საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
საქართველო
Greater coat of arms of Georgia.svg
ეს სტატია არის ნაწილი სერიისა:
საქართველოს პოლიტიკური
მოწყობა
პრეზიდენტი : გიორგი მარგველაშვილი
აღმასრულებელი ხელისუფლება
საქართველოს მთავრობა
პრემიერ-მინისტრი : ირაკლი ღარიბაშვილი
საკანონმდებლო ხელისუფლება
საქართველოს პარლამენტი
პარლამენტის თავმჯდომარე : დავით უსუფაშვილი
პარტიები პარლამენტში:
პოლიტიკური პარტიები
სასამართლო ხელისუფლება
საკონსტიტუციო სასამართლო
საქართველოს საერთო სასამართლოები
ტერიტორიული მოწყობა
დაფა: იხ.  განხ.  რედ.

საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა ასიმეტრიულია, ის მოიცავს 2 ავტონომიურ რესპუბლიკას, 9 მხარეს და საქართველოს დედაქალაქს, თბილისს. მხარეები არ არიან ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულები. თვითმმართველობის ერთეულები არიან 62 მუნიციპალიტეტი და 5 ქალაქი.

ისტორია[რედაქტირება]

თბილისის გუბერნია, იმპერიული რუსეთი შემადგენლობაში
ქუთაისის გუბერნია, იმპერიული რუსეთი შემადგენლობაში
ყარსის ოლქი, იმპერიული რუსეთი შემადგენლობაში

ძველი წელთ-აღრიცხვით IV-III საუკუნეებში ფარნავაზმა საქართველო შვიდ საერისთაოდ და ერთ ცენტრალურ რეგიონად დაჰყო. VI-VIII საუკუნეებში საერისთაოების რაოდენობა გაიზარდა. ყოველ საერისთაოს ჰქონდა საკუთარი იერარქიული სტრუქტურა: ერისთავი, ნაცვალი, ციხისთავი, ხევისთავი, ასისთავი. ყოველი მათგანი ახორციელებდა სამხედრო, ადმინისტრაციულ და ფისკალურ უფლებამოსილებებს. ამგვარი დაყოფა მთელი ფეოდალური ეპოქის განმავლობაში შენარჩუნდა.

საქართველოს რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შესვლის შემდეგ ქვეყნის ადმინიოსტრაციულ ტერიტორიული მოწყობა რუსეთის ინტერესების მიხედვით მოხდა. მთელს კავკასიას იმპერატორის მიერ დანიშნული მთავარმართებელი მართავდა (შემდგომ მეფისნაცვალი), თვითონ კავკასია კი, ისევე როგორც რუსეთი, გუბერნიებად იყო დაყოფილი. გუბერნიები თავის მხრივ მაზრებად იყოფოდა. გარდა ამისა, ზოგიერთ ტერიტორიაზე, რომლებიც შედარებით გვიან იქნა რუსეთის მიერ დაპყრობილი, გუბერნიების ნაცვლად ოლქები ჩამოყალიბდა. გუბერნიების იმ ნაწილში, სადაც ეროვნული და რელიგიური უმცირესობები ჭარბობდნენ, მაზრების ნაცვლად ოკრუგები შეიქმნა და ისინი გუბერნიის განსაკუთრებულ ნაწილს წარმოადგენდნენ.

XIX საუკუნის ბოლოს საქართველოს ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი თბილისის და ქუთაისის გუბერნიების საზღვრებში იყო მოქცეული. თბილისის გუბერნიაში შედიოდა: თბილისის, გორის, ახალციხის, ახალქალაქის, ბორჩალოს, დუშეთის, თიანეთის, თელავის და სიღნაღის მაზრები და ზაქათალის ოკრუგი, ხოლო ქუთაისის გუბერნიაში - ქუთაისის, შორაპნის, სენაკის, ოზურგეთის, ზუგდიდის, ლეჩხუმის და რაჭის მაზრები, სოხუმის, ბათუმის და ართვინის ოკრუგები. გარდა ამისა, საქართველოს ტერიტორიის ნაწილი ყარსის ოლქში იყო შეყვანილი და ოლთისის და არტაანის ოკრუგები შეადგენდა.

მაზრებში შემავალი სოფლები გაერთიანებული იყვნენ სასოფლო საზოგადოებებში. მაზრის შემადგენლობაში ასევე იყვნენ ქალაქები, რომლებიც მაზრის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდნენ. მაზრები აგრეთვე იყოფოდა საპოლიციო უბნებად.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს შენარჩუნდა მეფის რუსეთის დროს დამყარებული ტერიტორიული მოწყობა და 1919 წელს იმავე ტერიტორიულ ერტეულებში ჩატარდა მაზრების ერობებისა და ოთხი დიდი ქალაქის თვითმმარტველობის ორგანოების არჩევნები.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციამ, რომელიც 1921 წელს იყო მიღებული, ხელახლა განსაზღვრა საქართველოს ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული მოწყობა. საქართველო იყოფოდა 19 ერთეულად - 18 ოლქი და დედაქალაქი თბილისი. ოლქები ძირითადად ემთხვეოდა ყოფილი მაზრების საზღვრებს მცირეოდენი შესწორებით. გარდა ამისა, განსაზღვრული იყო ზოგიერთი ცვლილება. კერძოდ, ახალციხის და ახალქალაქის მაზრები ერთიანდებოდა ახალციხის ოლქად, დუშეთის და თიანეთის მაზრები - ანანურის ოლქად, ოლთაისის და არტაანის ოკრუგები - არტაანის ოლქად. ასევე იქმნებოდა სამი ატონომიური ერთეული: აფხაზეთის (სოხუმის) ავტონომიური ოლქი; სამუსლიმანო საქართველო (ბათუმის მხარე) და ზაქათალას ოლქი. კონსტიტუციით განსაზღვრული დაყოფა ვერ განხორციელდა, რადგან მისი მიღებიდან 4 დღეში მოხდა საქართველოს ანექსია რუსეთის მიერ.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისთანავე, საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა შეიცვალა. საქართველო დაიყო უფრო მცირე ადმინისტრაციულ ერთეულებად, რაიონებად. რაიონებად დაყოფა 1930 წელს განხორციელდა. მათი რიცხვი 60-ზე მეტი იყო. ასეთი წვრილი დაყოფა, მოსახლეობაზე და მეურნეობაზე მკაცრი კონტროლის განსახორციელებლად გაკეთდა. ასევე შეიქმნა სამი ავტონომია : ავტონომიურ რესპუბლიკა), აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა და სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი. 50-იან წლების დასაწყისში შეიქმნა თბილისის და ქუთაისის ოლქები. პირველში გაერთიანდა მთელი აღმოსავლეთი საქართველო (სამხრეთ ოსეთის გარდა), ხოლო მეორეში დასავლეთ საქართველოს რაიონები (აჭარის და აფხაზეთის გარდა). ამ ოლქებმა სულ ორიოდე წელი იარსება და მერე გაუქმდა.

1989 წელს საქართველოში იყო ორი ავტონომიური რესპუბლიკა, ერთი ავტონომიური ოლქი, 69 რაიონი. აქედან ოთხი ქალაქი: ჭიათურა, ტყიბული, წყალტუბო და გაგრა საბჭოებზე დამოკიდებულ ტერიტორიებად ითვლებოდა და რაიონის სტატუსი ოფიციალურად არ ჰქონდა. ცალკე ერთეულად ითვლებოდა ქალაქები: თბილისი, ქუთაისი, სოხუმი, ბათუმი, გორი, ფოთი, ზუგდიდი და ტყვარჩელი. 4488 სოფელი (ამ სოფლებიდან 174 დაუსახლებელი იყო) გაერთიანებული იყო 942 სასოფლო საბჭოში.

1990 წელს საქართველოს უზენაესმა საბჭომ გააუქმა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი. 1991 წლის 30 აპრილს ჩატარდა სასოფლო და საქალაქო საბჭობის არჩევნები. მათ საკრებულოები ეწოდათ. თუმცა სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, 1992 წლის დასაწყსში საკრებულოების უმრავლესობამ თვითლიკვიდაცია გამოაცხადა. 1994-96 წლებში შემოღებული იქნა რაიონების 9 დიდი გაერთიანება - მხარე. მხარე არ წარმოადგენს ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულს. მხარის სახელმწიფო რწმუნებულების ფუნქციაა, ზედამხედველობა გაუწიონ მხარეში შემავალი მუნიციპალიტეტების საქმიანობას. სამხარეო დაყოფა დაახლოებით ემთხვევა საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიულ კუთხეებს.

ავტონომიური რესპუბლიკები და მხარეები[რედაქტირება]

ავტონომიური რესპუბლიკები

  1. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა
  2. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა

მხარეები

საქართველოს მუნიციპალიტეტები რეგიონების მიხედვით
  1. კახეთის მხარე
  2. შიდა ქართლის მხარე
  3. ქვემო ქართლის მხარე
  4. იმერეთის მხარე
  5. გურიის მხარე
  6. სამეგრელოსა და ზემო სვანეთის მხარე
  7. სამცხე-ჯავახეთის მხარე
  8. რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე
  9. მცხეთა-მთიანეთის მხარე

საქართველოს დედაქალაქი თბილისი არ შედის არცერთ მხარეში.

მუნიციპალიტეტები და თვითმმართველი ქალაქები[რედაქტირება]

საქართველოს ტერიტორიული მოწყობის რუკა

მუნიციპალიტეტები

  1. აბაშის მუნიციპალიტეტი
  2. ადიგენის მუნიციპალიტეტი
  3. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი
  4. ასპინძის მუნიციპალიტეტი
  5. ახალგორის მუნიციპალიტეტი
  6. ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი
  7. ახალციხის მუნიციპალიტეტი
  8. ახმეტის მუნიციპალიტეტი
  9. ბაღდათის მუნიციპალიტეტი
  10. ბოლნისის მუნიციპალიტეტი
  11. ბორჯომის მუნიციპალიტეტი
  12. გაგრის მუნიციპალიტეტი
  13. გალის მუნიციპალიტეტი
  14. გარდაბნის მუნიციპალიტეტი
  15. გორის მუნიციპალიტეტი
  16. გუდაუთის მუნიციპალიტეტი
  17. გულრიფშის მუნიციპალიტეტი
  18. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი
  19. დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი
  20. დმანისის მუნიციპალიტეტი
  21. დუშეთის მუნიციპალიტეტი
  22. ვანის მუნიციპალიტეტი
  23. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი
  24. ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი
  25. თეთრი წყაროს მუნიციპალიტეტი
  26. თელავის მუნიციპალიტეტი
  27. თერჯოლის მუნიციპალიტეტი
  28. თიანეთის მუნიციპალიტეტი
  29. კასპის მუნიციპალიტეტი
  30. ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი
  31. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი
  32. ლენტეხის მუნიციპალიტეტი
  33. მარნეულის მუნიციპალიტეტი
  34. მარტვილის მუნიციპალიტეტი
  35. მესტიის მუნიციპალიტეტი
  36. მცხეთის მუნიციპალიტეტი
  37. ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი
  38. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი
  39. ონის მუნიციპალიტეტი
  40. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი
  41. საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი
  42. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი
  43. საჩხერის მუნიციპალიტეტი
  44. სენაკის მუნიციპალიტეტი
  45. სიღნაღის მუნიციპალიტეტი
  46. სოხუმის მუნიციპალიტეტი
  47. ტყიბულის მუნიციპალიტეტი
  48. ქარელის მუნიციპალიტეტი
  49. ქედის მუნიციპალიტეტი
  50. ქობულეთის მუნიციპალიტეტი
  51. ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი
  52. ყვარლის მუნიციპალიტეტი
  53. შუახევის მუნიციპალიტეტი
  54. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი
  55. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი
  56. ცაგერის მუნიციპალიტეტი
  57. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი
  58. წალკის მუნიციპალიტეტი
  59. წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი
  60. ჭიათურის მუნიციპალიტეტი
  61. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი
  62. ხაშურის მუნიციპალიტეტი
  63. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი
  64. ხობის მუნიციპალიტეტი
  65. ხონის მუნიციპალიტეტი
  66. ხულოს მუნიციპალიტეტი
  67. ჯავის მუნიციპალიტეტი

თვითმმართველი ქალაქები

  1. თბილისი
  2. ამბროლაური[1]
  3. ახალციხე[1]
  4. ბათუმი
  5. გორი[1]
  6. ზუგდიდი[1]
  7. თელავი[1]
  8. მცხეთა[1]
  9. ოზურგეთი[1]
  10. რუსთავი
  11. ფოთი
  12. ქუთაისი

სქოლიო[რედაქტირება]