საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
საქართველო
Greater coat of arms of Georgia.svg
ეს სტატია არის ნაწილი სერიისა:
საქართველოს პოლიტიკური
მოწყობა
პრეზიდენტი : გიორგი მარგველაშვილი
აღმასრულებელი ხელისუფლება
საქართველოს მთავრობა
პრემიერ-მინისტრი : ირაკლი ღარიბაშვილი
საკანონმდებლო ხელისუფლება
საქართველოს პარლამენტი
პარლამენტის თავმჯდომარე : დავით უსუფაშვილი
პარტიები პარლამენტში:
პოლიტიკური პარტიები
სასამართლო ხელისუფლება
საკონსტიტუციო სასამართლო
საქართველოს საერთო სასამართლოები
ტერიტორიული მოწყობა
დაფა: იხ.  განხ.  რედ.

საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა ასიმეტრიულია, ის მოიცავს 2 ავტონომიურ რესპუბლიკას, 9 მხარეს და საქართველოს დედაქალაქს, თბილისს. მხარეები არ არიან ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულები. თვითმმართველობის ერთეულები არიან 62 მუნიციპალიტეტი და 5 ქალაქი.

ისტორია[რედაქტირება]

თბილისის გუბერნია, იმპერიული რუსეთი შემადგენლობაში
ქუთაისის გუბერნია, იმპერიული რუსეთი შემადგენლობაში
ყარსის ოლქი, იმპერიული რუსეთი შემადგენლობაში

ძველი წელთ-აღრიცხვით IV-III საუკუნეებში ფარნავაზმა საქართველო შვიდ საერისთაოდ და ერთ ცენტრალურ რეგიონად დაჰყო. VI-VIII საუკუნეებში საერისთაოების რაოდენობა გაიზარდა. ყოველ საერისთაოს ჰქონდა საკუთარი იერარქიული სტრუქტურა: ერისთავი, ნაცვალი, ციხისთავი, ხევისთავი, ასისთავი. ყოველი მათგანი ახორციელებდა სამხედრო, ადმინისტრაციულ და ფისკალურ უფლებამოსილებებს. ამგვარი დაყოფა მთელი ფეოდალური ეპოქის განმავლობაში შენარჩუნდა.

საქართველოს რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შესვლის შემდეგ ქვეყნის ადმინიოსტრაციულ ტერიტორიული მოწყობა რუსეთის ინტერესების მიხედვით მოხდა. მთელს კავკასიას იმპერატორის მიერ დანიშნული მთავარმართებელი მართავდა (შემდგომ მეფისნაცვალი), თვითონ კავკასია კი, ისევე როგორც რუსეთი, გუბერნიებად იყო დაყოფილი. გუბერნიები თავის მხრივ მაზრებად იყოფოდა. გარდა ამისა, ზოგიერთ ტერიტორიაზე, რომლებიც შედარებით გვიან იქნა რუსეთის მიერ დაპყრობილი, გუბერნიების ნაცვლად ოლქები ჩამოყალიბდა. გუბერნიების იმ ნაწილში, სადაც ეროვნული და რელიგიური უმცირესობები ჭარბობდნენ, მაზრების ნაცვლად ოკრუგები შეიქმნა და ისინი გუბერნიის განსაკუთრებულ ნაწილს წარმოადგენდნენ.

XIX საუკუნის ბოლოს საქართველოს ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი თბილისის და ქუთაისის გუბერნიების საზღვრებში იყო მოქცეული. თბილისის გუბერნიაში შედიოდა: თბილისის, გორის, ახალციხის, ახალქალაქის, ბორჩალოს, დუშეთის, თიანეთის, თელავის და სიღნაღის მაზრები და ზაქათალის ოკრუგი, ხოლო ქუთაისის გუბერნიაში - ქუთაისის, შორაპნის, სენაკის, ოზურგეთის, ზუგდიდის, ლეჩხუმის და რაჭის მაზრები, სოხუმის, ბათუმის და ართვინის ოკრუგები. გარდა ამისა, საქართველოს ტერიტორიის ნაწილი ყარსის ოლქში იყო შეყვანილი და ოლთისის და არტაანის ოკრუგები შეადგენდა.

მაზრებში შემავალი სოფლები გაერთიანებული იყვნენ სასოფლო საზოგადოებებში. მაზრის შემადგენლობაში ასევე იყვნენ ქალაქები, რომლებიც მაზრის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდნენ. მაზრები აგრეთვე იყოფოდა საპოლიციო უბნებად.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს შენარჩუნდა მეფის რუსეთის დროს დამყარებული ტერიტორიული მოწყობა და 1919 წელს იმავე ტერიტორიულ ერტეულებში ჩატარდა მაზრების ერობებისა და ოთხი დიდი ქალაქის თვითმმარტველობის ორგანოების არჩევნები.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუციამ, რომელიც 1921 წელს იყო მიღებული, ხელახლა განსაზღვრა საქართველოს ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული მოწყობა. საქართველო იყოფოდა 19 ერთეულად - 18 ოლქი და დედაქალაქი თბილისი. ოლქები ძირითადად ემთხვეოდა ყოფილი მაზრების საზღვრებს მცირეოდენი შესწორებით. გარდა ამისა, განსაზღვრული იყო ზოგიერთი ცვლილება. კერძოდ, ახალციხის და ახალქალაქის მაზრები ერთიანდებოდა ახალციხის ოლქად, დუშეთის და თიანეთის მაზრები - ანანურის ოლქად, ოლთაისის და არტაანის ოკრუგები - არტაანის ოლქად. ასევე იქმნებოდა სამი ატონომიური ერთეული: აფხაზეთის (სოხუმის) ავტონომიური ოლქი; სამუსლიმანო საქართველო (ბათუმის მხარე) და ზაქათალას ოლქი. კონსტიტუციით განსაზღვრული დაყოფა ვერ განხორციელდა, რადგან მისი მიღებიდან 4 დღეში მოხდა საქართველოს ანექსია რუსეთის მიერ.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისთანავე, საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა შეიცვალა. საქართველო დაიყო უფრო მცირე ადმინისტრაციულ ერთეულებად, რაიონებად. რაიონებად დაყოფა 1930 წელს განხორციელდა. მათი რიცხვი 60-ზე მეტი იყო. ასეთი წვრილი დაყოფა, მოსახლეობაზე და მეურნეობაზე მკაცრი კონტროლის განსახორციელებლად გაკეთდა. ასევე შეიქმნა სამი ავტონომია : ავტონომიურ რესპუბლიკა), აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა და სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი. 50-იან წლების დასაწყისში შეიქმნა თბილისის და ქუთაისის ოლქები. პირველში გაერთიანდა მთელი აღმოსავლეთი საქართველო (სამხრეთ ოსეთის გარდა), ხოლო მეორეში დასავლეთ საქართველოს რაიონები (აჭარის და აფხაზეთის გარდა). ამ ოლქებმა სულ ორიოდე წელი იარსება და მერე გაუქმდა.

1989 წელს საქართველოში იყო ორი ავტონომიური რესპუბლიკა, ერთი ავტონომიური ოლქი, 69 რაიონი. აქედან ოთხი ქალაქი: ჭიათურა, ტყიბული, წყალტუბო და გაგრა საბჭოებზე დამოკიდებულ ტერიტორიებად ითვლებოდა და რაიონის სტატუსი ოფიციალურად არ ჰქონდა. ცალკე ერთეულად ითვლებოდა ქალაქები: თბილისი, ქუთაისი, სოხუმი, ბათუმი, გორი, ფოთი, ზუგდიდი და ტყვარჩელი. 4488 სოფელი (ამ სოფლებიდან 174 დაუსახლებელი იყო) გაერთიანებული იყო 942 სასოფლო საბჭოში.

1990 წელს საქართველოს უზენაესმა საბჭომ გააუქმა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი. 1991 წლის 30 აპრილს ჩატარდა სასოფლო და საქალაქო საბჭობის არჩევნები. მათ საკრებულოები ეწოდათ. თუმცა სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, 1992 წლის დასაწყსში საკრებულოების უმრავლესობამ თვითლიკვიდაცია გამოაცხადა. 1993 წლიდან ადგილებზე დამყარდა პირდაპირი სახელმწიფო მმართველობა. ქალაქების მერებსა და რაიონის გამგებლებს ნიშნავდა სახელმწიფოს მეთაური. 1994-96 წლებში შემოღებული იქნა რაიონების 9 დიდი გაერთიანება - მხარე. მხარე არ წარმოადგენს ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულს. მხარის სახელმწიფო რწმუნებულების ფუნქციაა, ზედამხედველობა გაუწიონ მხარეში შემავალი მუნიციპალიტეტების საქმიანობას. სამხარეო დაყოფა დაახლოებით ემთხვევა საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიულ კუთხეებს.

ავტონომიური რესპუბლიკები და მხარეები[რედაქტირება]

ავტონომიური რესპუბლიკები

  1. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა
  2. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა

მხარეები

  1. კახეთის მხარე
  2. შიდა ქართლის მხარე
  3. ქვემო ქართლის მხარე
  4. იმერეთის მხარე
  5. გურიის მხარე
  6. სამეგრელოსა და ზემო სვანეთის მხარე
  7. სამცხე-ჯავახეთის მხარე
  8. რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე
  9. მცხეთა-მთიანეთის მხარე

საქართველოს დედაქალაქი თბილისი არ შედის არცერთ მხარეში.

მუნიციპალიტეტები და თვითმმართველი ქალაქები[რედაქტირება]

საქართველოს ტერიტორია დაყოფილია 62 მუნიციპალიტეტად.

საქართველოს ადმინისტრაციული დაყოფა
გაგრის მუნიციპალიტეტი გუდაუთის მუნიციპალიტეტი სოხუმის მუნიციპალიტეტი გულრიფშის მუნიციპალიტეტი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი გალის მუნიციპალიტეტი მესტიის მუნიციპალიტეტი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი მარტვილის მუნიციპალიტეტი აბაშის მუნიციპალიტეტი სენაკის მუნიციპალიტეტი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი ხობის მუნიციპალიტეტი ფოთი ლენტეხის მუნიციპალიტეტი ცაგერის მუნიციპალიტეტი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი ონის მუნიციპალიტეტი ჯავის მუნიციპალიტეტი ქარელის მუნიციპალიტეტი ხაშურის მუნიციპალიტეტი გორის მუნიციპალიტეტი კასპის მუნიციპალიტეტი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი ახალგორის მუნიციპალიტეტი დუშეთის მუნიციპალიტეტი თიანეთის მუნიციპალიტეტი მცხეთის მუნიციპალიტეტი თბილისი წალკის მუნიციპალიტეტი დმანისის მუნიციპალიტეტი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი მარნეულის მუნიციპალიტეტი ბოლნისის მუნიციპალიტეტი გარდაბნის მუნიციპალიტეტი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი ქობულეთის მუნიციპალიტეტი ქედის მუნიციპალიტეტი შუახევის მუნიციპალიტეტი ხულოს მუნიციპალიტეტი ადიგენის მუნიციპალიტეტი ახალციხის მუნიციპალიტეტი ბორჯომის მუნიციპალიტეტი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი ასპინძის მუნიციპალიტეტი ხონის მუნიციპალიტეტი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი ვანის მუნიციპალიტეტი თერჯოლის მუნიციპალიტეტი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი ბაღდათის მუნიციპალიტეტი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი საჩხერის მუნიციპალიტეტი ახმეტის მუნიციპალიტეტი თელავის მუნიციპალიტეტი ყვარლის მუნიციპალიტეტი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი გურჯაანის მუნიციპალიტეტი სიღნაღის მუნიციპალიტეტი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტიGeorgian municipalities with higlightened regions - coloured.svg
ამ ფაილის შესახებ

(რუკაზე ნებისმიერი მუნიციპალიტეტის გამოსახულებაზე დაწკაპუნებით გადახვალთ შესაბამის სტატიაზე.)
სახელწოდება ადმინისტრაციული
ცენტრი
ფართობი
(კმ²)
მოსახლეობა
(ადამიანი)
მოსახლეობის სიმჭიდროვე
(ადამ/კმ²)
გაგრის მუნიციპალიტეტი გაგრა 772 37 002 47.9
გუდაუთის მუნიციპალიტეტი გუდაუთა 1640 34 869 21.3
სოხუმის მუნიციპალიტეტი სოხუმი 1523,2 11 747 25
გულრიფშის მუნიციპალიტეტი გულრიფში 1835 19 918 10.9
ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი ოჩამჩირე უცნობი 24 629 უცნობი
გალის მუნიციპალიტეტი გალი 1003 29 287 47.9
მესტიის მუნიციპალიტეტი მესტია 3044.5 14 270 4.7
წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი წალენჯიხა 646.7 40 360 62.1
ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი ჩხოროწყუ 619.4 32 662 48.6
მარტვილის მუნიციპალიტეტი მარტვილი 880,6 47 333 50,7
ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი ზუგდიდი 665,25 105 040 157,89
ხობის მუნიციპალიტეტი ხობი 659.2 41 749 62.6
სენაკის მუნიციპალიტეტი სენაკი 520,7 51 710 100.1
აბაშის მუნიციპალიტეტი აბაშა 322.5 28 500 89
ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი ლანჩხუთი 533.1 37 800 76
ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი ოზურგეთი 645 63 590 98,58
ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი ჩოხატაური 825.1 22 900 29,2
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი ხელვაჩაური 410 62 500 152,44
ქობულეთის მუნიციპალიტეტი ქობულეთი 711,8 92 900 123
ქედის მუნიციპალიტეტი ქედა 452 20 317 44.3
შუახევის მუნიციპალიტეტი შუახევი 588 22 600 37.2
ხულოს მუნიციპალიტეტი ხულო 710 35 500 47.1
ლენტეხის მუნიციპალიტეტი ლენტეხი 1344 8 619 6.7
ცაგერის მუნიციპალიტეტი ცაგერი 756 16 515 22
ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი ამბროლაური 1142 12 519 16.3
ონის მუნიციპალიტეტი ონი 1712 8 372 5.4
ჯავის მუნიციპალიტეტი ჯავა 1448 უცნობი უცნობი
ხაშურის მუნიციპალიტეტი ხაშური 585,2 61 800 107,1
ქარელის მუნიციპალიტეტი ქარელი 1092.1 51 200 46.2
გორის მუნიციპალიტეტი გორი 2310,35 102 220 44,24
კასპის მუნიციპალიტეტი კასპი 803.2 52 100 65
ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი სტეფანწმინდა 1081.7 4 900 4.9
დუშეთის მუნიციპალიტეტი დუშეთი 2981.5 33 400 11.3
ახალგორის მუნიციპალიტეტი ახალგორი 1011 7 600 7.6
თიანეთის მუნიციპალიტეტი თიანეთი 906.3 13 400 15.5
მცხეთის მუნიციპალიტეტი მცხეთა 805 57 500 90.1
დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი დედოფლისწყარო 2529,2 32 443 12.2
სიღნაღის მუნიციპალიტეტი სიღნაღი 1251 42 652 34.8
საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი საგარეჯო 1491 60 396 39.7
გურჯაანის მუნიციპალიტეტი გურჯაანი 846 73 200 85.8
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი ლაგოდეხი 890.2 50 300 57.4
ყვარლის მუნიციპალიტეტი ყვარელი 1000 40 663 37.7
თელავის მუნიციპალიტეტი თელავი 1077,65 46 200 42,87
ახმეტის მუნიციპალიტეტი ახმეტა 2207,6 44 100 18,9
საჩხერის მუნიციპალიტეტი საჩხერე 973 47 300 48.1
ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი ხარაგაული 913.9 27 5000 30.5
ჭიათურის მუნიციპალიტეტი ჭიათურა 542 55 000 184
ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი ზესტაფონი 423 75 400 180.2
თერჯოლის მუნიციპალიტეტი თერჯოლა 357 45 000 127.4
ტყიბულის მუნიციპალიტეტი ტყიბული 478.8 30 100 65
ბაღდათის მუნიციპალიტეტი ბაღდათი 815 28 700 35.9
ვანის მუნიციპალიტეტი ვანი 557 33 800 61.9
სამტრედიის მუნიციპალიტეტი სამტრედია 364,1 60 300 166
წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი წყალტუბო 632.3 73 600 116.9
ხონის მუნიციპალიტეტი ხონი 428.5 31 200 74.1
ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი ნინოწმინდა 1354 34 600 25.3
ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი ახალქალაქი 1 235 62 300 49.4
ასპინძის მუნიციპალიტეტი ასპინძა 825 12 700 15.8
ბორჯომის მუნიციპალიტეტი ბორჯომი 1189 32 643 27.2
ახალციხის მუნიციპალიტეტი ახალციხე 1010.3 28 500 63.9
ადიგენის მუნიციპალიტეტი ადიგენი 799.6 20 400 25.9
მარნეულის მუნიციპალიტეტი მარნეული 935 117 700 126.4
გარდაბნის მუნიციპალიტეტი გარდაბანი 1304.1 99 700 87.7
ბოლნისის მუნიციპალიტეტი ბოლნისი 804 78 700 92.4
თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი თეთრიწყარო 1174.5 25 372 21.6
დმანისის მუნიციპალიტეტი დმანისი 1198.8 35 000 23.4
წალკის მუნიციპალიტეტი წალკა 1050.6 21 745 19.8

თვითმმართველი ქალაქები[რედაქტირება]

  1. თბილისი
  2. ამბროლაური[1]
  3. ახალციხე[1]
  4. ბათუმი
  5. გორი[1]
  6. ზუგდიდი[1]
  7. თელავი[1]
  8. მცხეთა[1]
  9. ოზურგეთი[1]
  10. რუსთავი
  11. ფოთი
  12. ქუთაისი

სქოლიო[რედაქტირება]