შორის ილია ჭავჭავაძის მიმართ.

მუშათა და გლეხთა დეპუტატების საბჭო, თბილისი, 1917

1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჟორდანია თბილისის მუშათა დეპუტატების საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარედ აირჩიეს. მალე მას შეუერთდა ჯარისკაცთა საბჭოც. ჩატარდა თბილისის მმართველობის არჩევნებიც და არჩეულ იქნა სამი მეთაური: ქართველი ჟორდანია, სომეხი ხატისოვი და რუსი პოპოვი, მაგრამ 1917 წლის ზაფხულიდან ფაქტობრივად ხელისუფლება გადავიდა ჟორდანიას მეთაურობით მოქმედი მუშათა საბწოს აღმასკომის განკარგულებაში. მენსევიკური პარტიის მუშაობას სათავეში ედგა ნოე რამიშვილი, რომელიც ჟორდანიას მოადგილედ ითვლებოდა. ამ პერიოდში ჟორდანია მკვეთრად ილაშქრებდა ბოლშევისტური ტენდენციების წინააღმდეგ. 1917 წლის სექტემბერში გაემგზავრა მოსკოვში, რათა დაეცვა მენშევიკების პოზიციები რუსეთის პარლამენტში, მაგრამ ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ იმედგაცრუებული დაბრუნდა თბილისში.

საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე[რედაქტირება]

ჟორდანია და სხვა ოფიციალური პირები იბარებენ აღლუმს, 1919 წ.

ჟორდანიამ, უარყოფითად აფასებდა რა ოქტომბრის რევოლუციას, დაიწყო ნაციონალიზმისკენ გადახრა. 1917 წლის 3 დეკემბერს საქართველოს ეროვნულ ყრილობაზე მოითხოვა საქართველოს სრული სუვერენიტეტი, ასევე მხარს უჭერდა ამიერკავკასიის ფედერაციის ჩამოყალიბებას. 9 დეკემბრიდან მეთაურობდა საქართველოს დამფუძნებელ კრებას. 1918 წლის 9 აპრილს გამოაცხადა ამიერკავკასიის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა.

1918 წელს 26 მაისს, დილით დაიშალა ამიერკავკასიის დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა და ამიერკავკასიის სეიმი. იმავე დღის 5 საათსა და ათ წუთზე საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა გამოცხადდა. ჟორდანია ფაქტობრივად აღმოჩნდა საქართველოს რესპუბლიკის დროებითი პარლამენტის თავმჯდომარე. შეიქმნა ეროვნული მთავრობა, რომლის თავმჯდომარედ არჩეული იქნა ნოე რამიშვილი.

24 ივლისიდან გახდა საქართველოს დროებითი მთავრობის თავმჯდომარე ნოე რამიშვილის ნაცვლად. 1919 წელს მოეწყო პროპორციულ სისტემაზე დაფუძნებული არჩევნები დამფუძნებელი კრებისა. კრება 12 მარტს გაიხსნა. 130 დეპუტატიდან 102 სოციალ-დემოკრატი იყო. ჟორდანიას წინადადებით მიღებული იქნა საქართველოს სახელმწიფო გერბი. მასზე გამოსახული იყო თეთრი გიორგი. კლერიკალიზმის ტავიდან აცილებისთვის მას ჩამოსცილდა წმინდა გიორგის ყველა ნიშანი. 1919 წლის 21 მარტს დამფუძნებელმა კრებამ მთავრობის თავმჯდომარედ აირჩია ნოე ჟორდანია, რომელიც ამავდროულად იყო უმაღლესი წარმომადგენელი საქართველოს რესპუბლიკისა.

ჟორდანიამ მთავრობის თავმჯდომარეობისას გაატარა აგრარული რეფორმა, მიიღო ვრცელი კანონმდებლობა, შემოიღო 8 საათიანი სამუშაო დღე, ეწინააღმდეგებოდა ბოლშევიკურ და სეპარატისტულ ტენდენციებს. ცდილობდა, მიეღწია საქართველოს საერთაშორისო აღიარებისთვის. ქვეყანაში დიდი ეკონომიკური გაჭირვება იყო. თავად ჟორდანია სანოვაგეს ლანჩხუთიდან იღებდა. მას დედა ამარაგებდა. ჟორდანია მოგონებებში აღნიშნავდა, რომ გაჭირვების გამო რთული იყო ადამიანების დაყოლიება მთავრობაში სამუშაოდ. თანამდებობაზე ყოფნა ყველგან სანატრელი და სასურველია, ჩვენთან კი ყველა გაურბოდა როგორც დიდ ჭირსო. მხოლოდ ორ ადამიანს ნოე რამიშვილსა და ევგენი გეგეჭკორს არ სჭირდებოდა ხვეწნა.

