თვითმფრინავი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
P-38 Lightning - ტყუპი ძრავის მქონე, ფიქსირებულ ფრთებიანი კონფიგურაციით.
F-16 Fighting Falcon - ა.შ.შ.-ს ფიქსირებულ-ფრთებიანი სამხედრო თვითმფრინავი
ჰელიოსი ფრენის დროს

თვითმფრინავი (მოძველებული სახელწ. აეროპლანი), ატმოსფეროში საფრენად განკუთვნილი ჰაერზე მძიმე საფრენი აპარატი, რომელიც ძალოვანი დანადგარის და უძრავი ფრთის დახმარებით ქმნის აეროდინამიურ ამწევ ძალას. განასხვავებენ სამხედრო (საბრძოლო თვითმფრინავები და სპეციალური ავიაციის თვითმფრინავები) და სამოქალაქო თვითმფრინავებს; ხრახნიანს და რეაქტიულს; ბგერამდელს, ზებგერითსა და ჰიპერბგერითს; სახმელეთო და სახომალდო ბაზირების, ჰიდროთვითმფრინავებს და თვითმფრინავ-ამფიბიებს.

თანამედროვე თვითფრინავები საწყისს იღებენ ძმები რაიტების გამოგონებიდან, რომლებიც ავიაციის საერთშორისო ფედერაციის მიერ აღიარებულნი არიან სტანდარტების დამდგენებად და რეკორდების დამმყარებელნად ავიაციაში, ხოლო თავად გამოგონება — „პირველ სტაბილურ და კონტროლირებად ჰაერზე მძიმე კვებით აღჭურვილ ფრენად.“[1] 1905 წელს მათმა შექმნილმა Wright Flyer III-მა შეძლო სრულად კონტროლირებადი, სტაბილური ფრენა დროის მნიშვნელოვანი ხანგრძლივობით. 1906 წელს უკვე აეროპლანის წარმოება ლეგალური გახადეს აშშ-ის პატენტით ნომერი 821,393.

ეტიმოლოგია[რედაქტირება]

მფრინავი ობიექტების პირველი დასახელება IXX საუკუნეში გაჩნდა. სიტყვა აეროპლანს აქვს ბერძნული წარმომავლობა ἀήρ (აერ), "ჰაერი"[2] და πλάνος (პლანოს), "ხეტიალი".[3][4] ამ ორი ანტიკური ბერძნული სიტყვის შეერთებით გამოდის ἀερόπλανος (აეროპლანოს), რაც "ჰაერში (ცაში) ხეტიალს" ნიშნავს.[5] ინგლისში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კანადაში და ასევე მსოფლიოს უმეტეს ქვეყანაში საფრენი აპარატების აღსანიშნავად გამოიყენება ტერმინი "airplane".[6] ჩანაწერი "airplane" პირველად 1907 წელს გამოიყენეს.[7]

მზის ენერგიაზე მომუშვე თვითმფრინავები[რედაქტირება]

მზის ენერგიაზე მოუშავე თვითმფრინავები ენერგიას ღებულობენ ფოტოელემენტისაგან. 2010 წლის 8 ივლისს სოლარ იმპულსის ეკიპაჟი იყო პირველი ვინც მზის ენერგიაზე მომუშვე თვითმფრინავით ღამით იფრინეს. [8]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. François Benedetti (17 დეკემბერი, 2003). FAI News: 100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality. დაარქივებულია ორიგინალიდან 13.01.2011-ში. წაკითხვის თარიღი: 20.05.2014.
  2. ἀήρ, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
  3. πλάνος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
  4. aeroplane, Oxford Dictionaries
  5. ἀερόπλανος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
  6. ლაურენს ჰარგრეივი was one of the aviators to use the term "aeroplane" from an early date. "Is the air ship found?" New York Times, 3 January 1892.
  7. Merriam-Webster's Online Dictionary Airplane word origin
  8. მზის ენერგიაზე მომუშვე თვითმფრინავმა ღამით იფრინა energymatters.com.au.