ჯვარი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ჯვარი (მრავალმნიშვნელოვანი).
ჯვრის რამდენიმე სახეობა. ილუსტრაცია წიგნიდან Lexikon der gesamten Technik (1904) von Otto Lueger

ჯვარიფიგურა, რომელიც შედგება ორი გადამკვეთი ზოლისგან ან მართკუთხედებისგან. ხშირად კუთხე 90° შეადგენს. ზოლები ტრადიციულად ვერტიკალურად და ჰორიზონტალურად განლაგდებიან. ის ადამიანობის ერთ-ერთი ყველაზე ძევლი სიმბოლოა, რომელიც გამოყენებულია მრავალ რელიგიასა და კულტურაში, მაგრამ ყველაზე ხშირად მას ასოცირებენ ქრისტიანობასთან.

ჯვრის ისტორია[რედაქტირება]

ჯვარი კერპთაყვანისცემლობაში[რედაქტირება]

აშურეთის მზის ღმერთის სიმბოლო ასურეთში
მზის ღვთაების, აშურის, და მთვარის ღვთაების, სინის, სიმბოლო მესოპოტამიაში

პირველმა ცივილიზაციურმა ხალხმა, რომელმაც გამოიყენა ჯვარი ძველი ეგვიპტელები იყვნენ. ეგვიპტურ ტრადიციაში ჯვარს ზედა შტოს მაგივრად წრე ჰქობდა, ანხი, სიცოცხლისა და ღვთაებების სიმბოლო. აგრეთვე ანხს ნილოსის გასაღებად ეძახდნენ. ბაბილონში ჯვარი ცის ღვთაების, ანუს სიმბოლოდ ითვლებოდა. ასურულ მითოლოგიაში მთავარღვთაების, აშურის სიმბოლო წრეწირში ჩაწერილი ჯვარი იყო.

ის, რომ ჯვარი იყო სხვადასხვა პოლითეისტური რელიგიათა სიმბოლო ქრისტიანობამდე ადასტურებს არქეოლოგიური გათხრები. ისტორიური მონაპოვარი აღმოჩენილია ევროპაში, ინდოეთში, სირიაში, სპარსეთში, ეგვიპტეში, ჩრდილოეთსა და სამხრეთ ამერიკაში. ძველ ინდოეთში ჯვარი იყო გამოსახული ფიგურის თავზე, რომელიც ბავშვებს კლავდა და ასევე კრიშნას ხელებზე. სამხრეთ ამერიკაში მუისკებს ეგონათ, რომ ჯვარი განდევნის ავ სულებსა და ბოროტ ძალებს, და ქვეშ კი ახალშობილებს აწვენდნენ. დღესაც ბევრ ქვეყანაში, სადაც არ არის ქრისტიანული ეკლესიის დიდი გავლენა, ჯვარი მიღებულია რელიგიურ სიმბოლოდ.

ჯვარი ქრისტიანულ ტრადიციაში[რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : ქრისტიანული ჯვარი.

ჯვარი არის ქრისტიანულ კონფესიათა უმეტესობის თაყვანისსაცემი საგანი. ქრისტიანობაში ჯვარის კულტის გაჩენას მაცხოვრის ჯვარცმასთან აქვს კავშირი.

ქრისტიანულ ჯვარს უამრავი ვარიაცია აქვს. უმეტეს ენებში სიტყვა "ჯვარი" (ინგლ. Cross; რუს. Крест; პოლ. Krzyż; გერმ. Kreuz) ლათინური "crux"-დან წარმოიშვა, რაც "ხე"-ს ნიშნავს. ასევე არსებობს ზმნა "cruciare", რომლეიც ითარგმნება, როგორც "წამება".

წერითი სიმბოლო[რედაქტირება]

წერითი ჯვრები გამოიყენება სხვადასხვა მიზნებისთვის, უშუალოდ მათემატიკაშიც.

ჯვარი ხშირად გამოიყენება ტექსტის, აბზაცის ან ტექსტის აღსანიშნავად დროშის სახით.

