ფილიპინები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ფილიპინების რესპუბლიკა
Repúbliká ng̃ Pilipinas
Republic of the Philippines
ფილიპინები
ფილიპინების
დევიზი: Maka-Diyos, Makatao, Makakalikasan, at Makabansa
(ინგლ.: "For God, People, Nature and Country")
ჰიმნი: Lupang Hinirang
დედაქალაქი მანილა
14°35′ ჩ. გ. 121°00′ ა. გ. / 14.583° ჩ. გ. 121.000° ა. გ. / 14.583; 121.000
უდიდესი ქალაქი კენსონ-სიტი
ოფიციალური ენა ტაგალოგი, ინგლისური
მთავრობა საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ნოინოი აკინო
ფართობი
 -  სულ 300,000 კმ2 (72-ე)
 -  წყალი (%) 0.61
მოსახლეობა
 -  2008 შეფასებით 90.5 მილიონი (მე-12)
 -   აღწერა 88,574,614 
 -  სიმჭიდროვე 295 ად კაცი/კმ2 (32-ე)
მშპ (მუპ) 2006 შეფასებით
 -  სულ $466.632 მილიარდი (25-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $5,365.287 (99-ე)
აგი (2007) 0.771 (საშუალო) (90-ე)
ვალუტა პესო (PHP)
დროის სარტყელი (UTC +8სთ.)
ქვეყნის კოდი PHL
Internet TLD .ph
სატელეფონო კოდი 63


სახელწოდება[რედაქტირება]

  • ოფიციალური: ფილიპინების რესპუბლიკა.
  • ეროვნული: Repúbliká ng̃ Pilipinas; Republic of the Philippines.
  • ეტიმოლოგია: ესპანეთის მეფის ფილიპ II-ის პატივსაცემად კუნძულებს ეს სახელი უწოდა ესპანელმა მოგზაურმა რ.ვილიალოვოსმა, როდესაც იგი 1542-45 წლებში თავისი ექსპედიციით გადასხდა ნაპირზე.


გეოგრაფია[რედაქტირება]

Philippines-CIA WFB Map.png

სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ფილიპინების არქიპელაგის კუნძულებზე, წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში. არქიპელაგის 7100 კუნძულიდან უდიდესია 11 (ტერიტორიის 96%) - ლუსონი, მინდანაო, სამარი, ნეგროსი, პალავანი, პანაი, მინდორო, ლეიტე, სებუ, ბოჰოლი, მასბატე.

ბუნება[რედაქტირება]

ფილიპინის კუნძულები დასავლეთ წყნაროკეანურ გეოსინკლინურ სარტყელში მდებარე კუნძულთა რკალების ნაწილია. იგი გადაჭიმულია 1800 კმ-ზე მეტ მანძილზე. უმთავრეს კუნძულთა სანაპირო ზოლი ძლიერ შეჭრილ-შემოჭრილია. აღმოსავლეთ სანაპიროს გაყოლებით გადის ფილიპინის ღარი. ჭარბობს მთიანი რელიეფი. საშუალო სიმაღლე 1500-2000 მ (მაქსიმალური 2953 მ - ვულკანი აპო კუნძულ მინდანაოზე). დამახასიათებელია ციცაბოკალთებიანი, ძლიერ დანაწევრებული, მოკლე მასივები და მოქმედი ვულკანები. მნიშვნელოვანი ფართობი უჭირავს დაბალმთიანეთს, მაღლობსა და პლატოებს, ტერიტორიის მცირე ნაწილი დაბლობია. სასარგებლო წიაღისეულიდან მოიპოვება რკინის, სპილენძის, მანგანუმის, ნიკელის, კობალტის, ქრომის, ვერცხლისწყლის მადანი, ქვანახშირი, ბუნებრივი აირი. ჰავა ტერიტორიის დიდ ნაწილში ეკვატორულია, ჩრდილოეთით სუბ-ეკვატორული, მუსონური. ჰაერის ტემპერატურა სანაპიროზე მთელი წლის განმავლობაში 24-დან 28°C-მდეა, მთაში მცირდება 15-17°C-მდე. ტერიტორიის დიდ ნაწილში ნალექები 2000 მმ-ზე მეტია წელიწადში, ქედების განაპირა კალთებზე - 3500-4000 მმ, მთათაშუა ხეობებში და ზოგიერთ სამხრეთ კუნძულზე - 1000 მმ-ზე ნაკლებია. ყოველწლიურად, აგვისტო-ოქტომბერში, დაახლოებით 20-ჯერ აღინიშნება ტაიფუნი. მდინარეები მოკლეა, წყალუხვი. მთავარი მდინარეებია: მინდანაო, აგუსანი, პამპანგა, აგნო, კაგაიანი. შედარებით დიდინ ტბებია ბაი, ლანაო და ტაალი. ნიადაგებიდან ჭარბობს ლატერიტული წითელმიწები და ყვითელმიწები, რომელთაც მთაში მთის წაბლა ნიადაგი ენაცვლება. ვულკანური მოქმედების რაიონში ვულკანური ნიადაგებია, მდინარეთა გაყოლებით - ალუვიური.

