გურიის მხარე

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
გურიის მხარე
GR-ka.svg
ადმინისტრაციული ცენტრი ოზურგეთი
სახელმწიფო რწმუნებული გიორგი ჩხაიძე
რეგიონის კოდი GE-GU
ფართობი 2,030,1 კმ²
მოსახლეობის რაოდენობა 139,800 (2010) [1]

გურიის მხარე — მხარე საქართველოში, მოიცავს ისტორიულ–გეოგრაფიული პროვინცია გურიის ტერიტორიას. გურიის მხარეში შედის ქალაქი ოზურგეთი, ოზურგეთის, ლანჩხუთისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტები.

გეოგრაფია[რედაქტირება]

გურიის მხარე მდებარეობს დასავლეთ საქართველოში, შავი ზღვის პირას. გურიის მხარეს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე, რომლისგანაც გამოყოფილია მდინარე ფიჩორით. სამხრეთით ესაზღვრება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა, რომლისგანაც გამოჰყოფს მესხეთის ქედი. გურიის მხარეს ასევე ესაზღვრება იმერეთის მხარე (ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან) და სამცხე-ჯავახეთის მხარე (სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან). დასავლეთიდან გურიის მხარეს 22 კილომეტრიანი სანაპირო ზოლი აქვს. გურიის მხარის ნაწილი ოდიშ-გურიის დაბლობზე მდებარეობს, ხოლო ნაწილი კი მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე. მხარის ფართობი შეადგენს 2030,7 კვ.კმ–ს, რაც ქვეყნის ტერიტორიის 2,9%-ია. აქედან 15 000 ჰექტარი დაკავებული აქვს კოლხეთის ეროვნულ პარკს. მხარეში მაღალია სტიქიების, კერძოდ, მეწყრული პროცესების და წყალდიდობების რისკი.

კლიმატი[რედაქტირება]

მხარე ბუნებრივი პირობების მიხედვით ორ, ბარისა და მთის ნაწილად იყოფა. დაბლობისთვის დამახასიათებელია ნოტიო-სუბტროპიკული ჰავა, ზომიერად ცხელი ზაფხული და ზომიერად გრილი ზამტარი. მთის ჰავისთვის დამახასიათებელია ზომიერად თბილი ზაფხული და ზომიერად ცივი ზამთარი. გურიის მხარის მთიანი ნაწილისთვის დამახასიათებელია ზღვისა და მთის ჰაერის შერწყმით. ამითაა გაპირობებული მხარის სამთო კურორტების სამკურნალო თვისებები.

ტყის და წყლის რესურსები[რედაქტირება]

მდინარე ბჟუჟი სოფელ შემოქმედში

მხარე მდიდარია მდინარეებით და ტბებით. ძირითადი მდინარეებია სუფსა და ნატანები. მათ ერთმანეთისგან ნასაკირალის სერი გამოჰყოფს. სხვა მნიშვნელოვანი მდინარეებია ბჟუჟი, ბახვისწყალი და გუბაზოული. მხარეში ბევრი მცირე ტბაა. მათ შორის შედარებით მოზრდილებია იმნათის ტბა და ჯაპანის ტბა. სულ 25 საშუალო და მცირე ზომის მთის მდინარე ჩამოედინება, რომელთა საერთო სიგრძე 598 კმ-ს შეადგენს, ხოლო აუზების საერთო ფართობი 1000 კვ.კმ-ზე მეტია.

მხარის ტერიტორიის 48% უკავია ტყეს (81,2 ათასი ჰექტარი). მოქმედებს 21 ლიცენზირებული სახერხი. ფოთლოვანებიდან გავრცელებულია წიფელი (29370 ჰა), მურყანი (12398 ჰა), რცხილა (2518 ჰა), აკაცია (9786 ჰა), წაბლი (466 ჰა) და ვერხვი. წიწვოვნებიდან ჭარბობს ნაძვი (5520 ჰა), სოჭი (2900 ჰა) და ფიჭვი (166 ჰა). ქვეტყე და ბუჩქნარი წარმოდგენილია წყავით, შქერით და იელით. მხარის ტერიტორიაზე ხშირია ბამბუკი. ბახმაროს მიმდებარე ტერიტორიაზე არის პონტოს მუხის საქართველოს ტერიტორიაზე ყველაზე კარგად შემონახული წმინდა კორომი.