როგორც ნიშანი ან სიმბოლო[რედაქტირება]

ჯვრის ტიპი აღწერა სურათი
ქრისტიანული ჯვარი ასევე ცნობილია, როგორ ლათინური ჯვარი. არის ქრისტიანობის ყვალაზე გავრცელებული სიმბოლო. ჯვრის აღმოჩენა იესოს მოწამეობრივ სიკვდილთან არის დაკავშირებული, რომელსაც მან ჯვარზე მიიღო. Christian cross.svg
ანხი

ასევე ცნობილია, როგორც ეგვიპტური ჯვარი, ნილოსის გასაღები, მარყუჟული ჯვარი. ძველ ეგვიპტეში იყო სიცოცხლისა და მოსავლის სიმბოლო. ქრისტიანობაში ეს სიმბოლო კატეგორიულად დაუშვებელია, რათა ეკლესია მიიჩნევს რომ ეს ეშმაკის ჯვარია. ხშირად ამ ჯვარს გოთები ატარებენ.

Ankh.svg
კოპტური ანხი

კოპტური ანხი არის ადრეული ეგვიპტელი ქრისტიანების ორიგინალური კოპტური ჯვრის თავისებური გამოყენება.

Koptische Ankh.jpg
ორიგინალური კოპტური ჯვარი

ადრეული ეგვიპტელი ქრისტიანები იყენებდნენ ამ ჯვარს.

Original Coptic cross.svg
კოპტური ჯვარი

პატარა წრე ცენტრში, რომლისგანაც პარალელური ზოლების ორი წყვილი გამოდის. ზოლებს შორის, რომლებიც შეადგენენ 90° არის განთავსებული T-ფორმის სიმბოლოები. ეს ჯვარი ასახავს ქრისტეს ჯვარცმას და ადრე ფართოდ გამოიყენებოდა კოპტურ ეკლესიაში, რომლის ცენტრი განთავსებულია ეგვიპტეს ქალაქ ალექსანდრიაში.

Coptic-Cross.svg
ახალი კოპტური ჯვარი

ეს არის კოპტური ჯვრის ახალი ფორმა, რომელსაც ფართოდ იყენებენ ქრისტიანი ეგვიპტელები და თვით კოპტურ მართლმადიდებლური ეკლესია, რომლის ცენტრი განთავსებულია ეგვიპტეს ქალაქ ალექსანდრიაში. ეს ვერსია არის შედგენილი ზევით აღნიშნული ჯვრების საფუძველზე.

Coptic Cross Black Small.png
მზის ჯვარი

ეს სიმბოლო ცნობილია, როგორც მზის ჯვარი და ფართოდ იყენებოდა ამერიკელი ინდიელების მედიცინურ ბორბალში. ასევე არის გნოსტიციზმის მოძრაობათა სიმბოლო.

Simple crossed circle.svg
მაღალი ჯვარი

ცალკე მდგომი კელტურ ჯვრებისაგან სიმბოლო, რომელიც ხშირად გვხვდება ირლანდიასა და ბრიტანეტში. ჯვარი ფართოდ არის გამოყენებული ეკლესიებსა და სასაფლაოებზე.

Ccross.svg
კენტერბერის ჯვარი

გამოიყენება ანგლიკანურ ეკლესიაში. ჯვარს აქვს ოთხი ერთნაირი სიგრძის შტო, რომელიც გამოხარულია რკლის ფორმით ბოლოში. ეს რკალნი შეუღლებლად წარმოქმნიან წრეწირის ფორმას. ყველა შტოს აქვს ამოიჭრილი ტრიკვერტი, რომელიც სამებას სიმბოლიზირებს. ჯვრის ცენტრში არის პატარა მართკუთხედი. ეს ჯვარი ნაპოვნია ქ. კენტერბერში 1867 წელს და ტარიღდება 850 წლით. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ამ ჯვარს ანგლო-საქსონური წამოშობა აქვს. (წყარო (ინგლისური))

Cantercross.svg
ჯვარცმა

ჯვარი და იესოს ტანის გამოსახულება ჯვარცმის დროს. ეს ჯვარი არის ფართოდ გამოყენებული კათოლიკურ, ანგლიკანური, მართლმადიდებლურსა და აღმოსავლეთის ეკლესიათა მთელ რიგში.