ფლორა და ფაუნა[რედაქტირება]

მცენარეულობა მდიდარი და მრავალფეროვანია. ფილიპინებზე დაახლოებით 10 000 სახეობის მცენარეა, აქედან დაახლოებით 40% ენდემურია. ტყეს უჭირავს ქვეყნის ფართობის დაახლოებით 40%, უმთავრესად მთაში. არქიპელაგის აღმოსავლეთ ნაწილში ჭარბობს მარადმწვანე, დასავლეთ ნაწილში ფოთოლმცვივანი ტყე. ცხოველთა სამყარო მიეკუთვნება ინდო-მალაის ზოოგეოგრაფიულ ოლქს. ფილიპინებზე არიან დიდი ძუძუმწოვრები. ბინადრობენ მაიმუნები (უმთავრესად მაკაკები), მფრინავი ძაღლები, ვივერები, ტყის კატები და სხვა. არის დაახლოებით 450 სახეობის ფრინველი. ბევრია ქვეწარმავალი. გარემომცველი წყლები მდიდარია თევზით (სარდინი, მაკრელი, თინუსი და სხვა).

სახელმწიფო[რედაქტირება]

  • სახელმწიფო სისტემა : რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური : პრეზიდენტი გლორია მაკაპაგალ-აროიო (2001).
  • საკანონმდებლო ორგანო : ორპალატიანი პარლამენტი (24+214 წევრი).
  • ადმინისტრაციული დაყოფა : 73 რეგიონი და 61 ქალაქი.

დემოგრაფია[რედაქტირება]

ეკონომიკა[რედაქტირება]

  • რესურსები : საშენი ხე-ტყე, ნავთი, ნიკელი, კობალტი, ვერცხლი, ოქრო, მარილი, სპილენძი.
  • ექსპორტი : ტანსაცმელი, ელექტრონული მოწყობილობანი, ქოქოსის ზეთი, ხე-ტყის მასალები.
  • ეროვნ. პროდუქტი - 88 მლრდ $.
  • ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე : 1.020 $.
  • ვალუტა : ფილიპინების პესო (PHP);

ისტორია[რედაქტირება]

XVI საუკუნემდე ფილიპინების ისტორია ნაკლებადაა შესწავლილი. ზოგიერთი მონაცემით, ახ. წ. I ათასწლეულის II ნახევარში ფილიპინების მნიშვნელოვანი ნაწილი სუმატრის სახელმწიფო შრივიჯაიას გავლენის სფეროში შედიოდა. ამ პერიოდში ზონდის კუნძულებიდან ფილიპინებზე გადასახლდა მალაიელების დიდი ნაწილი. ისინი შეერივნენ ადგილობრივ მოსახლეობას. XIV-XVI საუკუნეებში ფილიპინების ნაწილი (არქიპელაგი სელუ, მინდანაო, ლუსონის ნაწილი) ნომინალურად ექვემდებარებოდა მაჯაპაჰიტის იმპერიას. XVI საუკუნისათვის ფილიპინების არქიპელაგის ტომები და ხალხები საზოგადოებრივი განვითარების სხვადასხვა საფეხურზე იმყოფებოდნენ. ყველაზე განვითარებული ფეოდალური სამთავროები იყო სებუს, პანაისა და ლუსონის კუნძულებსა და არქიპელაგ სულუზე. 1564-1572 წლებში ესპანელმა კოლონიზატორებმა დაიმორჩილეს ფილიპინების მნიშვნელოვანი ნაწილი. 1896 წელს დაიწყო ანტიესპანური აჯანყება. 1897 წელს შეიქმნა დამოუკიდებელი ფილიპინების რესპუბლიკა, თუმცა 1898 წლის 10 დეკემბერს ესპანეთსა და აშშ-ს შორის პარიზში ხელმოწერილი საზავო ხელშეკრულებით ესპანეთმა ფილიპინები აშშ-ს დაუთმო. 1899-1901 წწ-ში ამერიკელებმა ფილიპინები დაიკავეს. ფილიპინებმა აშშ-სგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1946 წელს. პრეზიდენტი ფერდინანდ მარკოსი დამხობილ იქნა კორასონ აკინოს სახალხო მოძრაობის მიერ (1986). 1987-92 წლებში სამხედრო გადატრიალების 7 მცდელობა იყო, მაგრამ აკინომ შეინარჩუნა ხელისუფლება.

მემკვიდრეობა[რედაქტირება]

ბაროკოს სტილის ეკლესიები, ისტორიული ქალაქი ვიგანი, პუერტო პრინსესას მიწისქვეშა მდინარეების ეროვნული პარკი.

ლიტერატურა[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: