ვლასა მგელაძე

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ მგელაძე.
ვლასა მგელაძე
Vlasa Mgeladze.jpg
დაბ. თარიღი დეკემბერი, 1871
დაბ. ადგილი ზომლეთი, რუსეთის იმპერია
გარდ. თარიღი 1943
გარდ. ადგილი პარიზი
ეროვნება ქართველი
რელიგია მართლმადიდებელი
პარტია რსდმპ, სსდპ
მამა ჯარისპან მგელაძე
დედა ირინა გიორგის ასული დუმბაძე

ვლასა მგელაძე (დ. 1868, ზომლეთი — გ. 1943, პარიზი) — ქართველი რევოლუციონერი, პოლიტიკოსი, დამფუძნებელი კრების წევრი.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაიბადა გლეხის ოჯახში. ადრევე დაობლებული წერა–კითხვის სასწავლად მთავარდიაკვანმა ექვთიმე მეგრელიძემ წაიყვანა თავის სახლში. მღვდლის ოჯახიდან დაბრუნებული შეიყვანეს აკეთის ერთკლასიან სკოლაში, სადაც ასწავლიდნენ არსენ წითლიძე და ირაკლი შევარდნაძე. სკოლა მატერიალური გაჭირვების გამო ვერ დაამთავრა. ბიძამ, ლუკა წულაძემ, შეგირდად მიაბარა ქუთაისში, პეტრე წულუკიძის სტამბაში, სადაც სამი წლის განმავლობაში მუშაობდა.

ვიკიციტატა
„მახსოვს, როგორ დამაყენეს სასწავლებლად, სად როგორი ანბანია უჯრედებში იმის დაზეპირება. მე ვახსენე წმიდა გიორგი, მთავარანგელოზი, შევთხოვე მამის ძირითად ხატს – აკეთის მაცხოვარ თეთროსანს, რომ ჩქარა დამესწავლა და დედის იმედი გამემართლებია“

სტამბაში, მუდმივად ქართული წიგნებისა და ჟურნალ–გაზეთების გარემოცვაში ყოფნა ძლიერ დაეხმარა სწავლას მოწყურებულ ყმაწვილს თვითგანათლების გაღრმავებაში. მალე თბილისში გადავიდა და ჯერ ექვთიმე ხელაძის, რამდენიმე ხანში კი გაზეთ „ივერიის“ სტამბაში მაქსიმე შარაძესთან დაიწყო მუშაობა ასოთამწყობად. გაზეთის რედაქციაც აქ იყო მოთავსებული და აქვე იმართებოდა ილია ჭავჭავაძის განთქმული „ხუთშაბათობები“. „ივერიაში“ მუშაობის დროს გაიცნო ალექსანდრე ყაზბეგი, ეგნატე ნინოშვილი, ნიკო ნიკოლაძე, აკაკი წერეთელი, ივანე მაჩაბელი, ვაჟა–ფშაველა, სილიბისტრო ჯიბლაძე. დაუახლოვდა ნინოშვილსა და ჯიბლაძეს, რომლებმაც ჩართეს სოციალ-დემოკრატიული წრეების მუშაობაში. 1894 წლის იანვრის მიწურულიდან ვლასა მგელაძე ჟურნალ „კვალს“ და „ჯეჯილს“ აწყობდა მატინიანცის სტამბაში. ამ პერიოდში დაუახლოვდა გიორგი წერეთელს, ანასტასია თუმანიშვილ–წერეთლისას და მათ შვილებს – ლევან, კაკი და ელენე წერეთლებს. ჟურნალ „კვალში“ დაიწყო პირველი წერილების ბეჭდვაც. 1894 წელს დაბეჭდა პირველი არალეგალური წიგნაკი სემინარიის ბუნტზე და დეკანოზ ჩუდეცკის მკვლელობაზე.