წიაღისეული[რედაქტირება]

მხარე მმდიდარია მინერალური წყლებით და თერმული წყლის რესურსით. ყველაზე ცნობილი წყალია ნაბეღლავი. თერმული წყლები ასევე მოდის გულიანში, ნასაკირალში, კოხნარში, ზოტში. მხარის შავი ზღვის სანაპირო 22 კიმოეტრიანი ზოლზე მაგნიტური ქვიშებით ცნობილია განთავსებულია ბალნეოლოგიური კურორტები ურეკი და შეკვეთილი. მხარის ტერიტორიაზე არსებული წიაღისეულის მარაგებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია მთისპირის ბენტონიტური თიხის საბადო, რომლის მოპოვებაც ხდება. სოფელ ვაჯიჯვარში არის საქართველოში ერთადერთი აპატიტის მადანი. ამავე სოფელშია წითელი რკინის მადანი, სპილენძის ბუდობები, მცირე ოდენობით ტყვია, ვერცხლი და თუთია. გარდა ამისა, მხარის ტერიტორიაზეა კაოლინი ზემო მაკვანეთში, თიხნარი მიწა აცანაში, ზემო აკეთში და ქვემო აკეთში, სიენიტების საბადო შემოქმედსა და გომში, ოქრას საბადო ნაგომარში.

ისტორია[რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : გურია.

დემოგრაფია[რედაქტირება]

აღწერის წელი 1926 1939 1959 1969 1979 1989 2002
მოსახ. ათასი კაცი 113,4 132,1 145,9 149,6 155,0 158,1 143,4

საბჭოთა პერიოდში გურიის მოსახლეობა იზრდებოდა, განსაკუთრებით იზრდებოდა მახარაძის რაიონის მოსახლეობა, რადგან ჩაისა და ციტრუსების მრეწველბის განვითარების გამო მუშახელზე მოთხოვნა დიდი იყო. მიუხედავად ამისა, გურიაში მოსახლეობის ზრდა ჩამოუვარდებოდა ქვეყნის საერთო მაჩვენებელს. 1926 წელს გურიას ქვეყნის მოსახლეობაში 4,2%-იანი წილი ეკავა. 2002 წლისთვის კი 3,3%. 1990 წლიდან გურიაში მოსახლეობა 9,3%-ით შემცირდა.

გურიის მოსახლეობის რაოდენობა 139,8 ათასია, რაც საქართველოს მოსახლეობის 3,1%-ს შეადგენს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1 კვ.კმ–ზე არის 73 კაცს. მოსახლების 96% ეთნიკურად ქართველია. ძირითადად ცხოვრობენ გურულები, მოსახლეობის 15% აჭარელია.[2] მხარეში შეინიშნება მოსახლეობის ბუნებრივი ასევე მექანიკური (მიგრაცია) კლება.

მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ოზურგეთი. მხარეში 189 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის 2 ქალაქი (ოზურგეთი და ლანჩხუთი), 5 დაბა (ჩოხატაური, ურეკი, ნარუჯა, ლაითური, ქვედა ნასაკირალი) და 182 სოფელი. მხარის ურბანიზაციის დონე დაბალია. ქალაქებსა და დაბებში ცხოვრობს მოსახლეობის 26,4%, ხოლო სოფლებში - 73,6%. მაღალმთიან დასახლებებს მიეკუთვნება ოზურგეთისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის ათზე მეტი სოფელი.

მმართველობა[რედაქტირება]

მხარის ცენტრი, ქალაქი ოზურგეთი

მხარეში ოთხი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულია: ქალაქი ოზურგეთი, ოზურგეთის, ლანჩხუთის, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტები. მხარეში სახელმწიფოს წარმომადგენელია სახელმწიფო რწმუნებული — გუბერნატორი. ამ თანამდებობაზე დღემდე მუშაობდნენ:

ეკონომიკა[რედაქტირება]

ოზურგეთის აგრარული ბაზარი

გურია სასოფლო–სამეურნეო მხარეა. სოფლის მეურნეობაშია დასაქმებული (თვითდასაქმებული) მხარის შრომისუნარიანი მოსახლეობის 56,3%. სოფლის მეურნეობა არ არის მოდერნიზებული და ნატურალური მეურნეობის ნიშნებს ატარებს. ის ორიენტირებულია არა სარეალიზაციო პროდუქციის წარმოებაზე, არამედ შინამეურნეობის სასურსათო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის 22,3 ათასი ჰა შეადგენს სახნავს, 19,7 ათასი ჰა - საძოვარს, 1,2 ათასი ჰა - სათიბს, ხოლო 5,5 ათასი ჰა დაუმუშავებელია.

