ტფილისის გუბერნია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ტფილისის გუბერნია
გუბერნია

14 დეკემბერი 18461917
გერბი

ტფილისის გუბერნია 1900 წელს
დედაქალაქი ტფილისი

ტფილისის გუბერნია (რუს. Тифлисская губерния; Тифліская губернія) — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული 1846-1917 წლებში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ტფილისი.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

შექმნა 1846 წელს[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თბილისის გუბერნიის ფორმირება დამტკიცდა ნიკოლოზ I-ის ბრძანებით[1] 1846 წლის 14 დეკემბერს. შეიქმნა საქართველო-იმერეთის გუბერნიის დაშლის შედეგად.

1846 წელს თბილისის გუბერნია შედგებოდა[2]:

უბნები ადმინისტ. ცენტრი
1 თბილისის მაზრა თბილისი
2 გორის მაზრა გორი
3 თელავის მაზრა თელავი
4 სიღნაღის მაზრა სიღნაღი
5 ელიზავეტპოლის მაზრა ელიზავეტპოლი
6 ერევნის მაზრა ერევანი
7 ნახიჩევანის მაზრა ნახიჩევანი
8 ალექსანდროპოლის მაზრა ალექსანდროპოლი
9 ოსეთის ოკრუგი ?
10 თუშ-ფშავ-ხევსურეთის ოკრუგი ?
11 მთის ოკრუგი ?

ცვლილება 1849 წელს[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1849 წლის 9 ივნისს[3] თბილისის გუბერნიას გამოეყო ერევნის, ნახიჩევნის და ალექსანდრაპოლის (ახალქალაქის უბნის გამოკლებით) მაზრები, რომლითაც შეიქმნა ერევნის გუბერნია[4].

1900 წელს თბილისის გუბერნია შედგებოდა:

მაზრები, ოკრუგები, საპოლიციო უბნები
(1900 წელი)
მოსახლეობა[5]
თბილისის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
66 377
I. სართიჭალის უბანი (რეზიდ. მარიენფელდი) 30 373
II. ტფილისის უბანი (რეზიდ. ელისავეტინსკოე) 30 950
III. ყარაიის უბანი (რეზიდ. ყარა-ტაპა) 5054
ახალქალაქის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
71 003
I. ბარალეთის უბანი (რეზიდ. ბარალეთი) 37 834
II. ბოგდანოვკის უბანი (რეზიდ. ბოგდანოვკა) 33 169
ახალციხის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
51 273
I. ქობლიანის უბანი (რეზიდ. უდე) 16 459
II. აწყურის უბანი (რეზიდ. აწყური) 16 171
III. ურაველის უბანი (რეზიდ. ზურდალი) 18 643
ბორჩალოს მაზრა
საპოლიციო უბნები:
100 675
I. ბორჩალოს უბანი (რეზიდ. შულავერი) 20 640
II. ეკატერინენფელდის უბანი (რეზიდ. ეკატერინენფელდი) 13 869
III. ლორეს უბანი (რეზიდ. ჯელალ-ოღლი) 32 776
IV. თრიალეთის უბანი (რეზიდ. ალექსანდერსგილფი) 34 562
გორის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
167 310
I. ბორჯომის უბანი (რეზიდ. ბორჯომი) 5379
II. მეჯვრისხევის უბანი (რეზიდ. მეჯვრისხევი) 29 575
III. სურამის უბანი (რეზიდ. მიხაილოვო) 38 744
IV. ხიდისთავის უბანი (რეზიდ. ქარელი) 39 690
V. ცხინვალის უბანი (რეზიდ. ცხინვალი) 53 562
დუშეთის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
67 472
I. ბაზალეთის უბანი (რეზიდ. ბაზალეთი) 16 178
II. მცხეთის უბანი (რეზიდ. მცხეთა) 14 144
III. ქსანის უბანი (რეზიდ. ახალგორი) 19 628
IV. ქვეშეთის უბანი (რეზიდ. ქვეშეთი) 17 522
სიღნაღის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
76 028
I. ბაკურციხის უბანი (რეზიდ. გურჯაანი) 18 684
II. ქოდალოს უბანი (რეზიდ. ქოდალო) 22 255
III. მაჩხაანის უბანი (რეზიდ. მაჩხაანი) 33 259
IV. შირაქის უბანი (რეზიდ. დედოფლისწყარო) 1830
თელავის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
52 472
I. ყვარლის უბანი (რეზიდ. ყვარელი) 19 788
II. წინანდლის უბანი (რეზიდ. წინანდალი) 32 684
თიანეთის მაზრა
საპოლიციო უბნები:
35 417
I. ფშავ-ხევსურეთის უბანი (რეზიდ. ბარისახო) 9778
II. ერწოს უბანი (რეზიდ. ამტნისხევი) 14 900
III. თუშეთ-კახეთის უბანი (რეზიდ. ახმეტა ზამთარში, ომალო - ზაფხულში) 10 739
ზაქათალის ოკრუგი
საპოლიციო უბნები:
72 582
I. ალიაბადის უბანი (რეზიდ. ალიაბადი) 13 987
II. ბელაქნის უბანი (რეზიდ. ბელაქანი) 15 807
III. ჭარ-მუხახის უბანი (რეზიდ. ზაქათალა) 20 764
IV. კაკის უბანი (რეზიდ. კახ-მუღალი) 22 024

თბილისის, ახალქალაქის, ახალციხის, ბორჩალოს, გორის, დუშეთის, სიღნაღის, თელავის, თიანეთის მაზრებად და ზაქათალის ოკრუგად. ფართობი 44 607 კმ², მოსახლეობა 1 040 943 კაცი. აქედან ქალაქებში (ზაქათალის ოკრუგის გარეშე) ცხოვრობდა 207 294 კაცი (XX საუკუნის დასაწყისის მონაცემებით). ეროვნული შემადგენლობა: ქართველები, სომხები, რუსები, აზერბაიჯანელები და სხვა. თბილისის გუბერნია გაუქმდა 1917 წელს.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 5-6, თბ., 1970-1972;

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXI, ук. 20.701, ст. 647
  2. § 2. Тифлисская губерния образуется из следующих уездов теперешней Грузино-Имеретинской губернии: 1) Тифлискаго, 2) Горийскаго, 3) Телавскаго, 4) Сигнахскаго, 5) Елисаветполскаго, 6) Эриванкаго, 7) Нахичеванскаго и 8) Александрапольскаго. К этому последнему уезду присоединяется от уезда Ахалцихскаго участок Ахалкалакский. принадлежащие к этой губернии округи: Горских народов, Осетинский и Тушино-Пшаво-Хевсурский остаются на прежнем основании. Губернским городом остается Тифлис.
  3. Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXIV, ბრძ. 23.303, გვ. 311
  4. Образование в закавказском крае эриванской губернии. Положением, утвержденным Нами в 14 декабря 1846 года (20.701), Закавказский край разделен на 4 губернии: Тифлисскую, Кутаисскую, Шемахинскую и Дербентскую. Ныне, во внимании к представлению Наместника Кавказского, рассмотревшему Кавказским Комитетом, признавая полезным и необходимым, для успешного движения дел и удобнейшего управления, образовать в Закавказском краееще новую губернию, Мы Повелеваем: 1) В состав этой, вновь учреждаемой губернии, отделить: от Тифлисской губернии уезды: Эриванский, Нахичеванский и Александрапольский, кроме участка Ахалкалакского, а от Шемахинской губернии участок Мигринский и селение Канак Шушинского уезда
  5. «Кавказский календарь» на 1902 год: 57-й год - Тифлис, 1901