ალბანეთი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg სიტყვას „ალბანეთი“ აქვს სხვა მნიშვნელობებიც, იხილეთ ალბანეთი (მრავალმნიშვნელოვანი).
ალბანეთის რესპუბლიკა
Republika e Shqipërisë
ალბანეთი
ალბანეთის
დევიზი: 
"Ti, Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqiptar"
"შენ ალბანეთო მაძლევ ღირსებას, მაძლევ მე სახელს ალბანეთს"
ჰიმნი: Himni i Flamurit  
(ალბანური)
"Hymn to the Flag"


დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
ტირანა
41°20′ ჩ. გ. 19°48′ დ. გ. / 41.333° ჩ. გ. 19.800° დ. გ. / 41.333; -19.800
ოფიციალური ენა ალბანური
მთავრობა საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ბუიარ ნიშანი
 -  პრ.-მინისტრი სალი ბერიშა
ფართობი
 -  სულ 28,748 კმ2 (143-ე)
 -  წყალი (%) 4.7
მოსახლეობა
 -  2011 შეფასებით 2,831,741[1] (130-ე)
 -  სიმჭიდროვე 98.5 ად კაცი/კმ2 (63-ე)
მშპ (მუპ) 2011 შეფასებით
 -  სულ $24.910 მილიარდი[2] (112-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $7,741[2] (მე-100)
აგი (2007) 0.739[3] (მაღალი) (70-ე)
ვალუტა ალბანური ლეკი (ALL)
დროის სარტყელი CET (UTC +1სთ.)
 -  ზაფხულის (DST) CET (UTC +2სთ.) (UTC)
ქვეყნის კოდი ALB
Internet TLD .al
სატელეფონო კოდი 355

ალბანეთი (ალბ. Shqipëri/Shqipëria) — სახელმწიფო ბალკანეთის ნახევარკუნძულის დასავლეთით, ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე. ქვეყნის სახელწოდება ილირიულიდან გამომდინარეობს (olba), რაც ითარგმნება, როგორც დასახლება. ალბანურად ჟრერს როგორც Shqipëria, რაც არწივების ქვეყანას ნიშნავს.

სახელწოდება[რედაქტირება]

ოფიციალური: ალბანეთის რესპუბლიკა

ალბანური: Republika e Shqiperise

ისტორია[რედაქტირება]

ალბანეთის ტერიტორია დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ზედა პალეოლითის პერიოდიდან. კონისპოლის მღვიმეში აღმოჩენილია ადამიანის ცხოვრების ხანგრძლივი უწყვეტი კვალი, რომელიც გრძელდება ზედა პალეოლითიდან რკინის ხანამდე. ნეოლითის ეპოქაში ალბანეთი მდებარეობდა რამდენიმე არქეოლოგიური კულტურის საზღვარზე, მათ შორის აღსანიშნავია სტარჩევო-კრიშის კულტურა. მოგვიანებით ნეოლითური მოსახლეობის შთამომავლებმა ასიმილაცია განიცადეს ინდოევროპული ენის მატარებელ ტომებთან და ჩამოყალიბდა ილირიელი ხალხი.

სწორედ ილირიული ტომებით (ტავლანტიიები და დარდანები) მოხდა ანტიკურ პერიოდში თანამედროვე ალბანეთის ტერიტორიის დასახლება. მისი სამხრეთი ნაწილი კი შევიდა ეპირის შემადგენლობაში. ცენტრალური ნაწილი (ქ. დირახია) ალექსანდრე მაკედონელის მმარველობის პერიოდში მაკედონიის შემადგენლობაშია, ხოლო ძვ. წ. 146 წელს მაკედონიის რომის იმპერიასთან შეერთების შემდეგ ამავე სახელწოდების პროვინციის შემადგენლობაში. ჩრდილოეთი ნაწილი, ქალაქებით სკოდრა (შკოდერი) და ლისი, შევიდა რომის პროვინცია დალმაციის შემადგენლობაში. ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე მდებარე დირახია გახდა უმნიშვნელოვანესი პუნქტი, რომელიც აკავშირებდა ბალკანეთშა და იტალიას. აქვე იწყებოდა სტრატეგიული გზა Via Egnatia, რომელიც აკავშირებდა თანამედროვე ალბანეთის ტერიტორიას სალონიკთან და ბიზანტიის იმპერიასთან.