რეგიონში ნათესი ფართობების მიხედვით ყველაზე მეტად გავრცელებულია სიმინდი, თხილი, ციტრუსი, ჩაი და ხილი. სახნავი ფართობების უდიდესი ნაწილი მოდის სიმინდზე და შემდეგ თხილზე. თხილის წარმოება განსაკუთრებით გაიზარდა 1990-იანებიდან. 2011 წლისთვის თხილის წარმოებამ 7 ათას ტონას მიაღწია. მნიშვნელოვნადაა შემცირებული საბჭოთა პერიოდის წამყვანი კულტურების, ჩაისა და ციტრუსის წარმოება. რეალიზაციის მიხედვით ყველაზე მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციაა თხილი, ჩაი და ციტრუსი. სხვა მნიშვნელოვანი კულტურებია კივის და ლურჯი მოცვი.

უფრო სუსტადაა განვითარებული მეცხოველეობა. მხარეში აღირიცხება 68,1 ათასი სული მსხვილფეხა საქონელი, 6,9 ათასი სული ღორი, 528690 ფრთა ფრინველი, 8,2 ათასი სული ცხვარი და თხა. მხარეში მოქმედებს 15-მდე მცირე ზომის სატბორე მეურნეობა, სადაც მოშენებულია კობრი და კალმახი. მხარეში არის 12,2 ათასი ოჯახი ფუტკარი.

კურორტი ბახმარო

მხარის ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილია მომსახურების სფერო, ვაჭრობა და ტურიზმი. ვაჭრობა შედარებით მეტადაა განვითარებული ოზურგეთისა და ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტებში. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში ვაჭრობას უფრო სეზონური ხასიათი აქვს და ზაფხულში მატულობს. ტურიზმი განსაკუთრებით განვითარებულია მხარის შავიზღვისპირეთში, სადაც განლაგებულია ცნობილი კურორტები - ურეკი, შეკვეთილი და გრიგოლეთი, შედარებით ნაკლებად მაღალმთიან ალპურ ზონაში - ბახმარო და გომისმთა. მხარის ტერიტორიაზეა ასევე, ორი ბალნეოლოგიური კურორტი - ნაბეღლავი და ქვედა ნასაკირალი. თუმცა ამ უკანასკნელების წვლილი მხარის ეკონომიკაში მიზერულია. კურორტ შეკვეთილთან მოქმედებს თანამედროვე ტიპის გასართობი ცენტრი „ციცინათელა“, რომლითაც აქტიურად სარგებლობენ როგორც გურიის, ისე აჭარის კურორტების დამსვენებლები. შეკვეთილში მიმდინარეობს თანამედროვე ტიპის საკონცერტო დარბაზის მშენებლობა.

სუსტად არის განვითაებული მრეწველობა. მნიშვნელოვანი ობიექტეებია ნაბეღლავის ქარხანა, სადაც ისხმება მინერალური წყალი „ნაბეღლავი“ და სუფრის წყალი „ბახმარო“. მხარეში წარმოებული სხვა მნიშვნელოვანი პროდუქციაა: ელექტროენერგია, ლუდი, უალკოჰოლო სასმელები, ხორბლის ფქვილი, პური-ფუნთუშეული, ინერტული მასალები და დაფქვილი თიხა. მხარეში განთავსებულია სუფსის ნავთობტერმინალი, რომელიც ბაქო-სუფსის მილსადენის დაბოლოებას წარმოადგენს.

2011 წლის მონაცემებით მხარეში დაქირავებით დასაქმებული იყო მოსახლეობის 3,9%. შრომის საშუალო თვიური ანაზღაურება მხარეში 2011 წლის მონაცემებით 276,4 ლარია. სხვადასხვა ეკონომიკური მაჩვენებლებით (სიღარიბის დონე, უმუშევრობა, შრომის საშუალო ანაზღაურება), გურიის მხარეს საქაართველოს სხვა მხარეებთან შედარებით ყველაზე უარესი მაჩვენებლები აქვს რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის შემდეგ.

ტრანსპორტი[რედაქტირება]

E60 ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე

მხარის ძირითადი სატრანსპორტო არტერიებია რკინიგზა და საავტომობილო გზები. რკინიგზა გადის მხოლოდ ოზურგეთისა და ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. მისი სიგრძე 76 კმ-ია. მხარეში საავტომობილო გზებს უკავია 2405,4 კმ უკავია. მათ შორის ასფალტ-ბეტონის საფარით დაფარულია 653,2 კმ, ხოლო ხრეშით - 1752,2 კმ. მხარის ტერიტორიაზე გადის 58 კილომეტრის სიგრძის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზები ს2 და ს12

მხარის უახლოესი პორტებია ფოთისა და ბათუმის ნავსადგურები, ხოლო უახლოესი აეროპორტები: ბათუმისა და ქუთაისის.

