მანუჩარ მაჩაიძე

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
მანუჩარ მაჩაიძე
Manuchar Machaidze 1978.jpg
მანუჩარ მაჩაიძე 1978 წელს
პირადი მონაცემები
სრული
სახელი
მანუჩარ მაჩაიძე
დაბადების
თარიღი
25 მარტი, 1949 (1949-03-25) (69 წლის)
დაბადების
ადგილი
ამბროლაური
საქართველოს სსრ
სსრ კავშირი
სიმაღლე 182 სმ.
სათამაშო
პოზიცია
ნახევარმცველი
პროფესიონალური კარიერა*
წლები გუნდი მატჩი (გოლი)
1968–1980 დინამო თბ. 297 (42)
1980 ფახთაქორი 13 (1)
1981 სპარტაკი 2 (0)
1981–1982 ტორპედო 45 (6)
ეროვნული ნაკრები
1974–1979 საბჭოთა კავშირი 4 (0)
სამწვრთნელო კარიერა
1984–1985 ლოკომოტივი თბილისი
* პროფესიონალურ კლუბებში გამოსვლა და გოლები მხოლოდ ეროვნული ლიგებისთვის იანგარიშება

მანუჩარ მაჩაიძე (დ. 25 მარტი, 1949, ამბროლაური, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, ნახევარმცველი. სხვადასხვა დროს იცავდა თბილისის „დინამოს“, ტაშკენტის „ფახთაქორის“, მოსკოვის „სპარტაკის“, ქუთაისის „ტორპედოს“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1978), ვიცე-ჩემპიონი (1977) და ოთხგზის ბრინჯაოს პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის მფლობელი (1976, 1979) და ფინალისტი (1970) თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1970), ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, ღირსების ორდენის კავალერი.[1][2][3]

სპორტული ჟურნალისტებისა და საფეხბურთო სპეციალისტების აზრით, საქართველოში, ისევე როგორც, ყოფილ საბჭოთა კავშირში ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო და გამორჩეულ სპორტსმენად. მათივე შეფასებით — თბილისის „დინამოს“ ისტორიაში დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ კაპიტნად რჩება.[4][5] როგორც ფეხბურთელი სარგებლობდა საერთო-სახალხო სიყვარულითა და პოპულარობით. გულშემატკივრებმა მას მოფერებით „მანო“ შეარქვეს, რომელთათვის იგი გამორჩეული იყო მინდორზეც და მინდორს მიღმაც.

2013 წლის 26 მარტს საქართველოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს გადაწყვეტილებით მას საქართველოს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა.[6][7][8][9][10][11]

კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საკლუბო კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფეხბურთის თამაში დაიწყო 1962 წელს თბილისის 35-ე სკოლაში მწვრთნელ ვანო შუდრასთან. 1967 წელს თბილისის „დინამოს“ მაშინდელმა მთავარმა მწვრთნელმა ვიაჩესლავ სოლოვიოვმა გუნდის დუბლშემადგენლობაში აიყვანა.

სსრ კავშირის ჩემპიონატი 1968[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ძირითად შემადგენლობაში დებიუტი ჰქონდა 1968 წლის პირველ ივნისს ტაშკენტში, ადგილობრივ „ფახთაქორთან“ [12] სსრკ პირველობის მე-11 ტურის კალენდარულ მატჩში, [13] როდესაც შეხვედრის 70-ე წუთზე სერგო კუტივაძე შეცვალა.

1968 წლის საკავშირო პირველობაზე მანუჩარ მაჩაიძემ სულ ოთხ შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა. ტაშკენტის „ფახთაქორის“ გარდა, მან მოსკოვის „ლოკომოტივის“, დონეცკის „შახტიორის“ და ვოროშილოვგრადის „ზარიას“[14] წინააღმდეგ ითამაშა. აღსანიშნავია, რომ ოთხივე მატჩი სტუმრად, მეტოქეთა მოედანზე გაიმართა. „დინამოელებმა“ აქედან ერთ შეხვედრაში გაიმარჯვეს, ერთი დათმეს და ორიც ფრედ დაასრულეს. საერთო ჯამში, საბჭოთა კავშირის 1968 წლის ჩემპიონატის ფარგლებში ჩატარებული 38 მატჩიდან „დინამომ“ 16 მოიგო, 9 წააგო, 13 ფრედ დაამთავრა და 45 ქულით მეშვიდე ადგილზე გავიდა.[15][16][17][18]

1968 წელს ჩატარებული მატჩები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარიღი შეხვედრის ადგილი მასპინძელი ანგ. სტუმარი წყარო
1 01.06.1968 ცენტრ. სტად. „ფახთაქორი“, ტაშკენტი უზბეკეთის სსრ–ის დროშა „ფახთაქორი“ 0–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [19][20]
2 08.09.1968 სტად. „ლოკომოტივი“, მოსკოვი რსფსრ-ის დროშა „ლოკომოტივი“ 0–3 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [21][22]
3 13.09.1968 ცენტრ. სტად. „შახტარი“, დონეცკი უკრაინის სსრ-ის დროშა „შახტიორი“ 1–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [23][24][25]
4 17.09.1968 სტადიონი „ავანგარდი“, ლუგანსკი უკრაინის სსრ-ის დროშა „ზარია“ 0–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [26][27]

სსრ კავშირის ჩემპიონატი 1969[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1969 წლის საკავშირო პირველობის გათამაშების ფარგლებში, ძირითადი გუნდის შემადგენლობაში ჩემპიონატის 6 შეხვედრაში იღებს მონაწილეობას. „დინამოელებმა“ აქედან ოთხ შეხვედრაში გაიმარჯვეს, ერთი დათმეს და ერთიც ფრედ დაასრულეს. 26 აგვისტოს,[28][29] თბილისის „ლოკომოტივის“ სტადიონზე გამართულ შეხვედრაში დონის როსტოვის „სკა“-ს[30] წინააღმდეგ, მანუჩარ მაჩაიძეს თავისი პირველი გოლი გააქვს.[31] სულ, საბჭოთა კავშირის 1969 წლის ჩემპიონატის ფარგლებში ჩატარებული 26 მატჩიდან „დინამო“ 12 შეხვედრაში იმარჯვებს, 3 შეხვედრაში მარცხდება, 11 შეხვედრას ფრედ ასრულებს და 35 ქულით მესამე ადგილზე გადის.[32][33][34][35][36]

1969 წელს ჩატარებული მატჩები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარიღი შეხვედრის ადგილი მასპინძელი ანგ. სტუმარი წყარო
1 30.05.1969 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 3–0 უზბეკეთის სსრ–ის დროშა „ფახთაქორი“ [37]
2 07.07.1969 სტადიონი „დინამო“, მინსკი Flag of the Byelorussian SSR „დინამო“ მინსკი 0–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [38][39]
3 14.08.1969 ლენინის სახ. ცენტრ. სტად., მოსკოვი რსფსრ-ის დროშა „ცსკა“ 1–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [40][41][42][43]
4 22.08.1969 სტადიონი „ავანგარდი“, ლუგანსკი უკრაინის სსრ-ის დროშა „ზარია“ 0–2 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [44][45][46]
5 26.08.1969 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 2–1 რსფსრ-ის დროშა „სკა“ [47][48][49]
6 25.11.1969 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 2–0 უკრაინის სსრ-ის დროშა „დინამო“ კიევი [50]

სსრ კავშირის ჩემპიონატი 1970[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1970 წელს მანუჩარ მაჩაიძე „დინამოს“ შემადგენლობაში საკავშირო პირველობის 18 მატჩს თამაშობს. სულ, საბჭოთა კავშირის 1970 წლის ჩემპიონატის ფარგლებში ჩატარებული 32 მატჩიდან „დინამო“ 14 შეხვედრაში იმარჯვებს, 10 შეხვედრაში მარცხდება, 8 შეხვედრას ფრედ ასრულებს და 36 ქულით მეოთხე ადგილზე გადის.[51][52][53][54]

