სომხური სამოციქულო ეკლესია

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
სომხური მართლმადიდებლური სამოციქულო ეკლესია
Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի
Armenian Apostolic Church logo.png
Gregory the Illuminator.jpg
ივანე აივაზოვსკის სურათი ”გრიგოლ ლუსავერინჩ”
დამაარსებელი ბართლომე და იუდა მოციქულები
ავტოკეფალია 301 წელი
წინამძღვარი მისი უწმიდესობა გარეგინ II
რეზიდენცია ვაღარშაპატი
ტერიტორია სომხეთი, ევროპა, აზია, ახლო აღმოსავლეთი, ამერიკა, ავსტრალია
ენა სომხური
დოგმატიკური
თვალსაზრისი
მიაფიზიტობა
მრევლი 9 მილიონამდე[1]
ოფიციალური საიტი www.armenianchurch.org

სომხური სამოციქულო ეკლესია (სომხ. Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի; სრული დასახელება „სომხური წმინდა სამოციქულო ეკლესია“) – უძველესი ეკლესია მსოფლიოში. საყოველთაოდ აღიარებულია,რომ სომხეთმა პირველმა მიიღო სახელმწიფო რელიგიად ქრისტიანობა 301 წელს.[2]. იწოდება სამოციქულოდ, ვინაიდან სომხური ტრადიციის თანახმად, სომხეთის ტერიტორიაზე ქრისტიანობის პირველი მქადაგებლები იყვნენ იუდა და ბართლომე მოციქულები. თუ მხედველობაში არ მივიღებთ ლეგენდებს, სომხეთში ქრისტიანთა არსებობის შესახებ პირველი ცნობა (დაახლოებით 274) დასტურდება ათანასე ალექსანდრიელთან. სახელმწიფო რელიგიად ქრისტიანობა სომხეთში გამოცხადდა IV საუკუნის დასაწყისში (სამეცნიერო-პოპულარული ლიტერატურის მიხედვით 301 [3][4], ხოლო უკეთ არგუმენტირებული სამეცნიერო შეხედულებით 315 წელს), თრდატ III-ის დროს, გრიგოლ განმანათლებლის ღვაწლით. გრიგოლივე გახდა სომხეთის პირველივე ეპისკოპოსი. ერთხანს საეპისკოპოსო ხარისხი გრიგოლის საგვარეულოში მემკვიდრეობით გადადიოდა. IV-V საუკუნეების მიჯნაზე ბიზანტიისა და ირანის ცდით ორად გაყოფილ სომხეთში ადგილობრივი საერო ხელისუფლება მოიშალა და ამიერიდან ერთიანი სომხეთის სიმბოლო გახდა სომხეთის სამოციქულო ეკლესია, რასაც დაახლოებით ამავე ხანებში სათავეში ჩაუდგა ავტოკეფალური ეკლესიის პატრიარქ-კათალიკოსი, რომლის რეზიდენციაც ხან ვაღარშაპატში (ეჩმიაძინი) იყო, ხან დვინში.

მიაფიზიტობა[რედაქტირება]

სომხური ეკლესიის წარმომადგენლები მონაწილეობას იღებდნენ პირველ სამ მსოფლიო საეკლესიო კრებაში და ცნობდნენ მათ განსაზღვრებებს. სომხური ეკლესია ეყრდნობა კირილე ალექსანდრიელის ფორმულის «μία φύσις τοῦ θεοῦ λόγου σεσαρκωμένη» "ერთია განხორციელებული სიტყვა-ღმერთის (ლოგოსის) ბუნება". სომხური ეკლესიის ქრისტოლოგია სიტყვაში ”ბუნება” გულისხმობს არა რეალურ ეგზისტენციას, როგორც ეს მართლმადიდებლობაშია მიღებული, არამედ თვისობრიობათა ერთიანობას, რომელიც ერთი სახეობის წარმომადგენლებს გააჩნიათ. შესაბამისად ერთ არსებას, ერთ სუბიექტს შეიძლება ჰქონდეს მხოლოდ ერთი თვისობრიობათა ერთიანობა. იესო ქრისტეს, რომელიც არის განკაცებული ღმერთი, გააჩნია ერთი ბუნება - განკაცებული ღმერთის ბუნება. თავისმხრივ განკაცებული ღმერთის ბუნებაში მოიაზრება არა ახალი ბუნება, რომელიც წარმოიქმნა ორი ბუნების შეერთებით ან შერწმით, არამედ მოიაზრება ორი ბუნების შეუწყმელი, შეურეველი და ამავე დროს განუყოფელი და განუშორებელი ერთიანობა. ისევე როგორც ადამიანში არის ორი ბუნება, ხორციელი და სულიერი, მაგრამ მათი ერთიანობა - ანუ ადამიანური ბუნება აღწერს ადამიანის რაობას, და ეს ბუნება არის ერთი, მიუხედავად იმისა რომ მასში ვასხვავებთ ორს(ხორციელს და სულიერს).