ვიკიციტატა
„ერთხელ ჩამოვიდა დედა-ჩემი მრავალ-ნაირი სანოვაგით, გაგვიხარდა რასაკვირველია. დედა მეუბნება: მითხრეს შენ მინისტრი ხარო, რავა დავიჯერო, ჩემი სარჩენი მინისტრი ვის გაუგონიაო!“
(„ჩემი წარსული“, გვ. 102.)
კარლ კაუცკი ხვდება ქართველ სოციალ-დემოკრატებს, მათ შორის ნოე ჟორდანიას და ნოე რამიშვილს, 1920

საქართველოში თურქეთის ჯარების შეჭრის გამო გახდა გერმანიის მოკავშირე. შედეგად, საქართველოში შევიდნენ გერმანიის ჯარები, რომელიც გერმანიისა და მისი მოკავშირეების დამარცხების შემდეგ ინგლისის ჯარმა ჩაანაცვლა. ჟორდანიამ მოიპოვა ანტანტას ლიდერების ნდობა ანტიბოლშევიკური შეხედულებების გამო, რაც დაადასტურა 1919 წელს ბოლშევიკთა წინააღმდეგ ერთობლივი ბრძოლის შესახებ დენიკინთან გაფორმებული ხელშკრულებით. რუსეთის სამოქალაქო ომში დენიკინის დამარცხების შემდეგ 1920 წელს ჟორდანიამ საბჭოთა რუსეთთან დამოუკიდებლობის ცნობის ხელშეკრულების დასადებად გაგზავნა გრიგოლ ურატაძე და დავით საღირაშვილი. ხელშეკრულება დაიდო 1920 წლის 7 მაისს.[11],. ამ ხელშეკრულებით დამყარდა დიპლომატიური ურთიერთობები საქართველოსა და რუსეთს შორის, ასევე, საქართველომ მიაღწია საერთაშორისო-სამართლებრივ აღიარებას.

1921 წელს დამფუძნებელმა კრებამ მიიღო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია. თებერვალში საქართველოში შევიდა რუსეთის არმია. ჟორდანიამ სამხედრო მინისტრი ოდიშელიძე გადააყენა და მის ნაცვლად გენერალი გიორგი კვინიტაძე დანიშნა. 1921 წლის 24 თებერვალს დაიწყო ქართული ჯარების უკანდახევა. ჟორდანიამ უკანასკნელი მატარებლით დატოვა თბილისი, ქუთაისში დარჩა ორი დღით, შემდეგ დაბინავდა ბათუმში. 17 მარტს ჟორდანიამ მთავრობის წევრებთან ერთად გემით დატოვა საქართველო.

ემიგრაცია და სიკვდილი[რედაქტირება]

საქართველოს ემიგრირებულ მთავრობას მიპატიჟება ჰქონდა საფრანგეთისა და იტალიისგან. ჟორდანია სტამბულში შეხვდა ამ ქვეყნების ელჩებს და საფრანგეთის მიპატიჟება მიიღო. მიუხედავად ამისა, 1921 წლის აპრილში საფრანგეთში ელჩ შევალიეს თახლებით ჩასულ ჟორდანიას ოფიციალური დელეგაცია არ დახვედრია. ჟორდანია ჩავიდა ბრიუსელსა და ლონდონში და მიმართა ბელგიისა და ინგლისის მთავრობებს, თუმცა დევნილი მტავრობის მიმართ ინტერესი არც მათ გამოუხატავთ.