Small crucifix.jpg
ბერძნული ჯვარი

ეს ჯვარი არის მართლმადიდებლური და ადრეული ქრისტიანობის უმთავრესი სიმბოლო. მისი ყველა შტო ერთი სიგრძისა. ამ ჯვარს უწოდებენ ბერძნულ ჯვარს, იმიტომ რომ ეს ჯვარი გამოსახული საბერძნეთის დროშაზე (საბერძნეთის დროშა) და გერბზე.

Greek cross.svg
ფლორიანის ჯვარი

ჯვარი მიღებულია, როგორც ხანძარწინააღმდეგი ემბლემა, ასევე არის წმ. ფლორიანის[1] სიმბოლო. ფლორიანის ჯვარი ჰგავს მალტიისა და პეტის ჯვარს, თუმცა ამ ჯვარს მრგვალი ხელები აქვს. ჯვრის ორივე ვერსია აქ არის მოყვანილი.

FlorianCross1.PNG
FlorianCross2.png
აღმოსავლური მართლმადიდებლური ჯვარი

ასეთი ჯვარი მიღებულია ტრადიციულ მართლმადიდებლურ ეკლესიებში ასევე აღნოსავლურ კათოლიკურ სამყაროში. ჯვარზე ასახულია ასოები IC XC, რომლებითაც მართლმადიდებლურ სამყაროში იესოს სახელის ინიციალები აღინიშნება.

Slavcross.png
წმინდა ბრიჯიდის ჯვარი

ასეთი ჯვარი მთელი ირლანდიის ტერიოტრიაზე გვხვდება. ამ სიმბოლოს ავტორია პრინცესა ბრიჯითი, რომელიც წარმართი მეფის ასული იყო. მან ჯვარი ლერწმისგან შექმნა, სწორედ ჯვარა უკავშირდება ირლანდიის ხალხთა მოქცევა.

თვით სახელი ბრიჯითი წარმოიშვა ბრიგითისაგან (ან ბრექეთისგან), რომელიც კელტების წარმართული რელიგიის მთავარქალღმერთის სახელია.

St Brigid.png
ხი-რო

ჯვარი, რომელიც კონსტანტინე დიდის დროს სახელმწიფოს სიბმოლად იყო მიღებული. ჯვარი შედეგბა ორი ბერძნული ასოსგან χ და ρ, რაც სავარაუდოდ ქრისტიანობას ნიშნავს.

Labarum.png
Lorraine Cross

Used in heraldry. It is similar to a patriarchal cross, but usually has one bar near the middle and one near the top, rather than having both near the top. Is part of the heraldic arms of Lorraine in eastern France. It was originally held to be a symbol of Joan of Arc, renowned for her perseverance against foreign invaders of France.

Croix de Lorraine.png
Marian Cross

Included on the coat of arms of Pope John Paul II, the Marian Cross is a Catholic adaptation of the traditional Latin cross to emphasize Catholic devotion to Mary.

Marian Cross.jpg
Nordic Cross

Used in flags descended from the Dannebrog.

Flag of Denmark.svg
Occitan cross

Based on the counts of Toulouse's traditional coat of arms, it soon became the symbol of Occitania as a whole.

Cathar cross.svg
Papal Cross

The three cross-bars represent the Pope's triple role as Bishop of Rome, Patriarch of the West, and successor of St. Peter, Chief of the Apostles.

PopesCross.svg
Patriarchal cross

Similar to a traditional Christian cross, but with an additional, smaller crossbar above the main one meant to represent all the Orthodox Christian Archbishops and Patriarchs. In the Eastern Orthodox Church, this cross is sometimes seen with an additional, slanted bar near the foot of the cross (see Byzantine Cross). This cross is similar to the Lorraine Cross, Caravaca Cross, and Salem Cross

Patriarchal cross.svg
Presbyterian Cross Used by Presbyterian denominations. USVA headstone emb-04.svg
Red Cross

Used as a symbol for medical care in most of the world, the Red Crescent being used in Islamic countries and the Magen David Adom in Israel.

Flag of the Red Cross.svg
Cross of Sacrifice

A Latin cross with a superimposed sword, blade down. It is a symbol used by the Commonwealth War Graves Commission at the site of many war memorials.