XIX ს-ია 90-იან წლებში საქართველოში ჩამოყალიბდა ახალი იდეური მიმართულება – მესამე დასი. ვლასა მგელაძე მისი მიმდევარი გახდა და თანდათან პროფესიონალ რევოლუციონერად ჩამოყალიბდა. მისი ბრძოლის ლოზუნგი იყო თვითმპყრობელობის დამხობა, ეროვნული და პოლიტიკური თავისუფლება. 1900 წელს მონაწილეობდა თბილისის სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციების მიერ ქალაქგარეთ, მლაშე ტბებთან მოწყობილ საპირველმაისო დემონსტრაციაში. იმავე წელს რკინიგზის გაფიცვის დროს ბეჭდავდა პროკლამაციებს. 1900 წელს მცირე ხნით იყო დაპატიმრებული. 1901 წელს თბილისში, საპირველმაისო დემონსტრაციაში მონაწილეობის გამო დააპატიმრეს და სამი თვის პატიმრობის შემდეგ თბილისიდან გააძევეს. გასახლების შემდეგ ცხოვრობდა ბათუმში, სადაც აქტიურად ჩაერთო ადგილობრივი სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის მუშაობაში, მოაწყო არალეგალური სტამბა. 1901 წელს დაეხმარა ვლადიმერ კეცხოველს არალეგალური შრიფტის შოვნასა და ბაქოში არალეგალური სტამბის დაარსებაში. 1901 წელს დააპატიმრეს თბილისის რკინიგზის სადგურზე. 17 თვე გაატარა მეტეხის ციხეში, შემდეგ კი ადმინისტრაციული წესით სამი წლით გადაასახლეს ირკუტსკში, საიდანაც გაიქცა 1904 წელს. 1904 წელს მუშაობდა ბაქოში არალეგალურ სტამბა „ნინაში“. 1905 წელს მუშაობდა ბათუმში, პარალელურად – თბილისში, ხელმძღვანელობდა ბომბების სახელოსნოს მოწყობას, მონაწილეობდა სომეხ-თათართა შეტაკების განმუხტვაში. 1906 წელს ესწრებოდა რსდმპ ყრილობას სტოკჰოლმში, სადაც წარმოთქვა საყურადღებო სიტყვა. 1906 წელს თბილისის თვითმმართველობაში წარმოთქვა სიტყვა სახელმწიფო სათათბიროს არჩევნების შესახებ, ასევე სათავადაზნაურო გიმნაზიის დარბევის დროს მოკლული პედაგოგის, სოციალ-ფედერალისტური პარტიის წევრ შიო ჩიტაძის დაკრძალვაზე. 1907 წელს აქტიურად მონაწილეობდა მეორე სახელმწიფო სათათბიროს საარჩევნო კამპანიაში. 1907 წელს იყო რსდმპ ლონდონის ყრილობის დელეგატი თბილისის ორგანიზაციიდან. 1907 წელს მუშების სახელით სიტყვა წარმოთქვა ილია ჭავჭავაძის დასაფლავებაზე.