1970 წელს ჩატარებული მატჩები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თარიღი შეხვედრის ადგილი მასპინძელი ანგ. სტუმარი წყარო
1 25.04.1970 კიროვის სახ. სტად., ლენინგრადი რსფსრ-ის დროშა „ზენიტი“ 1–1 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [55][56][57]
2 20.05.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 4–0 უზბეკეთის სსრ–ის დროშა „ფახთაქორი“ [58][59]
3 16.06.1970 რესპ. სტად. „სპარტაკი“, ორჯონიკიძე რსფსრ-ის დროშა „სპარტაკი“ 1–1 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [60][61][62][63]
4 03.08.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 1–0 აზერბაიჯანის სსრ–ის დროშა „ნეფთჩი“ [64][65][66]
5 13.08.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 4–1 უკრაინის სსრ-ის დროშა „შახტარი“ [67][68]
6 17.08.1970 ცენტრ. სტად. „ფახთაქორი“, ტაშკენტი უზბეკეთის სსრ–ის დროშა „ფახთაქორი“ 1–2 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [69][70]
7 06.09.1970 ცენტრალური სტადიონი, კიევი უკრაინის სსრ-ის დროშა „დინამო“ კიევი 2–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [71][72]
8 09.09.1970 ცენტრალური სტადიონი, კიევი უკრაინის სსრ-ის დროშა „ჩერნომორეცი“ 0–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [73][74]
9 13.09.1970 სტადიონი „დინამო“, მინსკი Flag of the Byelorussian SSR „დინამო“ მინსკი 1–1 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [75][76]
10 19.09.1970 სტადიონი „დინამო“, მოსკოვი რსფსრ-ის დროშა „დინამო“ მოსკოვი 3–1 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [77][78][79]
11 24.09.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 2–0 რსფსრ-ის დროშა „სკა“ [80][81]
12 01.10.1970 ცენტრალური სტადიონი, ქუთაისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „ტორპედო“ 2–1 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [82][83]
13 06.10.1970 ლენინის სახ. ცენტრ. სტად., მოსკოვი რსფსრ-ის დროშა „სპარტაკი“ 2–1 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [84][85]
14 19.10.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 5–2 რსფსრ-ის დროშა „სპარტაკი“ [86][87]
15 24.10.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 0–0 უკრაინის სსრ-ის დროშა „ზარია“ [88][89]
16 01.11.1970 სტადიონი „დინამო“, მოსკოვი რსფსრ-ის დროშა „ცსკა“ 1–0 საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. [90][91]
17 05.11.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 1–0 რსფსრ-ის დროშა „ზენიტი“ [92][93]
18 09.11.1970 „ლოკომოტივის“ სტად., თბილისი საქართველოს სსრ–ის დროშა „დინამო“ თბ. 2–1 სომხეთის სსრ–ის დროშა „არარატი“ [94][95]

1970 წლიდან გუნდის სრულფასოვანი წევრი ხდება, ხოლო რამდენიმე წელში მისი ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე.[96] გამოირჩეოდა სანიმუშო ფიზიკური მომზადებით და ბურთის ფლობის ოსტატობით. მაშინ, როდესაც აუცილებელი იყო თამაშის საკუთარ თავზე აღება, მის ინდივიდუალურ გარღვევებს და ღრმა სოლო რეიდებს აღტაცებაში მოყავდა მაყურებელი. ფლობდა უძლიერეს დარტყმას და ხშირად გაქონდა იშვიათი სილამაზის გოლები.

ერთ-ერთი ასეთი გოლი მანუჩარმა 1972 წლის 26 მაისს პარიზის „პარკ დე პრენსის“ სტადიონის გახსნის მატჩში [97] საბჭოთა კავშირის ოლიმპიური ნაკრების შემადგენლობაში ფრანგების წინააღმდეგ გაიტანა. ამ შეხვედრამდე ზუსტად ერთი წლით ადრე, 1971 წლის 27 მაისს მოსკოვის, კიევისა და თბილისის „დინამოელთა“ ნაკრების შემადგენლობაში სლავა მეტრეველთან და მურთაზ ხურცილავასთან ერთად მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა კავშირის ყველა დროის საუკეთესო მეკარის, ლევ იაშინის გამოსათხოვარ მატჩში [98] მსოფლიო ნაკრების წინააღმდეგ, რომლის ღირსებას იცავდნენ ურუგვაელი ლადისლაო მაზურკევიჩი, ინგლისელი ბობი ჩარლტონი, გერმანელი გერდ მიულერი, იტალიელი ჯაჩინტო ფაკეტი, იუგოსლაველი დრაგან ჯაიჩი და სხვები.

1973 წელს თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში პირველი დიდი საერთაშორისო ტურნირის ე. წ. „კარაველას თასის“ — ტროფეო კოლომბინოს (ესპ. Trofeo Colombino de fútbol) [99][100] გამარჯვებული ხდება, სადაც ტურნირის ფინალში თბილისის „დინამოელებმა“ ლისაბონის „ბენფიკა“ ანგარიშით 3–1 დაამარცხეს.[101][102][103]

1976 წლიდან გუნდის კაპიტანია. მისი კაპიტნობის პერიოდში გუნდი ყველაზე შედეგიან და სანახაობრივ ფეხბურთს სთავაზობდა ერთგულ გულშემატკივარს. მის დროს ამარცხებდა „დინამო“ ისეთ გუნდებს, როგორებიც იყვნენ მილანის „ინტერი“ (1977),[104] „ნაპოლი“ (1978),[105] „ლივერპული“ (1979) [106]. ამ პერიოდში სტადიონზე მოხვედრა და „დინამოს“ მატჩებზე დასწრება მოვლენად ითვლებოდა.

