ყაზახეთი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ყაზახეთის რესპუბლიკა
Қазақстан Республикасы
Республика Казахстан
ყაზახეთი
ყაზახეთის
დროშა გერბი
ჰიმნი: Менің Қазақстаным
Meniñ Qazaqstanım
My Kazakhstan

დედაქალაქი ასტანა
51°10′ ჩ. გ. 71°30′ ა. გ. / 51.167° ჩ. გ. 71.500° ა. გ. / 51.167; 71.500
უდიდესი ქალაქი ალმათი
ოფიციალური ენა
მთავრობა საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ნურსულთან ნაზარბაევი
 -  პრ.-მინისტრი სერიკ ახმეტოვი
ფართობი
 -  სულ 2,724,900 კმ2 (მე-9)
 -  წყალი (%) 1.7
მოსახლეობა
 -  2013 შეფასებით 16,967,000[1] (61-ე)
 -   აღწერა 17,004,800 
 -  სიმჭიდროვე 5.94 ად კაცი/კმ2 (224-ე)
მშპ (მუპ) 2012 შეფასებით
 -  სულ $231.787 მილიარდი[2] 
 -  ერთ მოსახლეზე $13,892[2] 
აგი (2013) 0.754[3] (მაღალი) (69-ე)
ვალუტა ტენგე (KZT)
დროის სარტყელი (UTC +5სთ/ +6სთ.)
 -  ზაფხულის (DST) (UTC +5სთ/ +6სთ.) (UTC)
ქვეყნის კოდი KAZ
Internet TLD .kz
სატელეფონო კოდი +7-6xx, +7-7xx

ყაზახეთის რესპუბლიკა (ყაზახ. Қазақстан Республикасы; რუს. Республика Казахстан) — ტრანსკონტინენტური ქვეყანა ცენტრალურ აზიაში, რომლის მცირე ნაწილიც ურალის დასავლეთით ხვდება აღმოსავლეთ ევროპაში. ყაზახეთი არის მსოფლიოში სიდიდით მეცხრე ქვეყანა, ხოლო ხმელეთით გარშემორტყმულ ქვეყნებს შორის უდიდესი, მისი ფართობი შეადგენს 2,727,300 კვადრატულ კილომეტრს რაც აღემატება დასავლეთი ევროპის ფართობს.[4] მას ესაზღვრება (ჩრდილოეთიდან საათის ისრის მოძრაობის მიხედვით): რუსეთი, ჩინეთი, ყირგიზეთი, უზბეკეთი, თურქმენეთი და კასპიის ზღვა. ყაზახეთის ტერიტორია მოიცავს: ვრცელ ველებს, ტაიგას, კანიონებს, გორებს, დელტებს, მუდმივი თოვლით დაფარულ მთებს და უდაბნოებს. 17 მილიონზე მეტი მაცხოვრებლით მისი საშუალო სიმჭიდროვე დაახლოებით 6 ადამიანს შეადგენს კვ. კილომეტრზე. დედაქალაქი ალმათიდან ასტანაში 1997 წელს გადავიდა.

სახელწოდება[რედაქტირება]

  • ოფიციალური: ყაზახეთის რესპუბლიკა.
  • ეროვნული: Қазақстан; Qazaqstan Respublikasy.

გეოგრაფია[რედაქტირება]

ყაზახეთის რესპუბლიკა

ქვეყანა ცენტრალურ აზიაში, ესაზღვრება რუსეთს, ჩინეთს, ყირგიზეთს, უზბეკეთს და თურქმენეთს. დასავლეთით მას კასპიის ზღვა აკრავს. ფართობი შეადგენს 2.717.000 კვ.კმ-ს. ამ მაჩვენებლით მას მე-9 ადგილი უკავია მსოფლიოს ქვეყნებს შორის. მისი ტერიტორია გადაჭიმულის კასპიის ზღვიდან ალტაის მთებამდე. მთავარი მდინარეებია ილი, ირტიში და იშიმი, ტბები - არალის, ბალხაშის და ზაისანის.

სახელმწიფო[რედაქტირება]

  • სახელმწიფო სისტემა - განვითარებადი დემოკრატია, საპრეზიდენტო რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი ნურსულთან ნაზარბაევი (1990 წლიდან).
  • საკანონმდებლო ორგანო - ორპალატიანი პარლამენტი, შედგება სენატისა (47 წევრი) და მაჟილისისაგან (67 წევრი).