თავდაპირველად ჟორდანია ცხოვრობდა პარიზში, ხოლო შემდეგ ლევილში, საიდანაც მონაწილეობდა საქართველოში 1924 წლის ამბოხების მომზადებაში. აჯანყების შემდეგ ჟორდანიას დედა და უფროსი ქალიშვილი ასმათი, რომლებსაც არ დაუტოვებიათ საქართველო 1921 წელს, დაიჭირეს და ბათუმის ციხეში ჩასვეს. ერთი კვირის შემდეგ მათ სერგო ქავთარაძემ ემიგრაციაში წასვლა შესთავაზა, მაგრამ ჟორდანიას დედამ უარი უთხრა. ჟორდანია წერდა წიგნებს, სადაც აკრიტიკებდა საბჭოთა კავშირს, როგოც ”იმპერიალიზმს რევოლუციის ნიღაბქვეშ”. პარიზში ფრანგულ, გერმანულ, ქართულ და რუსულ ენებზე აქვეყნებდა წიგნებს. გარდა პოლიტიკური შინაარსის წიგნებისა, ჟორდანიამ 1930 წელს პარიზში ქართულ ენაზე გამოსცა „ვეფხისტყაოსანი“. 1933 წლამდე ჟორდანიამ 12 წიგნი გამოსცა: „ბრძოლის საკითხები“, „ჩვენ და ისინი“, „საბჭოთა წყობილება“, „ნამდვილი და ყალბი კომუნიზმი“, „პოლიტიკა“, „ბოლშევიზმი“, „ჩვენი უთანხმოება“, „დემოკრატია“ და სხვ. პარიზშივე მან დააარსა ქართული სოციალ-დემოკრატიული ჟურნალი „ბრძოლა“, შემდეგ გაზეთი „ბრძოლის ხმა“. პარიზში 1990-იანი წლებამდე გამოდიოდა ჟორდანიას დაარსებული ჟურნალი „ჩვენი დროშა“, რომელსაც რედაქტორობდა ჟორდანიას სიძე ლევან ფაღავა.

ნოე ჟორდანია გარდაიცვალა 85 წლის ასაკში, 1953 წლის 11 იანვარს. დაკრძალეს ლევილის სათემო სასაფლაოზე. 1968 წელს მისი სიკვდილის შემდეგ ინგლისურ და რუსულ ენებზე გამოქვეყნდა მისი წიგნი ”ჩემი წარსული (მოგონებანი)”. საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა 2004 წლის 10 მარტს ოჯახს შესთავაზა ჟორდანიას საქართველოში გადასვენება. პარიზში არსებული ”ნოე ჟორდანიას ინსტიტუტი” სწავლობს ჟორდანიას მემკვიდრეობასა და სოციალ-დემოკრატიის ისტორიას საქართველოში.

საინტერესო ფაქტები[რედაქტირება]

  • ჟორდანიას ნათესავი, ნინა თეიმურაზის ასული გეგეჭკორი, იყო ლავრენტი ბერიას მეუღლე.
  • ჟორდანიას შვილიშვილი, ეთერ ფაღავა იყო საფრანგეთში ცნობილი ბალერინა

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • ჟორდანია, ნოე [პარიზი, 1953] (1990). ჩემი წარსული (მოგონებანი), პირველი გამოცემა, ქართული მემუარული ლიტერატურა, თბილისი: „სარანგი“. 
  • ჟორდანია, ნოე (1990). რჩეული ნაწერები. თბილისი: „საქართველო“. ISBN 5-529. 

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. ზ. ჩიჩუა, „საქართველოს ს.-დემ. მუშ. პარტიის მოკლე ისტორია“, გვ. 7 — პარიზი, 1933
  2. ლ. გორგილაძე, „ქართული საზოგადოებრივი აზროვნების ისტორიიდან“ — თბილისი, 1961
  3. ი. კაჭარავა, „ქართული ისტორიოგრაფიის საკითხები“ — თბილისი, 1962
  4. ა. სურგულაძე, „ბრძოლა სოციალისტური რევოლუციის გამარჯვებისათვის ამიერკავკასიაში“ — თბილისი, 1957
  5. გ. ჯანგველაძე, „საქართველოს კომუნისტური პარტიის ბრძოლა ბუჟუაზიული და წვრილბურჟუაზიული პარტიების იდეური და ორგანიზაციული განადგურებისთვის 1903-1923 წწ“ — თბილისი, 1974
  6. ა. ბენდიანიშვილი, „სოციალისტური რევოლუციის წანამძღვრები საქართველოში“ — თბილისი, 1971
  7. ნ. ჟორდანია, რჩეული ნაწერები, გვ. 57 — თფილისი, 1911
  8. ნ. ჟორდანია, თხზულებანი, ტ. I, გვ. 71-72 — თფილისი, 1920
  9. გაზეთი „კვალი“ N22 — 1894 წ.
  10. ვ.ი. ლენინი, თხზულებათა სრული კრებული, ტ. 7, გვ. 285 — მოსკოვი, 1979
  11. 1920 წლის 7 მაისის საქართველო-რუსეთის ხელშეკრულება