ავარაირის ბრძოლის გამო სომეხი ეპისკოპოსები ვერ დაესწრნენ ქალკედონის IV მსოფლიო საეკლესიო კრებას (451) და მთელი მეხუთე საუკუნის II ნახევრის მანძილზე მონაწილეობა არ მიუღიათ დიოფიზიტობასა და მონოფიზიტობას შორის გამართულ პოლემიკაში. დვინის (506) საერთოკავკასიურ კრებაზე ქართლისა და ალბანეთის ეკლესიებთან ერთად სომხეთის ეკლესიამ მიიღო ზენონის ჰენოტიკონი და გადაჭრით დაგმო ნესტორიანელობა.

554 წელს ჩატარდა დვინის მეორე კრება, სადაც სომხურმა ეკლესიამ ანათემას გადასცა ევტიქის ერესი (მონოფიზიტობა), სევერიანობა, პავლიკიანობა, და ასევე ქალკედონიტობა(მართლმადიდებლობა)

726 წელს მანასკერტის კრებამ ჩამოაყალიბა და დაამტკიცა 10 ანათემატიზმი, რომელიც გახდა სომხური ეკლესიის ქრისტოლოგიის ბაზისი. ამ ანათემატიზმების მიხედვით დაგმობილ იქნა:

  • ევტიქის სწავლება (მონოფიზიტობა), კერძოდ ქრისტეს ორი ბუნების შერწყმის და ღვთაებრივი ბუნების მიერ ადამიანური ბუნების სრული შთანთქმის აღიარებისთვის.
  • ნესტორის სწავლება (ნესტორიანელობა), კერძოდ ქრისტეს ორბუნებოვნების და ორჰიპოსტასობის აღიარებისთვის.(ორი ბუნება=ორი ქრისტე)
  • სევეროზ ანტიოქიელის სწავლება (სევერიანობა), კერძოდ ქრისტეს სხეულის ხრწნადობის აღიარებისთვის.
  • ივლიანე ჰალიკარნასელის სწავლება (ივლიანიტობა), კერძოდ ქრისტეს სხეულის უხრწნელ-მოჩვენებითობის აღიარებისთვის.(ქრისტეს სხეულის უვნებობა)
  • ქალკედონიტობა (მართლმადიდებლობა), კერძოდ ქრისტეს ორი ბუნების, ორი ნების, ორი ქმედების აღიარებისთვის.

საბოლოო სახით სომხური ეკლესიის დოგმატური ხედვა ჩამოაყალიბა კათალიკოსმა ნერსეს შნორალიმ (მადლმოსილმა) თავის ეპისტოლეში ბიზანტიის კეისრის მანუილ კომნენისადმი – „გარდამოცემა სომხური ეკლესიის სარწმუნოებისა“ (1166 წ.)

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. [1]
  2. CNEWA: The Armenian Apostolic Church (ინგლისური)
  3. The Journal of Ecclesiastical History – Page 268 by Cambridge University Press, Gale Group, C.W. Dugmore
  4. The Armenian Massacres, 1894–1896: 1894–1896 : U.S. media testimony – Page 131 by A. Dzh. (Arman Dzhonovich) Kirakosian