ტერიტორიული მოწყობა[რედაქტირება]

ყაზახეთი ადმინისტრაციულად იყოფა 14 ოლქად (oblys) და 3 ქალაქად (qalasy).

ოლქი/ქალაქი მოსახლ. ფართ. ცენტრი
ასტანა 1006.8 752 262 ასტანა
ალმათი 2344.5 224 200 ალმათი
ბაიკონური 2344.5 59452 ბაიკონური
ყიზილორდის ოლქი 519.8 226 000 ყიზილორდა
ალმათის ოლქი 519.8 1 918 109 თალდიყორღანი
აკმოლის ოლქი 1006.8 92 000 ქოქშეთაუ
აქტობეს ოლქი 595.2 300 600 აქტობე
ატირაუს ოლქი 383.5 118 600 ატირაუ
დასავლეთ ყაზახეთის ოლქი 538.4 151 300 ორალი
ყარაღანდის ოლქი 1230.3 428 000 ყარაღანდა
კოსტანაის ოლქი 1309.8 225 700 კუსტანაი
მანგისთაუს ოლქი 276.2 156 600 აქთაუ
სამხრეთ ყაზახეთის ოლქი 1723.1 117 300 შიმქენთი
პავლოდარის ოლქი 880.7 124 800 პავლოდარი
აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქი 1334.4 283 300 ოსკემენი
ჩრდილოეთ ყაზახეთის ოლქი 1167.9 123 200 პეტროპავლი
ჟამბილის ოლქი 857.7 144 300 ტარაზი

დემოგრაფია[რედაქტირება]

ყაზახი მამაკაცი ცხენზეით და არწივით

ეკონომიკა[რედაქტირება]

ყაზახეთი მდიდარია მინერალური რესურსებით - ნავთობი, ბუნებრივი აირი, ქვანახშირი, რკინის მადანი, მანგანუმი, ქრომი, ნიკელი, კობალტი, სპილენძი, მოლიბდენი, ტყვია, თუთია, ბოქსიტები, ოქრო, ურანი. ერთობლივ ეროვნულ პროდუქტში სოფლის მეურნეობის წილი შეადგენს 10%-ს, მრეწველობის - 30%-ს, დანაჩენი მომსახურებაზე მოდის. ძირითადი საექსპორტო პროდუქტებია - ნავთობი, ლითონები, ქიმიკატები, ხორბალი. უკანასკნელ წლებში შესამჩნევია პროგრესი საბაზრო ეკონომიკის ჩამოყალიბების მიმართულებით. ეროვნული ვალუტა - ტენგე (KZT);

უახლესი ისტორია[რედაქტირება]

დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1990 წელს. სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ ყაზახეთს ერგო საბჭოთა კოსმონავტიკის ძირითადი ბაზა - ბაიკონურის კოსმოდრომი. მას დაახლოებით 6 ათასი კვ.კმ ფართობი უჭირავს, რომელსაც იჯარით იყენებს რუსეთი. ყაზახეთი არის დსთ-ს წევრი. 1999 წელს მიიღო დამკვირვებლის სტატუსი ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეაში.

კულტურა[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Alexandrov, Mikhail (1999). Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992–1997. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-30965-5. .
  • Clammer, Paul (2004). Lonely Planet Guide: Central Asia. Oakland, CA: Lonely Planet. ISBN 1-86450-296-7. .
  • Cummings, Sally (2002). Kazakhstan: Power and the Elite. London: Tauris. ISBN 1-86064-854-1. .
  • Demko, George (1997). The Russian Colonization of Kazakhstan. New York: Routledge. ISBN 0-7007-0380-2. .
  • Fergus, Michael (2003). Kazakhstan: Coming of Age. London: Stacey International. ISBN 1-900988-61-5. .

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. Monthly official estimate. Eng.stat.kz. წაკითხვის თარიღი: 2013-05-31.
  2. 2.0 2.1 Kazakhstan. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 2013-04-17.
  3. Human Development Report 2011. United Nations (2011). წაკითხვის თარიღი: 15 November 2011.
  4. Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators. Stat.kz. წაკითხვის თარიღი: 2010-06-01.
  5. Перепись населения Республики Казахстан 2009 года. Краткие итоги. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary) (Russian). Republic of Kazakhstan Statistical Agency. წაკითხვის თარიღი: 10 December 2010.