გურიელები

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ გურიელი.
გურიელები
გერბი
პერიოდი 1462-1826
ტიტული ერისთავთერისთავი, მთავარი, მეფე
ქვეშევრდომობა იმერეთის სამეფო, ოსმალეთის იმპერია, რუსეთის იმპერია
სამფლობელოები გურია, აჭარა, საჯავახო, ჭანეთი
სასახლეები გურიელების სასახლე
სამოქალაქო საქმიანობა გურიის მთავრები


გურიელები — ფეოდალური საგვარეულო დასავლეთ საქართველოში. გურიელების იყვნენ გურიის საერისთავოს ერისთავები, შემდგომ მიაღწიეს ცალკე სამთავროდ ჩამოყალიბებას და XIV-XIX საუკუნეებში იყვნენ გურიის მთავრები, XVII-XVIII საუკუნეებში გურიელების დინასტიის რამდენიმე წარმომადგენელი იკავებდა იმერეთის მეფის ტახტს.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ვარდანისძენი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : ვარდანისძენი.
ვიკიციტატა
„ხოლო გურიელი ვარდანისძეობასა იტყვის“

გურიელების წინაპრები იყვნენ ვარდანისძენი. პირველი ვარდანისძე-გურიელი მოხსენიებულია წმინდა გიორგის X საუკუნის ხატზე, რომელიც ჯუმათის მონასტერში ინახებოდა. ესაა ვარდან ვარდანისძე. მან მოაჭედინებია აღნიშნული ხატი.

ვიკიციტატა
„ახოვანო მხედარო ქრისტესაო, მეოხ ეყავ მონასა შენსა ერისთავთ ერისთავსა ვარდან ვარდანისძესა, ამინ“

ლიხაურის ეკლესიის წმინდა იაკობის ხატის წარწერა XII საუკუნის მოღვაწე მარუშიან ვარდანისძეს იხსენიებს. ერთ-ერთი ვერსიით ლიხაურის ეკლესია სწორედ მისი აშენებული უნდა იყოს. ჯუმათის მონასტრის სხვა ხატზე მოხსენიებულია იოანე ვარდანისძე. იოანე ვარდანისძე XII საუკუნეში გიორგი III-სა და თამარ მეფის დროს ცხოვრობდა და გიორგი რუსის აჯანყებაში მონაწილეობდა.

ვიკიციტატა
„სვანთ ერისთავი და მანდატურთუხუცესი, იოანე, მსახურთუხუცეს მთავარი. ესე ხატი მოიჭედა დეკანოზისა დარჩიეისა ხელითა შეუნდოს ღმერთმან.“

გურიელები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გურიის ერთ-ერთი პირველი ერისთავი უნდა ყოფილიყო სიმონ I გურიელი. ის გურიის ერისთავის იყო დაახლოებით XIV საუკუნის 60-იან წლებში. გურიელი პოლიტიკურ საქმიანობას ჩამოსცილებია და ბერად აღკვეცილა. სიმონ I გურიელი მოიხსენიება როგორც „ერისთავთერისთავი, მსახურთუხუცესი, სვანთა ერისთავი სუიმეონ გურიელი“. XIV საუკუნის კიდევ ერთი მოღვაწე იყო ბეშქენ გურიელი. ბეშქენ გურიელი და მისი ძე, მიქაელის იხსენიებოდნენ ბაღლების ეკლესიის წარწერაში, ხოლო ბეშქენ გურიელი გამოსახული იყო სამხრეთ შესასვლელის მარცხნივ. სავარაუდოდ, ტაძარი სწორედ მისი აშენებული იყო. ბეშქენ და მიქაელ გურიელები იხსენიებოდნენ ჯუმათის მონასტრის წმინდა გიორგის ოქროს ხატის წარწერაში

ვიკიციტატა
„წმინდაო ღმერთო, მფარველ ექმენ გურიელსა ბეშქენსა და ძესა მათსა მიქაელ წინაშე ღვთისა“

პირველი ადამიანი, რომელიც მოხსენიებულია როგორც ვარდანისძედ, ასევე გურიელად არის კახაბერ I გურიელი. ის იყოს ერისთავთერისთავი და სვანთა ერისთავი. კახაბერ გურიელი მოხსენიებულია ჯუმათის მონასტრის გაბრიელ მთავარანგელოზის ხატის ზურგის მოჭედილობის წარწერაში. წარწერაში იხსენიებიან გიორგი II დადიანი და მისი შვილები, ვამეყ I დადიანი და კახაბერ გურიელი. კახაბერ გურიელი აგრეთვე იხსენიება ექადიის ტაძრის სამშენებლო წარწერაზე და შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატის წარწერებზე.

გურიის სამთავროს პერიოდი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

XV საუკუნეში გიორგი გურიელისა და დედოფალ ელენეს ინიციატივით დაარსდა გურიის სამი საეპიკოპოსო: შემოქმედის, ჯუმათისა და ხინოწმინდისა. ეპარქიების დაარსება სამთავროს პოლიტიკური დამოუკიდებლობისკენ გადადგმული ნაბიჯები იყო. მათ მრავალი ხატი შესწირეს ჯუმათის ეკლესიას, ააგეს ლიხაურის ეკლესიის სამრეკლო. გიორგის ძე ლომა და მისი მეუღლე ადასუჯანი განსაკუთრებულ მზრუნველობას იჩენდნენ იერუსალიმის ჯვრის მონასტრისადმი. მათი სახელები არაერთხელაა მოხსენიებული მონასტრის აღაპებში.

სამთავროს პერიოდში გურიელად იწოდებოდა გურიის გამგებელი, ფეოდალური სახლის უფროსი, სახლის სხვა წევრები - ბატონიშვილებად. გურიელების ძირითადი რეზიდენცია იყო ოზურგეთი, საგვარეულო საძვალე - შემოქმედის ეკლესია. XVII საუკუნის II ნახევრიდან სამთავრო ტახტზე გურიელებს ოსმალეთის სულთანი ამტკიცებდა. XVIII საუკუნის 70-იანი წლებიდან გურიელები ფაქტობრივად გათავისუფლდნენ ოსმალეთზე დამოკიდებულებიდან. გურიელების ხელისუფლება რუსეთის მთავრობამ ოფიციალურად 1828 წელს გააუქმა, ხოლო 1850 წელს გურიის ბატონიშვილთა 4 ოჯახს უწარჩინებულეს თავადთა ხარისხი დაუმტკიცა. ამის შემდეგ „გურიელი“ მათ გვარად იქცა.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:
  • ჩხატარაიშვილი ქ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 3, გვ. 314, თბ., 1978 წელი.
  • დიმიტრი ბაქრაძე, „არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში“— ბათუმი, „საბჭოთა აჭარა“, 1987