A Commonwealth Cross of Sacrifice or War Cross.jpg
Cross of Salem

Also known as a pontifical cross because it is carried before the Pope, it is similar to a patriarchal cross, but with an additional crossbar below the main crossbar, equal in length to the upper crossbar. It is also similar to the Eastern Cross.

CrossOfSalem.gif
Royal Flag of Georgia

Used in Georgia as national flag, first used by Georgian King Vakhtang Gorgasali in the 5th century and later adopted by Queen Tamar of Georgia in the 13th century. The flag depicts a Jerusalem cross, adopted during the reign of George V of Georgia who drove out the Mongols from Georgia in 1334.

Flag of Georgia.svg
St. Nino's Cross

Also known as a "Grapevine cross" and traditionally ascribed to Saint Nino, the 4th-century female baptizer of the Georgians, it is used as a symbol of the Georgian Orthodox Church.

SaintNinoCross.jpg
St. Thomas Cross

Also known as a "Mar Thoma Cross" and traditionally ascribed to Saint Thomas, the Apostole of India, it is used as a symbol of the Syro Malabar Catholic Church and venerated by all Saint Thomas Christians denominations.[2]

St. Thomas Cross.jpg
Saint Andrew's Cross

Used in Scotland's national flag, the naval ensign of the Russian Navy, and the former Confederate States of America; it is also called the Saltire, the Boundary Cross (because it was used by the Romans as a barrier) and the crux decussata. Saint Andrew is believed to have suffered a martyr's death on such a cross, hence its name. The cross does not have to be at this particular angle to qualify as a saltire; the symbol X can also be considered a St. Andrew's Cross.

Flag of Scotland.svg
St George's Cross

Used in England's national flag.

Flag of England.svg
St George's Cross (in Scandinavia)

The definition of a St George's cross is, in Scandinavia, extended to also include a centred cross, normally red but not necessarily, with triangular arms that do not fill the square. The example beside is the cross of the Swedish Order of Freemasons.

Cross of the Swedish Order of Freemasons
Saint Peter's Cross/Inverted Cross

An upside-down Latin cross, based on a tradition that holds that Saint Peter was martyred by being crucified upside-down. Today it is often associated with anti-Christian or Satanic groups.

Peter's Cross.svg
Skull and crossbones

Not a cross as such, but a saltire made of bones, with an overlaid skull. While traditionally associated with pirates, it was actually relatively rarely used by them, each ship having its own design, often involving an hourglass.

Skull and crossbones.svg
Tau Cross

Also known as Saint Anthony's Cross, the Egyptian Cross and the crux commissa. It is shaped like the letter T. Francis of Assisi used it as his signature.

Te cross.svg
Thieves' Cross

Also known as the Furka Cross. The fork, shaped like the letter Y. [1]

Gaffelkors.svg
Mariner's Cross

The Mariner's Cross is a stylized cross in the shape of an anchor. The Mariner's Cross is also referred to as St. Clement's Cross in reference to the way he was martyred.

Mariner's Cross.svg
Order of Christ Cross

Cross originally used by the Portuguese Order of Christ. Since then it has become a symbol of Portugal, used on the sails of the carracks during the Discoveries Era, and currently by the Madeira Autonomous Region of Portugal and the Portuguese Air Force.

OrderOfCristCross.svg
Extreme-right variant of the Celtic Cross

Some white nationalist and neo-fascist groups adopted this variation of the Celtic cross, made up of simple lines, without any of the ornamental complexity of traditional Celtic crosses. It is thought that this basic variation's minor resemblance to the swastika is the reason it has become popular in such circles. This variation was also used by the Zodiac killer at the scenes of his crimes.

Celtic-style crossed circle.svg
Serbian cross (Tetragrammatic cross)

The motif of a cross between four objects is derived from Constantine's labarum and has figured on Byzantine coins, since the 6th c. Later, the 4 symbols of the cross have been interpreted as flints or firestones, but also as the initials (letters "ß") of the imperial motto of the Palaiologos dynasty: King of Kings, Ruling Over Kings (Greek: ßασιλεύς ßασιλέων, ßασιλεύων ßασιλευόντων - Basileus Basileōn, Basileuōn Basileuontōn). The cross has been used by Serbian states and the Serbian Orthodox Church since the Middle Ages after Dušan the Mighty was crowned Emperor (Tsar) of the Serbs and Greeks (16 April 1345). Today it is the national, religious and ethnic symbol of Serbs and Serbia.

Serbian Cross1.svg
Swastika

The swastika is an equilateral cross with its arms bent at right angles, in either right-facing (თარგი:Script) form or its mirrored left-facing (თარგი:Script) form.

Archaeological evidence of swastika-shaped ornaments dates from the Neolithic period. It occurs mainly in the modern day culture of India, sometimes as a geometrical motif and sometimes as a religious symbol. It remains widely used in Eastern religions / Dharmic religion such as Hinduism, Buddhism and Jainism. Though once commonly used all over much of the world without stigma, because of its iconic usage in Nazi Germany the symbol has become stigmatized in the Western world.

Swastika.png

In heraldry[რედაქტირება]

These crosses are ones used primarily or exclusively in heraldry and do not necessarily have any special meanings commonly associated with them. Not all the crosses of heraldry and the crosses with commonly known contexts are listed below.

Cross name Description Picture
The cross as heraldic "ordinary"

A simple heraldic cross (the default if there are no additional specifying words) has arms of roughly equal length, artistically proportioned to the particular shape of the shield, which extend to the edges of the shield. Illustrated is the blazon "Azure, a cross Or" (i.e. a gold cross on a blue shield).

A cross which does not extend to the edges of the shield is humetty, in heraldic terminology.

Azure-Cross-Or-Heraldry.svg
Cross anchry

A stylized cross in the shape of an anchor. Also known as the anchored cross or mariner's cross.

Mariner's Cross.svg
Cross barbée

Also known as the cross barby or arrow cross, this symbol consists of two double-ended arrows in a cross configuration. Best known today for its use by the fascist Arrow Cross Party in the 1930s, the symbol actually dates to ancient times and was used by Hungarian tribes in the Middle Ages.[საჭიროებს წყაროს მითითებას] In Christian use, the ends of this cross resemble the barbs of fish hooks, or fish spears. This alludes to the Ichthys symbol of Christ, and is suggestive of the "fishers of men" theme in the Gospel.

ArrowCross.svg
Cross bottony

A cross with the ends of the arms bottony (or botonny), i.e. shaped like an architectural trefoil. It occurs counterchanged on the flag of Maryland.

Cross-Bottony-Heraldry.svg
Cross cercelée

A cross which, opening at the ends, turns round both ways, like a ram's horns.

Cross Cercelée.svg
Cross crosslet

A cross with the ends of each arm crossed.

Cross-Crosslet-Heraldry.svg
Cross fleury

A cross with the ends of the arms fleury (or flory), having a shape like a fleur-de-lys.

Cross-Flory-Heraldry.svg
Cross fourchee

One form of the heraldic cross fourchee (fourchée, fourchy) or cross fourche (meaning "forked").

Cross-Fourchee-Heraldry.svg
Cross fylfot

Upright cross with truncated bent arms

Argent a fylfot azure.ant.png
Jerusalem cross

Also known as the Crusader's Cross. This cross was the symbol of the Crusader Kingdom of Jerusalem, which existed for almost two hundred years after the First Crusade. The four smaller crosses are said to symbolize either the four books of the Gospel or the four directions in which the Word of Christ spread from Jerusalem. Alternately, all five crosses can symbolize the five wounds of Christ during the Passion. This symbol is also used in the flag of Georgia. It is also the logo for the Knights and Dames of the Holy Sepulcher of Jerusalem as well as the Franciscan order's Custody of the Holy Land. Many retreats including the Ignatian Kairos Retreat, and the Marian L.I.F.E. retreat bestow this cross on its participants as a sign of shared spirituality.

Jerusalem Cross.png
Maltese cross

With arms which narrow towards the center, and are indented at the ends. The "eight-pointed cross" (with no curved lines).

Maltese-Cross-Heraldry.svg
Cross moline

In a cross moline, the ends of the arms are split and curved back.

