განთიადი (დაბა)

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
ნავიგაციაზე გადასვლა ძიებაზე გადასვლა
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ განთიადი (მრავალმნიშვნელოვანი).
დაბა
განთიადი
აფხ. Ганҭиади
Tsandrypsh.JPG
ქვეყანა საქართველოს დროშა საქართველო
ავტონომიური რესპუბლიკა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა
მუნიციპალიტეტი გაგრის მუნიციპალიტეტი
კოორდინატები 43°22′00″ ჩ. გ. 40°05′00″ ა. გ. / 43.36667° ჩ. გ. 40.08333° ა. გ. / 43.36667; 40.08333
ცენტრის სიმაღლე 40
ოფიციალური ენა ქართული და აფხაზური ენები
მოსახლეობა 7,8 ათასი კაცი (1991)
სატელეფონო კოდი +995 443[1]
საფოსტო ინდექსი 6700[2]
განთიადი (დაბა) — საქართველო
განთიადი (დაბა)
განთიადი (დაბა) — აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა
განთიადი (დაბა)
განთიადი (დაბა) — გაგრის მუნიციპალიტეტი
განთიადი (დაბა)

განთიადი[3][4] (აფხ. Ганҭиади; ყოფილი პილენკოვო[5]; წანდრიფში[6]) — დაბა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის, გაგრის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, მდინარე ცანდრიფშის ნაპირზე საქართველო-რუსეთის საზღვართან (ზღვის დონიდან 40 მ., გაგრიდან 22 კმ.). დაბაზე გადის თბილისი-სოჭის სარკინიგზო და საავტომობილო მაგისტრალები. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1966 წელს. წარმოადგენს დაბის საკრებულოს ცენტრს. 2008 წლის 23 ოქტომბრის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ კანონის საფუძველზე, ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის სამხედრო აგრესიის შედეგად და დადგენილია ამ ტერიტორიების განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი.

დაბაში მდებარეობდა თამბაქოს საფერმენტაციო ფაბრიკა, საკონსერვო, ღვინის ქარხნები, ადგილობრივი მნიშვნელობის წვრილი საწარმოები. განვითარებული იყო მეთამბაქეობა, მევენახეობა. 1991 წელს დაბაში ითვლებოდა 3 საშუალო ზოგანსაგანმანათლებლო სკოლა, სკოლა-ინტერნატი, ბიბლიოთეკა, კინოთეატრი, კლუბები, საავადმყოფო, აფთიაქი და კავშირგაბმულობის განყოფილება.

განთიადი ზღვისპირა კლიმატური კურორტია. ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. იცის რბილი, უთოვლო ზამთარი (იანვრის საშალო ტემპერატურა 5,6 °C) და ძლიერ თბილი ზაფხული (აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 21,8 °C). ნალექები 1550 მმ წელიწადში. მზის ნათების ხანგრძლივობა 2100 სთ წელიწადში. წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 22-25 °C. სამკურნალო ფაქტორია ზღვის ჰავა. სამედიცინო ჩვენება: გულ-სისხლძრღვთა, ნერვული სისტემისა და სუნთქვის ორგანოების არატუბერკულოზური დაავადებები. სეზონი — მთელი წელი.

დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1989 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობდა 7358 ადამიანი.

აღწერის წელი მოსახლეობა კაცი ქალი
1989 წ. აღწ. 7358 -- --

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დაბის ადგილას ადრე აქ არსებობდა სოფელი ცანდრიფში, რომელიც XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან დასტურდება. სახელწოდებას საფუძვლად უდევს ჯიქების თავადური საგვარეულოს ცანბა ფუძე და „ცანბების მხარეს, საცხოვრისს“ ნიშნავს. ცანბები ადგილობრივ მოსახლეობასთან ერთად 1864 წელს ოსმალეთის იმპერიაში გადასახლდნენ. XIX საუკუნის 70-იან წლებში აქ რუსები, მოლდაველები და სომხები ჩაასახლეს და 1867 წელს მას პილენკოვო ეწოდა, შავი ზღვის ოკრუგის უფროსის გენერალ დ. პილენკოს საპატივცემულოდ. XX საუკუნის 20-იან წლებამდე ტერიტორია მდ. ბაღრიფსთასა და მდ. ფსოუს შორის შეადგენდა პილენკოვოს თემს, რომელიც სოჭის რაიონში შედიოდა. 1929 წელს ეს ტერიტორია მრავალწლიანი დავის შემდეგ საქართველოს სსრ გადაეცა. 1948 წლის 23 ივნისს პილენკოვოს ქართული სახელი განთიადი ეწოდა.

1992-1993 წლების აფხაზეთის ომის შემდეგ, აფხაზეთის სეპარატისტულმა მთავრობამ განთიადს ცანდრიფში (აფხ. Цандрыԥшь) დაარქვა[7].

მატერიალური კულტურის ძეგლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

განთიადში შემორჩენილია სამი ეკლესია:

ასევე

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ჯაოშვილი ვ., უშვერიძე გ., ზაქარაია პ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997. — გვ. 550.
  • პაატა ცხადაია, ბეჟან ხორავა, „აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი“, თბ., 2016.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. საქართველოს სატელეფონო კოდები - „სილქნეტი“
  2. საქართველოს საფოსტო ინდექსები - „საქართველოს ფოსტა“
  3. საქართველოს სსრ გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, გვ. 28, თბ., 1987.
  4. საქართველოს გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი, გვ. 42, თბ., 2009.
  5. საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საინფორმაციო-სტატისტიკური განყოფილება, „საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ ტერიტორიული დაყოფა 1949 წლის 1 სექტემბრისათვის“, თბ., 1949
  6. პილენკოვოს კუთვნილების საკითხი — „თანამედროვე სამეცნიერო კვლევის ასოციაცია“
  7. В. Е. Кәаҷиа, «Аԥсны атопонимика», Аҟәа 2002, ад. 176
  8. განთიადის ბაზილიკა
  9. განთიადის ეკლესია
  10. განთიადის ბერძნული ეკლესია
  11. პილენკოვოს განძი
  12. პილენკოვოს განძი