ფინეთი

ვიკიპედიიდან


დროშა	გერბი

ჰიმნი: Maamme (ფინ.)
Vårt land (შვედ.)

დედაქალაქი

ჰელსინკი
60°10′N 24°56′E

უდიდესი ქალაქი ჰელსინკი

ოფიც. ენები ფინური, შვედური

მთავრობა

საპარლამენტო რესპუბლიკა

-პრეზიდენტი ტარია ჰალონენი

-პრ.-მინისტრი მატი ვანჰანენი

ფართობი
- საერთო

- წყალი (%) 338,145 კმ² (65-ე)

10,0%

მოსახლეობა
- 2009 სავ.
- 2000 ცენზი
- სიმჭიდროვე 5,333,496 (111-ე)
5,155,000
16 ად/კმ² (161-ე)

მშპ (ppp)
- საერთო

- ერთ მოსახლეზე 2005მიახლ.
$163 მილიარდი (52-ე)

$34,819 (მე-12)

აგი (2007) 0.952 (მაღალი) (მე-11)

ვალუტა ევრო (EUR)

დროის სარტყელი EET (UTC +2სთ.)

-ზაფხულის დრო EET (UTC +3სთ.)

ქვეყნის კოდი FIN

ccTLD .fi, .ax¹

სატელეფონო კოდი +358

¹ასევე .eu, როგორც ევროპის კავშირის წევრი.

[რედაქტირება] სახელწოდება

ოფიციალური: ქართულად - ფინეთის რესპუბლიკა; ფინურად - Suomi; Suomen tasavalta; შვედურად - Republiken Finland.
ეტიმოლოგია - სახელი შესაძლოა მომდინარეობდეს გერმანიკული Fennland-ისაგან, რაც “მოხეტიალეებს” უნდა ნიშნავდეს, ხოლო ეროვნულ ფორმას (Suomi) უკავშირებენ ბალტიურ ძირს, რომლის მნიშვნელობაა “მიწა, ქვეყანა”.
ქვეყნის კოდი - FI.

[რედაქტირება] გეოგრაფია

ქვეყანა ჩრდილოეთ ევროპაში. მოსაზღვრე ქვეყნებია: შვედეთი, ნორვეგია, რუსეთი.

ფართობი - 337.032 კვ.კმ.
ბუნება: უმაღლესი მწვერვალი - ჰალტი 1.328 მ; მდინარე - კემიოკი 483 კმ; ტბები (კვ.კმ) - დიდი საიმაა 4.377, ინარი 1.102, პაიანე 1.054; კუნძულები (კვ.კმ) - სოისალო 1.638, ალანდი 685, კემი 524, ჰაილუოტო, ვალგრუნდი; კლიმატი - კონტინენტური, სუბპოლარული.
ბუნებრივი რესურსები - საშენი ხე-ტყე, სპილენძი, თუთია, რკინის მადანი, ვერცხლი.

[რედაქტირება] სახელმწიფო

პრეზიდენტის რეზიდენცია

პოლიტიკური სისტემა - რესპუბლიკა.
სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი ტარია ჰალონენი (Tarja HALONEN, 2000).
მთავრობის მეთაური - პრემიერ-მინისტრი.
საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი პარლამენტი - ედუსკუნტა (200 წევრი).
ადმინისტრაციული დაყოფა - 12 პროვინცია (lääni), მათ შორის ალანდის კუნძულებს ავტონომიის სტატუსი აქვს.

[რედაქტირება] დემოგრაფია

მოსახლეობა - 5,333,496 (2009), მათ შორის 93% ფინელები, 6% შვედები.
ენები - ფინური და შვედური.
რელიგია - ევანგელურ-ლუთერანული მიმდინარეობის პროტესტანტიზმი - 92%.
ქალაქები (ათ.) - ჰელსინკი (583, აგლომ. - 1.163), ესპოო (230), ტამპერე (201), ვანტაა (190), ტურკუ (178), ოულუ (125).

[რედაქტირება] ეკონომიკა

ფინეთი განვითარებული ქვეყანაა, ე.ე.პ. მოცულობით (127 მლრდ $) მსოფლიოში 32-ე ადგილი უკავია.