მანუჩარ მაჩაიძემ ევროპული საერთაშორისო საფეხბურთო ტურნირების ფარგლებში „დინამოს“ ღირსება 26 შეხვედრაში დაიცვა, აქედან ოთხი — თასების მფლობელთა თასის, 18 — უეფა-ს თასის და ოთხიც — ევროპის ჩემპიონთა თასის გათამაშებაში. ამ შეხვედრებში მან ორჯერ მოახერხა მეტოქეთა კარის აღება. აღსანიშნავია, რომ ევროპული ოფიციალური სათასო ტურნირების ოცდაექვსივე მატჩი მან შეუცვლელად ითამაშა, აქედან 18 შეხვედრა გუნდის კაპიტნის რანგში.

საერთაშორისო მატჩები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საერთაშორისო ამხანაგური მატჩი
მეგობრობის თასი 1971
არგენტინული ტურნე 1980
თარიღი შეხვედრის ადგილი მოწინააღმდეგე ანგ. შეჯიბრება წყარო
16.07.1969 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი ურუგვაის დროშა „ნასიონალი“ 0–0 ამხანაგური [107]
17.10.1969 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშა „ვისმუტი“ 2–1 ამხანაგური [108]
22.02.1970 „სტადიო ლა-ფავორიტა“, პალერმო, იტალია იტალიის დროშა „პალერმო“ 1–2 ამხანაგური [109]
24.05.1970 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი ბრაზილიის დროშა „პალმეირასი“ 2–4 ამხანაგური [110]
04.06.1971 თეირანი, ირანი თურქეთის დროშა თურქეთი 0–0 მეგობრობის თასი [111][112]
06.06.1971 თეირანი, ირანი პოლონეთის დროშა „ზაგლემბე“ 0–1 მეგობრობის თასი [113][114][115]
08.06.1971 თეირანი, ირანი ირანის დროშა ირანი 1–0 მეგობრობის თასი [116][117]
10.06.1971 „შაჰიდ დასთგერდი“, თეირანი, ირანი ირანის დროშა „პასი“ 1–0 მეგობრობის თასი [118]
19.09.1971 „რაზდანი“, ერევანი პოლონეთის დროშა „პოლონია“ 4–2 ამხანაგური [119]
23.09.1971 „რაზდანი“, ერევანი რუმინეთის დროშა „უნივერსიტატეა“ 0–1 ამხანაგური [120]
20.02.1972 „გელორა ბუნგ კარნო“, ჯაკარტა, ინდონეზია დანიის დროშა „ოდენსე“ 4–2 ამხანაგური [121]
23.02.1972 „გელორა ბუნგ კარნო“, ჯაკარტა ინდონეზიის დროშა ინდონეზია 6–3 ამხანაგური [122]
26.02.1972 „გელორა ბუნგ კარნო“, ჯაკარტა ბრაზილიის დროშა „კრუზეირო“ 1–3 ამხანაგური [123][124]
17.06.1972 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი უნგრეთის დროშა უნგრეთი 0–2 ამხანაგური [125]
25.08.1972 „ოლიმპიაშტადიონი“, ბერლინი, გერმანია გერმანიის დროშა „ჰერტა“ 0–1 ამხანაგური [126]
13.09.1972 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი ნიდერლანდების დროშა „ტვენტე“ ენსხედე 3–2 უეფა-ს თასი [127]
27.09.1972 „დიკმანი“, ენსხედე, ნიდერლანდები ნიდერლანდების დროშა „ტვენტე“ ენსხედე 0–2 უეფა-ს თასი [128]
27.11.1972 „სუგათადასა“, კოლომბო, შრი-ლანკა შრი-ლანკის დროშა შრი-ლანკა 6–1 ამხანაგური [129]
29.11.1972 „სუგათადასა“, კოლომბო, შრი-ლანკა შრი-ლანკის დროშა შრი-ლანკა 7–0 ამხანაგური [130]
02.12.1972 „სუგათადასა“, კოლომბო, შრი-ლანკა შრი-ლანკის დროშა შრი-ლანკა 4–0 ამხანაგური [131]
07.12.1972 სინგაპური სინგაპურის დროშა სინგაპური 6–0 ამხანაგური [132]
08.12.1972 სინგაპური სინგაპურის დროშა სინგაპური 9–2 ამხანაგური [133]
10.12.1972 „ჯალან ბესარი“, კალანგი, სინგაპური სინგაპურის დროშა სინგაპური 6–0 ამხანაგური [134]
10.05.1973 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი გერმანიის დროშა „ჰერტა“ 2–0 ამხანაგური [135]