1908 წელს არალეგალურად გაემგზავრა ევროპაში – ჯერ ვენაში, ხოლო შემდეგ ციურიხში. ურთიერთობა ჰქონდა პ. აქსელროდთან, გიორგი პლეხანოვთან, პეტრე კროპოტკინთან, მაქსიმ გორკისთან, ჟან ჟორესთან. 1908 წელს წავიდა სპარსეთში და მონაწილეობა მიიღო თავრიზის რევოლუციაში და უშიშარი მებრძოლის სახელიც მოიხვეჭა. იყო კავკასიიდან თავრიზში ჩასული წითელი რაზმების მეთაური და ადგილობრივი რევოლუციური მთავრობის წევრი. ბრძოლისთვის მზადებისას ხელში აუფეთქდა ყუმბარა და მიიღო მარჯვენა ხელის დასახიჩრება. 1909 წელს თეირანში დაესწრო მეჯლისის გახსნას და ირანის კონსტიტუციის მიღებასთან დაკავშირებით წარმოთქვა სიტყვას, რომელმაც მეჯლისზე უდიდესი შთაბეჭდილება მოახდნა. ეს სიტყვა „რუსკოე სლოვოში“ გამოქვეყნდა და ევროპაშიც გავრცელდა. 1910 წლის მეორე ნახევრიდან კვლავ ევროპაში იყო და როგორც სოციალ–დემოკრატიული პარტიის აქტიური წევრი ეწეოდა რევოლუციურ საქმიანობას, კითხულობდა მოხსენებებს სპარსეთის რევოლუციაზე სხვადასხვა ქალაქებში, მათ შორის მაქსიმ გორკის მიწვევით კაპრიზე, სადაც გაიცნო ლენინი და მიხაილო კოციუბინსკი. 1910 წელს რსდმპ ცკ-ს დავალებით ჩავიდა თბილისში ნოე ჟორდანიასთან და სილიბისტრო ჯიბლაძესთან მოსალაპარაკებლად, მაგრამ მარტში ბათუმში ჟანდარმერიას ჩაუვარდა ხელთ. იჯდა ბათუმისა და მეტეხის ციხეებში. 1911 წელს გადაასახლეს როსტოვში. გადასახლებიდან გაიქცა ფინეთში, მაგრამ მიიღო ცნობა სპარსეთში გართულებული მდგომარეობის შესახებ და გადაწყვიტა იქ ჩასვლა. გზად მყოფი ბაქოში დააპატიმრეს 24 ოქტომბერს და კვლავ როსტოვში გადაასახლეს.. კვლავ გაიქცა და არალეგალურად დაბრუნდა საქართველოში. 1912 წელს კავკასიის საოლქო კომიტეტმა გაგზავნა გერმანიაში, იქაურ სოციალ-დემოკრატიულ პარტიასთან, ფინანსური დახმარების მიღების მიზნით. ევროპაში ყოფნისას გაიგო ჩინეთში მიმდინარე რევოლუციის შესახებ და გადაწყვიტა იქ წასვლა, მაგრამ საბოლოოდ მაინც სპარსეთში ჩასვლა არჩია. ევროპაში ყოფნისას მონაწილეობა მიიღო ვენის მენშევიკურ კონფერენციაში. 1912 წელს მიიღო მოთხოვნილი დაფინანსება და დაბრუნდა თბილისში. 1913 წლის 17 იანვარს კვლავ დააპატიმრეს და მიუსაჯეს 5 წლით ნარიმის მხარეში გადასახლება, მაგრამ გაიპარა. კვლავ დააპატიმრეს ტომსკში, თუმცა კიდევ მოახერხა გაქცევა და ჯერ პეტერბურგში ჩავიდა საიდუმლოდ, შემდეგ ბაქოში, აქედან კი ქუთაისის გავლით გურიაში ამოჰყო თავი. მოინახულა მოხუცი დედა და კვლავ პეტერბურგის გზას დაადგა. აქ იშოვა პასპორტი და შლობა იანკელის ძე ებშტეინის სახელით გაემგზავრა ენის სოციალისტური ინტერნაციონალის კონგრესზე, სადაც წარმოთქვა სიტყვა, რომელიც ფრანგულად თარგმნა კოტე ანდრონიკაშვილმა და დაბეჭდა საზღვარგარეთის გამოცემებში.. შემდგომ წლებში კვლავ აქტიურად მოღვაწეობდა სოციალ–დემოკრატთა ემიგრანტულ წრეებში, იყო რუსეთის სოციალ–დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ბიუროს წევრი. 1914 წლის მაისში იყო ბრიუსელის კონგრესის დელეგატი. 1915 წელს ცხოვრობდა ვენაში და თანამშრომლობდა „უკრაინის გაერთიანებულ ინტერპარტიულ მთავრობასთან“. 1915-1916 წლებში რამდენჯერმე იყო სტამბოლში „საქართველოს გათავისუფლების კომიტეტთან“ მოსალაპარაკებლად. რუსეთის 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ვლასა მგელაძე რუსეთში დაბრუნდა დალუქული მატარებლით ლენინთან ერთად. 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ გაემიჯნა ბოლშევიკებს და დაბრუნდა საქართველოში.

