კოჯორი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ კოჯორი (მრავალმნიშვნელოვანი).
დაბა
კოჯორი
Kojori Georgia.jpg
ქვეყანა საქართველოს დროშა საქართველო
მუნიციპალიტეტი თბილისი
კოორდინატები 41°40′01″ ჩ. გ. 44°42′00″ ა. გ. / 41.66694° ჩ. გ. 44.70000° ა. გ. / 41.66694; 44.70000
ცენტრის სიმაღლე 1350
მოსახლეობა 1 232 კაცი (2014)
სასაათო სარტყელი UTC+4
კოჯორი — საქართველო
კოჯორი
კოჯორი — თბილისი
კოჯორი

კოჯორიდაბა თბილისში.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მდებარეობს თრიალეთის ქედის განშტოებაზე, თბილისი-მანგლისის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 1350 მ-ის სიმაღლეზე, თბილისის რკინიგზის სადგურიდან 20 კილომეტრში. კოჯორს ჩრდილოეთიდან აკრავს უძოს, სამხრეთიდან კი აზეულას მთები. ჰავა ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკულია. ზაფხული აქ ხანგრძლივია და გრილი (ივლისის საშუალო ტემპერატურა 18,1°C), ზამთარი — ცივი (იანვრის საშუალო ტემპერატურაა -2,6°C), საშუალო წლური ტემპერატურა 7,4°C, აბ.ს მინიმუმი -26°C, აბს. მაქსიმუმი 33°C. ნალექების საშუალო რაოდენობა 875 მმ წელიწადში. მზის ნათების ხანგრძლივობა 2100 სთ.

კოჯრის პლატოდან ჩანს ლისისა და კუს ტბები, ბეთანია და წყნეთი, საგურამოს ქედი, ნახშირგორა, კავკასიონი.

ეტიმოლოგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაბის სახელწოდების შესახებ რამდენიმე ვერსია არსებობს. ერთი ვერსიით მას სვანური წარმომავლობა აქვს: „კოჯო“ ნიშნავს ქვას, „კოჯორი“ — ქვიანს. სხვა ვერსიით კოჯრის წინა სახელწოდებაა კოჟორი. ეს ტოპონიმი თავისი წარმოშობით უკავშირდება კოჟოს, რაც კლდის თხემს ნიშნავს. სწორედ ვულკანური წარმოშობის კლდის თხემზეა დაშენებული კოჟრის ციხე. სახელწოდება კოჯორი რუსული ტრანსკრიპციით დამკვიდრდა 1800 წლიდან.

კიდევ ერთი ვერსიით სახელწოდება კოჯორი შესაძლოა უკავშირდებოდეს სიტყვას „ქოჩორი“, რადგან ძველად კოჯრის პლატო დაფარული იყო ტყეებით და მოგაგონებდათ ქოჩორს. მეოთხე ვარიანტით სახელწოდება მოდის სიტყვიდან „კოჟორა“,(დაკოჟრებული), რაც ახასიათებს ადგილის რელიეფს.

კიდევ ერთი თვალსაზრისით კოჯორი ორფუძიანი კომპროზიტია. პირველი ფუძეა სიტყვა „კო“, მეორე ფუძეა „ჯორი“. „კო“ სახელნაცვალი ფორმა უნდა იყოს სიტყვისა რკო, რაც ძველ ქართულში მუხას აღნიშნავდა. „„ჯორი“ სახელნაცვალი ფორმა უნდა იყოს სიტყვისა ჯვარი. ამ მნიშვნელობით კოჯორი იგივეა, რაც მუხაჯვარი. მუხაჯვარი თავდაპირველად სალოცავი ადგილის სახელი უნდა ყოფილიყო. ასეთი წინაქრისტიანული სალოცავი კოჯრის ტერიტორიაზე იყო უძოს მთა, სადაც ახლაც შემორჩენილია მუხნარის ნაშთები. უძოზე არის წმინდა გიორგის სახელობის სალოცავი. საქართველოს სინამდვილეში წმინდა გიორგის კავშირი მუხასთან დადგენილ ფაქტად ითვლება.[1]

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კოჯორ-ტაბახმელას ბრძოლებში დაღუპულ იუნკერთა მემორიალი კოჯორში

კოჯორი, კოჯრის ციხე და კოჯრის გზა მრავალ ქართულ ისტორიულ წყაროშია მოხსენიებული. ფეოდალურ ხანაში იყო აგარანის ნაწილი, რაც მოიცავდა კოჯორს, შინდისს, ტაბახმელას, წავკისს. აქ საზაფხულო სადგომები ჰქონდათ ქალაქის მაღალი საზოგადოების წარმომადგენლებს. აგარანის ციხე კი იცავდა თბილისში სომხითიდან მიმავალ მთავარ გზას. ამიტომ მის დაუფლებას XI-XII საუკუნეებში დიდ ყურადღებას აქცევდნენ ქართველი მეფეები და მსხვილი ფეოდალები. აგარანის ციხეში გარდაიცვალა თამარ მეფე. XIII საუკუნიდან შეწყდა კოჯორში ზაფხულობით მეფეთა დგომის ტრადიცია.