ე.ე.პ. სტრუქტურა (%) - სოფლის მეურნეობა - 5, მრეწველობა - 34, მომსახურება- 61;
ე.ე.პ. (1 სულზე) - 37.800 $.
ექსპორტი - ხე-ტყე, ავტომობილები, გემები, ტანსაცმელი, ავეჯი.
უდიდესიკომპანიები - ფინაირი, ნოკია, ტელია სონერა, ვალმეტი.
ბიუჯეტი - 36,100 მლნ $.
ვალუტა - ევრო (EUR); 2002 წლამდე ფინური მარკა.

[რედაქტირება] მემკვიდრეობა

ჰელსინკი - ტაძარი, სენატი, რუსული ეკლესია (ყველა XIX ს.);
ტამპერე - XX ს-ის ტაძარი;
ძველი რაუმა, სუომენლინას საზღვაო ციხე-სიმაგრე (XVIII ს.);
ფინური ეპოსი - კალევალა (1835-36).
ოლაფსბორგი - გვიანი შუასაუკუნეების ციხე-სიმაგრე. დაარსებულია 1475 წელს

[რედაქტირება] ცნობილი ფინელები

არქიტექტორი – ალვარ აალტო;
კომპოზიტორი – იან სიბელიუსი;
პოლიტიკოსები – იუჰო კუსტი პაასიკივი, ურჰო კეკონენი, მაუნო კოივისტო;
მწერლები – ელიას ლონროტი, ალექსის კივი;
თეოლოგი – მიკაელ აგრიკოლა;
სპორტსმენები – პაავო ნურმი, მიკა ჰაკინენი, იარი კური.

ფინეთის ისტორიაზე დიდი გავლენა მოახდინა მისმა ორმა მეზობელმა — შვედეთმა და რუსეთმა. მე-12 საუკუნიდან მასზე შვედეთი ბატონობდა, 1809 წელს კი რუსეთმა თავისი იმპერიის ფარგლებში მოაქცია. მხოლოდ 1917 წელს, ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ გამოცხადდა ფინეთის დამოუკიდებლობა.

არქეოლოგიურ მონაცემებზე დაყრდნობით, დღევანდელი ფინეთის ტერიტორია ჩვ. წ. აღ-მდე დაახლოებით 8500-იანი წლების ფარგლებში დასახლდა. აღმოჩენილი არტეფაქტების მიხედვით, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ფინეთის დასახლების პერიოდი ემთხვევა ესტონეთის, რუსეთის ნაწილისა და ჩრდილონორვეგიის დასახლების პერიოდს. პირველი მოსახლები მონადირე-შემგროვებლები უნდა ყოფილიყვნენ. ისინი ქვის იარაღებს იყენებდნენ. პირველი მეთუნეობა ჩვ. წ. აღ-მდე 3000 წელს ჩაისახა, როდესაც აღმოსავლეთიდან მისულმა ხალხმა თიხის ჭურჭელი გააცნო ადგილობრივ მოსახლეობას. დაახლოებით 4500 წლის წინ, ფინელთა წინაპრებმა სოფლის მეურნეობასაც მიჰყვეს ხელი. ამის მიუხედავად, ქვეყნის ჩრდილოეთში მეთევზეობა და ნადირობა ეკონომიკის წამყვან დარგებად რჩებოდა. ბრინჯაოს და რკინის ხანა ფენოსკანდინავიურ და ბალტიურ რეგიონებთან მჭიდრო კონტაქტებით აღინიშნა. მეცნიერთა ჯგუფი დღემდე ვერ თანხმდება თუნდაც მიახლოებით თარიღზე, თუ როდის დაიწყო ფინეთის ტერიტორიაზე ფინურ-უგრული ან ინდოევროპული ენების გამოყენება.

პირველი წერილობითი დოკუმენტი 12-ე საუკუნეს განეკუთვნება.

[რედაქტირება] შვედური ერა

[რედაქტირება] რუსეთის იმპერია

ფინეთი

ვიკიპედიიდან

სექციების სია

[რედაქტირება] სახელწოდება

[რედაქტირება] გეოგრაფია

[რედაქტირება] სახელმწიფო

[რედაქტირება] დემოგრაფია

[რედაქტირება] ეკონომიკა

[რედაქტირება] მემკვიდრეობა

[რედაქტირება] ცნობილი ფინელები

[რედაქტირება] ისტორია

[რედაქტირება] შვედური ერა

[რედაქტირება] რუსეთის იმპერია

გადახედვა

პირადი ხელსაწყოები

ნავიგაცია

ძიება

მონაწილეობა

ინსტრუმენტები

სხვა ენებზე