1917 წლის ნოემბერში აირჩიეს საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრად. 1917 წლის დეკემბერში იყო სახალხო გვარდიის ერთ-ერთი დამაარსებელი. სიტყვა წარმოთქვა 1918 წლის 26 იანვარს, თბილისის უნივერსიტეტის გახსნის დღეს. ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების დღეს, 1918 წლის 26 მაისს, იგი მამადავითზე აიჭრა და ზარების რეკვით ახარა ხალხს ქვეყნის დამოუკიდებლობა[1],[2] 1918 წელს იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს დამფუძნებელი კრების წევრად.

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ დარჩა თბილისში და ჩაება წინააღმდეგობის მოძრაობაში. აპრილში სიტყვა წარმოთქვა სამხედრო ტაძრის გალავანში 9 მარტს დაკრძალული ჯარისკაცების ორმოცზე, რის გამოც ჩეკამ მისი დაპატიმრება სცადა, მაგრამ ვლასა მგელაძე მიიმალა. 1921 წელსვე, ყოფილი სამხედრო მინიტრის, პარმენ ჭიჭინაძის დაკრძალვაზე წარმოთქვა სიტყვა, რის გამოც დააპატიმრეს. ავადმყოფობის გამო მალევე გაათავისუფლეს. ამის შემდეგ გადავიდა არალეგალურ მდგომარეობაში. 1922 წელს დამკომმა გაგზავნა დელეგატად გენუაში, ემიგრაციაში მყოფ მთავრობასთან მოსალაპარაკებლად. 1923 წელს მონაწილეობდა გერმანიის სოციალ-დემოკრატიულ გაერთიანებულ ყრილობაში აუგსბურგსა და ნიურნბერგში. 1924 წლის დასაწყისში აჯანყების მოსამზადებლად დაბრუნდა საქართველოში და ხელმძღვანელობდა შეიარაღებულ აჯანყებას ქუთაისის მაზრაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ თავს აფარებდა გურიას. 1925 წლის სექტემბერში არალეგალურად გაემგზავრა საზღვარგარეთ. შემდგომ წლებში ცხოვრობდა ნიცაში, მუშაობდა მემუარებზე, შეუდგა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. მისი ნაწარმოებები – პოემა „სამშობლო“, ლექსი „ცხრათვალა მზე“, „გოდება“ (ნაწყვეტი დღიურიდან) – გამოქვეყნებულია ჟურნალ „კაკასიონში“. 1934 წელს, პარიზში, დავით ხელაძის სტამბაში დაიბეჭდა ვლასა მგელაძის წიგნი „26 მაისი“. მასში აღწერილია ყველა ის დიდი ეროვნული მნიშვნელობის მოვლენა, მოყოლებული 1887 წლიდან 1918 წლის 26 მაისამდე (დიმიტი ყიფიანის მკველელობა; ნიკოლოზ ბარათაშვილის ნეშტის გადმოსვენება განჯიდან თბილისს; კრწანისის ველის პანაშვიდი; მუშების ამოძრავება და სხვადასხვა პარტიების დაარსება; ილიას მკვლელობა; აკაკი წერეთლის იუბილე და სხვა), რომლებმაც გამოიწვიეს ქართული ეროვნული და სოციალური მოძრაობის გაძლიერება და დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთვის ნიადაგი შეამზადეს. 1936 წელს პარიზში გამოვიდა ვლასა მგელაძის მოგონებების პირველი წიგნი, რომელშიც შესულია 1921-24 წლების ამბები. 1972-74 წლებში გამოიცა მეორე და მესამე წიგნები. ვლასა მგელაძე გარდაიცვალა 1943 წელს პარიზში. დაკრძალულია ლევილის ქართულ სასაფლაოზე.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ხვადაგიანი, ირაკლი (2016). „საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919“. თბილისი: „საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია“. ISBN ISBN 978-9941-0-9318-0. 
  • მგელაძე ვლასა, „მოგონებები“ — პარიზი, 1972 წ.
  • „ქართველები უცხოეთში“ წ. 1, გვ. 60 — თბილისი, 2012

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. გრიგოლ რობაქიძე, „ბედი ქართლისა“, N18, გვ. 9 — პარიზი, 1954
  2. რ. ყიფიანი. "კავკასიონი", IX, გვ.157 — 1964