395 წელს, რომის იმპერიის დაშლის შემდეგ ქვეყნის ძირითადი ნაწილი შევიდა ბიზანტიის იმპერიის, ხოლო დალმაცია - დასალეთ რომის იმპერიის შემადგენლობაში. IV-V საუკუნეებში დალაშქრეს ჰუნებმა და გუთებმა, VI საუკუნიდან კი სლავურმა ტომებმა. ქვეყნის ძირითადი ნაწილი სხვადასხვა დროს შედიოდა ბულგარეთის პირველი იმპერიის, ვენეციის, ეპირის დესპოტატის, ნეაპოლისა და სერბეთის სამეფოს შემადგენლობაში. 1336-1355 წლებში ალბანეთი დაიპყრო სერბეთის მეფე სტეფანე დუშანმა. 1204 წელს ჯვაროსნების მიერ კონსტანტინოპოლის აღების შემდეგ ჯვაროსნებმა შექმნეს მცირე, მაგრამ სტრატეგიული ალბანეთის სამეფო დედაქალაქით დურესში (1271—1333; 1355—1368 წწ.). 1368 წელს დურესში კარლ ტოპია გამოაცხადეს პირველ ეთნიკურ ალბანელ მთავრად და შეიქმნა ალბანეთის სამთავრო. ამ პერიოდამდე ქვეყანაში ხელისუფლებას ფლობდნენ რომელები, ბერძნები, ვენეციელები და ჯვაროსნები.

XV საუკუნის შუა ხანებიდან ოსმალების მმართველობას ეწინააღმდეგება და მათ წინააღმდეგ აჯანყებას ახდენს ეროვნული გმირი სკანდერბეგი, თუმცა მიუხდავად აჯანყებებისა 1468 წელს ალბანეთი ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შედის და მისი გავლენის ქვეშ რჩება 1912 წლამდე.

1912 წლის 28 ნოემბერს ქალაქ ვლორაში ალბანეთი ოსმალეთის იმპერიისაგან დამოუკიდებლობას აცხადებს. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ალბანეთის ტერიტორიის ოკუპაციას ახდენს იტალიის, სერებეთისა და საბერძნეთის სამხედრო ძალები. 1920 წლის იანვრის ბოლოს ქვეყანა კვლავ აცხადებს დამოუკიდებლობას და დედაქალაქი ტირანა ხდება. ხელისუფლებაში მოდის აჰმედ ზოგუ ჯერ პრეზიდენტის (1925-1928 წწ.), ხოლო შემდეგ მეფის (1928-1939 წწ.) ტიტულით.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ალბანეთის ტერიტორია ჯერ ოკუპირებული იყო იტალიის მიერ (1939-1943 წწ.), ხოლო შემდეგ გერმანიის (1943-1944 წწ.) მიერ. 1944 წლის 17 ნოემბერს ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა არმიამ ტირანა გაათავისუფლა ფაშისტური რეჟიმისაგან, ხოლო 29 ნოემბერს დასრულდა ქვეყნის გათავისუფლებაც.

1946 წელს იწყება შრომის პარტიის ხანგრძლივი მმართველობა. ალბანეთი სოციალიზმის გზას დაადგა. სკკპ XX ყრილობის შემდეგ ალბანეთი პოლიტიკური იზოლაციის გზას დაადგა. 1968 წელს დატოვა ვარშავის პაქტი. მოგვიანებით კი დაუახლოვდა მაოისტურ ჩინეთს და რუმინეთს. 1985 წელს ენვერ ხოჯას გარდაცვალებით დასრულდა მისი თითქმის 40-წლიანი მმართველობა, მისი ადგილი დაიკავა რამიზ ალიამ.

1989 წელს რუმინეთის ლიდერის ჩაუშესკუს დახვრეტის შემდეგ რამიზ ალიამ ხელი მოაწერა ჰელსინკის შეთანხმებას და იკისრა ვალდებულება ადამიანთა უფლებების დასაცავად. 1992 წელს დანიშნულ არჩევნებში წარმატებას მიაღწია ალბანეთის დემოკრატიულმა პარტიამ. 2009 წლის 1 აპრილს ალბანეთი ხორვატიასთან ერთად ნატოს წევრი გახდა. 2012 წელს ბუიარ ნიშანი აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.

გეოგრაფია[რედაქტირება]

ქვეყანა ბალკანეთის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება სერბეთს, მონტენეგროს, მაკედონიასა და საბერძნეთს.

ტერიტორია: 28,748 კვ. კმ.

ადმინისტრაციული დაყოფა[რედაქტირება]

ალბანეთი ადმინისტრაციულად იყოფა 12 ოლქად (ალბ. qark), რომლებიც თავის მხრივ იყოფა 36 რაიონად, ხოლო რაიონები - 309 კომუნად. (ალბ. komunë) და 65 ქალაქად (ალბ. bashki).

ადრე ოლქებს ეწოდებოდათ პრეფექტურები (ალბ. prefekturë).

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. 2011 Census
  2. 2.0 2.1 Albania. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 17 April 2012.
  3. Human Development Report 2010. United Nations (2010). წაკითხვის თარიღი: 5 November 2010.
Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: