ყაზახეთი
ვიკიპედიიდან
|
|||||
| ჰიმნი: My Kazakhstan | |||||
| დედაქალაქი | ასტანა |
||||
| უდიდესი ქალაქი | ალმა-ატა | ||||
| ოფიც. ენები | ყაზახური, რუსული | ||||
| მთავრობა | საპრეზიდენტო რესპუბლიკა | ||||
| -პრეზიდენტი | ნურსულთან ნაზარბაევი | ||||
| -პრ.-მინისტრი | კარიმ მასიმოვი | ||||
| ფართობი - საერთო - წყალი (%) |
2,724,900 კმ² (მე-9) 1.7% |
||||
| მოსახლეობა - 2006 სავ. - 1999 ცენზი - სიმჭიდროვე |
15,217,711 (62-ე) 14,953,100 5.4 ად/კმ² (215-ე) |
||||
| მშპ (ppp) - საერთო - ერთ მოსახლეზე |
2007მიახლ. $161,155 მილიარდი (56-ე) $10,658 (66-ე) |
||||
| აგი (2007) | |||||
| ვალუტა | ტენგე (KZT) |
||||
| დროის სარტყელი | (UTC +5სთ/ +6სთ.) | ||||
| -ზაფხულის დრო | (UTC +5სთ/ +6სთ.) | ||||
| ქვეყნის კოდი | KAZ | ||||
| ccTLD | .kz | ||||
| სატელეფონო კოდი | +7 |
||||
სექციების სია |
[რედაქტირება] სახელწოდება
- ოფიციალური: ყაზახეთის რესპუბლიკა.
- ეროვნული: Ķазаķстан; Qazaqstan Respublikasy.
[რედაქტირება] გეოგრაფია
ქვეყანა ცენტრალურ აზიაში, ესაზღვრება რუსეთს, ჩინეთს, ყირგიზეთს, უზბეკეთს და თურქმენეთს. დასავლეთით მას კასპიის ზღვა აკრავს. ფართობი შეადგენს 2.717.000 კვ.კმ-ს. ამ მაჩვენებლით მას მე-9 ადგილი უკავია მსოფლიოს ქვეყნებს შორის. მისი ტერიტორია გადაჭიმულის კასპიის ზღვიდან ალტაის მთებამდე. მთავარი მდინარეებია ილი, ირტიში და იშიმი, ტბები - არალის, ბალხაშის და ზაისანის.
[რედაქტირება] სახელმწიფო
- სახელმწიფო სისტემა - განვითარებადი დემოკრატია, საპრეზიდენტო რესპუბლიკა.
- სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი ნურსულთან ნაზარბაევი (1990 წლიდან).
- საკანონმდებლო ორგანო - ორპალატიანი პარლამენტი, შედგება სენატისა (47 წევრი) და მაჟილისისაგან (67 წევრი).
[რედაქტირება] ტერიტორიული მოწყობა
ყაზახეთი ადმინისტრაციულად იყოფა 14 ოლქად (oblys) და 3 ქალაქად (qalasy).
| ოლქი | მოსახლ. | ფართ. | ცენტრი |
| აკმეჩეთი | 519.8 | 226 000 | ყზილ-ორდა |
| აკმოლა | 1006.8 | 92 000 | ასტანა |
| აქტობე | 595.2 | 300 600 | აქტობე (აკტიუბინსკი) |
| ალმატი | 2344.5 | 224 200 | ალმატი |
| ატირაუ | 383.5 | 118 600 | ატირაუ (გურიევი) |
| დას. ყაზახეთი | 538.4 | 151 300 | ორალი (ურალსკი) |
| ყარაგანდი | 1230.3 | 428 000 | ყარაგანდა |
| კოსტანაი | 1309.8 | 225 700 | კუსტანაი |
| მანგიშთაუ | 276.2 | 156 600 | აქთაუ (შევჩენკო) |
| სამხ. ყაზახეთი | 1723.1 | 117 300 | შიმკენტი |
| პავლოდარი | 880.7 | 124 800 | პავლოდარი |
| აღმ. ყაზახეთი | 1334.4 | 283 300 | ოსკემენი (უსტ-კამენოგორსკი) |
| ჩრდ. ყაზახეთი | 1167.9 | 123 200 | პეტროპავლი (პეტროპავლოვსკი) |
| თარაზი | 857.7 | 144 300 | თარაზი (ჟამბილი) |
[რედაქტირება] დემოგრაფია
- მოსახლეობა - 16.763.000 (2003), მათ შორის 30% რუსი, 53% ყაზახი, 3,7% უკრაინელი, 2,5% უზბეკი, 2,4% გერმანელი.
- სახელმწიფო ენები - ყაზახური და რუსული.
- რელიგია - ისლამი და ქრისტიანობა.
- დედაქალაქი - ასტანა (288 ათასი, 1997 წლის 1 დეკემბრიდან.
- დიდი ქალაქები - ალმა-ატა (1.046 ათასი), ყარაგანდა (405), შიმკენტი (335), თარაზი (306), პავლოდარი (300).
[რედაქტირება] ეკონომიკა
ყაზახეთი მდიდარია მინერალური რესურსებით - ნავთობი, ბუნებრივი აირი, ქვანახშირი, რკინის მადანი, მანგანუმი, ქრომი, ნიკელი, კობალტი, სპილენძი, მოლიბდენი, ტყვია, თუთია, ბოქსიტები, ოქრო, ურანი. ერთობლივ ეროვნულ პროდუქტში სოფლის მეურნეობის წილი შეადგენს 10%-ს, მრეწველობის - 30%-ს, დანაჩენი მომსახურებაზე მოდის. ძირითადი საექსპორტო პროდუქტებია - ნავთობი, ლითონები, ქიმიკატები, ხორბალი. უკანასკნელ წლებში შესამჩნევია პროგრესი საბაზრო ეკონომიკის ჩამოყალიბების მიმართულებით. ეროვნული ვალუტა - თენგე (KZT);
[რედაქტირება] უახლესი ისტორია
დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1990 წელს. სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ ყაზახეთს ერგო საბჭოთა კოსმონავტიკის ძირითადი ბაზა - ბაიკონურის კოსმოდრომი. მას დაახლოებით 6 ათასი კვ.კმ ფართობი უჭირავს, რომელსაც იჯარით იყენებს რუსეთი. ყაზახეთი არის დსთ-ს წევრი. 1999 წელს მიიღო დამკვირვებლის სტატუსი ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეაში.
[რედაქტირება] კულტურა
- არქიტექტურა: ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი.
- ლიტერატურა: ყაზახურ-უზბეკური ეპოსი - ალფამიში (XIX-XX სს.).
|
||||||||
|
|||||
|
|||||||||||
|
|||||
|
|||||
| დასავლეთ თურქული |