Cross-Moline-Heraldry.svg
Cross patonce

A cross patonce is more or less intermediate between a cross pattée and a cross flory (or fleury).

Cross-Patonce-Heraldry.svg
Cross pattée

A cross pattee (pattée, patty), or formée (formy) has arms narrowing towards the centre, but with non-indented ends. See also Iron Cross.

Cross-Pattee-Heraldry.svg
Cross pommee

A cross pommee (pommée, pommy) has a circular knob at the end of each arm.

Cross-Pommee-Heraldry.svg
Cross potent

This cross has a crossbar at the end of each of its arms. "Potent" is an old word for a crutch, and is used in heraldic terminology to describe a T shape. It is used by many, mostly Roman Catholic, Scouting and Guiding organisations in their logos and insignia.

Cross-Potent-Heraldry.svg
Quadrate

A cross with a square at the intersection point.

Quadrate.gif
Cross triple parted and fretted

In heraldry, a "cross triple parted and fretted" (or "treble parted and fretted") is interlaced. Here, a version which is "Or on an Azure field" (gold on blue) is shown.

Cross-Triple-Parted-Fretted-Or.svg
Cross voided

A "cross voided throughout", also known as the Gammadia, can be seen as a Greek cross with its centre lines removed, or as composed of four angles (L shapes) separated by a thin space. So the name "gammadia" refers to its being made up of four shapes similar to a capital Greek letter gamma; the word gammadion can also refer to a swastika.

Cross-Voided.svg
Cross fitchy A cross fitchy is a variation where the lower part is fashioned as a sword blade. This can be combined with other variations, e.g. cross crosslet fitchy, shown here. Croix recroisetée au pied fiché.svg
Cross of St James

The Cross of St. James, similar to a Cross Flory Fitch, is formed by a Cross Flory, where the lower part is fashioned as a sword blade (fitched)—making this a cross of a warrior. It is most frequently depicted in red. (The version depicted here is the one used by the order of Santiago.)

Cross Santiago.svg

There are numerous other variations on the cross in heraldry. See heraldry for background information.

The semi-classic book A Glossary of Terms Used in Heraldry by James Parker (1894) is online, and contains much information about variants of crosses used in heraldry.

ჯვრები დროშებზე[რედაქტირება]

Several flags have crosses, including all the nations of Scandinavia, whose crosses are known as Scandinavian crosses, and many nations in the Southern Hemisphere, which incorporate the Southern Cross. The Flag of Switzerland since the 17th century has displayed an equilateral cross in a square (the only square flag of a sovereign state apart from the Flag of the Vatican City); the Red Cross emblem was based on the Swiss flag.

სუვერენული სახელმწიფოთა დროშები[რედაქტირება]

სხვა დროშები და გერბები[რედაქტირება]

Other noteworthy crosses[რედაქტირება]

The Crux, or Southern Cross, is a cross-shaped constellation in the Southern Hemisphere. It appears on the national flags of Australia, Brazil, New Zealand, Niue, Papua New Guinea and Samoa.

The tallest cross, at 152.4 metres high, is part of Francisco Franco's monumental "Valley of the Fallen", the Monumento Nacional de Santa Cruz del Valle de los Caidos in Spain.

A cross at the junction of Interstates 57 and 70 in Effingham, Illinois, is purportedly the tallest in the United States, at 198 feet (60.3 m) tall.

The tombs at Naqsh-e Rustam, Iran, made in the 5th century BC, are carved into the cliffside in the shape of a cross. They are known as the "Persian crosses".

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • Chevalier, Jean (1997). "The Penguin Dictionary of Symbols". Penguin ISBN 0140512543
  • Koch, Rudolf (1955). The Book of Signs. Dover, NY. ISBN 0-486-20162-7.
  • Drury, Nevill (1985). Dictionary of Mysticism and the Occult. Harper & Row ISBN 0060620935
  • Webber, F. R. (1927, rev 1938). Church Symbolism: an explanation of the more important symbols of the Old and New Testament, the primitive, the mediaeval and the modern church. Cleveland, OH.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:
მოძიებულია „http://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ჯვარი&oldid=2450404“-დან