XV საუკუნეებში კოჯორში აშენდა ორმოცი მოწამის სხელობის ეკლესია. ამავე საუკუნიდან კოჯრის ციხის მფლობელები გახდნენ სოლოღაშვილები. XVII საუკუნეში კათალიკოსმა ნიკოლოზ IX-მ კოჯორში ააშენება სასახლე და და კარის საყდარი. ამავე საუკუნეში როსტომ მეფემ კოჯორი კვლავ აქცია მეფეთა საზაფხულო რეზიდენციად. XVII-XVIII საუკუნეებში კოჯრის სასახლეში არსებობდა საჭურჭლე, რომელსაც ჰყავდა მეჭურჭლეთუხუცესი და მეჯამეთუხუცესი. 1963 წელს კოჯორში აღმოჩენილი იქნა ვახტანგ VI-ის კუთვნილი ნივთების განძი სპილენძის ოთხი თეფში და ერთი თასი, რომლებიც ვახტანგმა 1721-1722 წლებში მიიღო შაჰ ჰუსეინისგან. XVIII საუკუნისათვის კოჯრის ორმოცი მოწამის ეკლესია თითქმის დანგეული და დაცარიელებული იყო. 1759 წელს ორბელიან-ყაფლანიშვილების ბრძანებით მონასტერი აღადგინეს.

1850-იან წლებში კოჯორში გაიხსნა ფოსტა-ტელეგრაფის განყოფილება, რომელიც მაშინ მხოლოდ ზაფხულში, სააგარაკო სეზონის დროს, მუშაობდა. 1857-1858 წლებში (სხვა ვერსიით 1865-1866 წლებში) თბილისსა და კოჯორს შორის საფოსტო მომსახურების ნიშნად გამოიყენებოდა საფოსტო მარკა ტფილისის უნიკა (იგივე ტფილისის მარკა, კოჯრის მარკა), რომელიც დღეისთვის ფილატელისტური იშვიათობაა. XIX საუკუნეში არსებობდა გეგმა, რომლის მიხედვითაც თბილისიდან კოჯრის მიმართულებით უნდა გაყვანილიყო სარკინიგზო გზა.[2]1904 წლის 21 ოქტომბერს კოჯორში გაიხსნა სამრევლო დაწყებითი სკოლა კორნილე ელიზბარაშვილის ხელმძღვანელობით. სკოლაში მიღებულ იქნა 40 ბავშვი: ქართველები, სომხები, მაჰმადიანები.

1921 წელს კოჯრის სიახლოვეს მიმდინარეობდა კოჯორ-ტაბახმელის ბრძოლები რუსეთ-საქართველოს ომის დროს. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1968 წელს. შედიოდა გარდაბნის მუნიციპალიტეტში და იყო თემის ცენტრი (სოფლები: კიკეთი, კვესეთი). 2007 წლიდან მოექცა თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში, ქალაქ თბილისის დიდგორის რაიონს, 2013 წელს გადავიდა მთაწმინდის რაიონის შემადგენლობაში და კიკეთთან ერთად შეადგენს ერთ ადმინისტრაციულ უბანს.

კურორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კოჯორი ადგილობრივი მნიშვნელობის საშუალომთიანი კლიმატური კურორტია. სამედიცინო ჩვნება: სუნთქვის ორგანოთა არასპეციფიური დაავადებები, ძვალ-სახსართა და ლიმფური კვანძების ტუბერკულოზი, ნერვული სისტემის ფუნქციური დაავადებანი, მეორეული სისხლნაკლებობა. სეზონი - ზაფხული.

ღირსშესანიშნაობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კოჯრის ციხე

სამხრეთით, აზეულას მთის ქიმზე დგას კოჯრის ციხე. შემორჩენილია გალავნისა და მის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბოლოებში მდგარი ორი კოშკის ნანგრევები. ციხესიმაგრე ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. მრავალჯერ არის შეკეთებული და განახლებული. მისი უძველესი ფენა არა უგვიანეს XI საუკუნის II ნახევრით თარიღდება, ხოლო დღემდე მოღწეული კედლის ფრაგმენტები XVI-XVIII სს თარიღდება.

კოჯორის ტერიტორიაზე შემორჩენილია XV საუკუნის ორმოც მოწამეთა სახელობის ეკლესია. ესაა შვერილფასადიანი ერთნავიანი ნაგებობა. მისი სამხრეთით აღმართულია შეისრულკამარიანი ნაგებობა.

კოჯრის სამხრეთ-დასავლეთით, ასურეთისწყლის ხეობაში მდებარეობს XIII საუკუნის I ნახევრის ძეგლი კაბენის მონასტერი.

კოჯრის სამხრეთით მდებარეობს გუდელისის ეკლესია. მისგან შემორჩენილია საყდრის სამი კედელი, სადაც არის საგვარეულო საძვალე. საფლავის ქვაზე გარკვევით იკითხება: „ორბელიანი“. საყდრის გარშემო განლაგებულია საფლავის ქვები.

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აღწერის წელი მოსახლეობა
2002 1 867[3][4]
2014 1 232 Decrease2.svg

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. გეგეშიძე მ. „კოჯორი“ გვ. 40. — კავკასიის ხალხათა ისტორიის საკითხები. თბილისი, 1976
  2. ჩიჯავაძე ლ. „კოჯრის ელექტრო-რკინის გზა“ — თბილისი, 1931
  3. pop-stat.mashke.org — საქართველოს დასახლებული პუნქტების მოსახლეობა
  4. საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტი — სოფლების მოსახლეობა 2002 წელი