კომუნალური მომსახურება[რედაქტირება]

2011 წლის მონაცემებით ბუნებრივი აირით უზრუნველყოფილია მხარის 14,9%. ცენტრალური წყალმომარაგების სისტემებით სარგებლობს ქ. ოზურგეთის მოსახლეობის 65%, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების მოსახლეობის 15%, ქ. ლანჩხუთის მოსახლეობის 45% და დაბა ჩოხატაურის მოსახლეობის 45%. მხარეში მოქმედებს 4 ნაგავსაყრელი: 2 ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში და თითო სხვა მუნიციპალიტეტებში. ნაგავსაყრელების საერთო ფართია 13,65 ჰა.

მობილური სატელეფონო კავშირით სარგებლობს მოსახლეობის 98% სარგებლობს. სამივე მუნიციპალიტეტში არის სახანძრო-სამაშველო სამსახურები. სულ მხარეში 7 სახანძრო მანქანაა.

ენერგეტიკა[რედაქტირება]

მხარეში რამდენიმე საშუალო და მცირე ზომის ჰიდროელექტროსადგურია. მოქმედი ჰესებია ბჟუჟჰესი სოფელ გომში, მდინარე ბჟუჟზე და აჭჰესი ლიხაურში, მდინარე აჭისწყალზე. მციარე ზომის ჰესებია მდინარე ნატანებზე სოფელ ვაკიჯვარსა და ბაღდადში (უჩხობჰესი). 2013 წელს გაიხსნა ბახვიჰესი მდინარე ბახვისწყალზე სოფელ უკანავაში. მდინარე გუბაზოულის ხეობაში დაგეგმილია ზოტიჰესის აშენება.

საზოგადოება[რედაქტირება]

განათლება[რედაქტირება]

მხარეში ფუნქციონირებს 97 საჯარო და 4 სამრევლო სკოლა, რომლებშიც სულ 16116 მოსწავლე სწავლობს და 2714 მასწავლებელი ასწავლის. მხარეში მოქმედებს 65 საბავშვო ბაღი. მხარეში არ მოქმედებს არც ერთი საჯარო ან კერძო უნივერსიტეტი. ოზურგეთში ფუნქციონირებს ერთი პროფესიული კოლეჯი. მხარეში ოთხი სამუსიკო სკოლა ფუნქციონირებს. ოზურგეთში მოქმედებს ანასეულის ჩაისა და სუბტროპიკულ მეცნიერებათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი.

ჯანდაცვა[რედაქტირება]

მხარეში მოქმედებს ოთხი საავადმყოფო, რომელთა საწოლების საერთო რაოდენობა 240-ია, ასევე რამდენიმე მცირე კერძო ჯანდაცვის დაწესებულება. მხარეში მოქმედებს 10 სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადა და 317 ექიმი.

სპორტი[რედაქტირება]

მხარეში არის სამი საფეხბურთო და ერთი სარაგბო კლუბი. მხარის მდიდარი ტრადიციების მქონე საფეხბურთო კლუბია ლანჩხუთის „გურია“. საფეხბურთო კლუბებია ოზურგეთსა („მერცხალი“) და ჩოხატაურში („ბახმარო“). ოზურგეთში არის სარაგბო კლუბი ოზურგეთის ფირალები.

მხარეში აგრეთვე მოქმედებს მძლეოსნობის, კრივის, თავისუფალი ჭიდაობის, ჩოგბურთის, ჭადრაკის, მინდვრის ჰოკეის, ძიუდოს, ძალოსნობის, ტაიკვანდოს სკოლები. სოფელ გრიგოლეთში არსებობს საფეხბურთო ბაზა.

ღირსშესანიშნაობები[რედაქტირება]

მხარის ტერიტორიაზე მდებარეობს არქიტექტურის რამდნიმე ძეგლი. მათ შორის რვა ეროვნული მნიშვნელობისაა. საერო ხასიათის ნაგებობებიდან შემორჩენილია აღსანიშნავია ქალაქ ოზურგეთში აღმოჩენილი ოზურგეთის აბანოების ნაშთები. მხარის მნიშვნელოვანი საფორტიფიკაციო ნაგებობებია ასკანისა და ლიხაურის ციხეები.

მუზეუმები[რედაქტირება]

მხარეში მოქმედებს 10 მუზეუმი, რომელთა დამთვალიერებლების რიცხვი 2011 წელს 12933 ადამიანს შეადგენდა. მხარის უძველესი მუზეუმია ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი, რომელსაც ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლებში გააჩნია რამდენიმე ფილიალი. მხარეთმცოდნეობის მუზეუმია ლანჩხუთსა და ჩოხატაურში. ასევე მოქმედებს მხარეში დაბადებული გამოჩენილი პიროვნებების სახლ-მუზეუმები.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება]

PrincipalityGuria.GIF გურიის პორტალი – დაათვალიერეთ ვიკიპედიის სხვა სტატიები გურიის შესახებ.