18.08.1973 „ესტადიო კოლომბინო“, უელვა, ესპანეთი ესპანეთის დროშა „ატლეტიკო“ მადრიდი 0–0 კარაველას თასი [136]
19.08.1973 „ესტადიო კოლომბინო“, უელვა, ესპანეთი პორტუგალიის დროშა „ბენფიკა“ ლისაბონი 3–1 კარაველას თასი [137][138]
19.09.1973 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი ბულგარეთის დროშა „სლავია“ სოფია 4–1 უეფა-ს თასი [139][140]
03.10.1973 „ვასილ ლევსკი“, სოფია, ბულგარეთი ბულგარეთის დროშა „სლავია“ სოფია 0–2 უეფა-ს თასი [141][142]
24.10.1973 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი იუგოსლავიის დროშა „ოფკ“ ბელგრადი 3–0 უეფა-ს თასი [143][144]
07.11.1973 „ომლადინსკი“, ბელგრადი, იუგოსლავია იუგოსლავიის დროშა „ოფკ“ ბელგრადი 5–1 უეფა-ს თასი [145][146]
28.11.1973 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი ინგლისის დროშა „ტოტენჰემ ჰოტსპური“ 1–1 უეფა-ს თასი [147]
12.12.1973 „უაით ჰართ ლეინი“, ლონდონი, ინგლისი ინგლისის დროშა „ტოტენჰემ ჰოტსპური“ 1–5 უეფა-ს თასი [148]
27.08.1974 „ესტადიო ინსულარი“, ლას-პალმასი, ესპანეთი პოლონეთის დროშა „გურნიკი“ 3–1 ამხანაგური [149]
28.08.1974 „ესტადიო ინსულარი“, ლას-პალმასი, ესპანეთი ესპანეთის დროშა „ლას-პალმასი“ 1–2 ამხანაგური [150]
25.09.1974 ჰ. რეიმანის სტადიონი, კრაკოვი, პოლონეთი პოლონეთის დროშა „ვისლა“ კრაკოვი 0–2 ამხანაგური* [151]
23.08.1975 „ესტადიო კოლომბინო“, უელვა, ესპანეთი ესპანეთის დროშა „სევილია“ 0–2 კარაველას თასი [152][153]
24.08.1975 „ესტადიო კოლომბინო“, უელვა, ესპანეთი არგენტინის დროშა „რივერ პლეიტი“ 1–2 კარაველას თასი [154][155][156]
31.08.1975 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი თურქეთის დროშა „ტრაბზონსპორი“ 0–1 ამხანაგური [157]
26.07.1976 „დინამოს“ სტადიონი, ბათუმი იაპონიის დროშა იაპონია 3–0 ამხანაგური [158]
07.08.1976 „ესტადიო მუნისიპალი“, ლა-ლინეა, ესპანეთი ესპანეთის დროშა „მალაგა“ 0–0 ლა-ლინეას თასი [159]
08.08.1976 „ესტადიო მუნისიპალი“, ლა-ლინეა, ესპანეთი ნიდერლანდების დროშა „ამსტერდამი“ 6–1 ლა-ლინეას თასი [160]
15.09.1976 „ნინიან პარკი“, კარდიფი, უელსი უელსის დროშა „კარდიფ სიტი“ 0–1 თასების თასი
29.09.1976 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი უელსის დროშა „კარდიფ სიტი“ 3–0 თასების თასი
20.10.1976 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი უნგრეთის დროშა „მტკ“ ბუდაპეშტი 1–4 თასების თასი
03.11.1976 „ნეპშტადიონი“, ბუდაპეშტი, უნგრეთი უნგრეთის დროშა „მტკ“ ბუდაპეშტი 0–1 თასების თასი
08.02.1977 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი იუგოსლავიის დროშა „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 5–0 ამხანაგური
12.02.1977 „ლოკომოტივის“ სტადიონი, თბილისი იუგოსლავიის დროშა „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 4–0 ამხანაგური
07.05.1977 „ბეჟიგრადი“, ლიუბლიანა, სლოვენია იუგოსლავიის დროშა „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 0–0 ამხანაგური
10.05.1977 „კანტრიდა“, რიეკა, ხორვატია იუგოსლავიის დროშა „რიეკა“ 1–1 ამხანაგური [161]
12.05.1977 „ლიუდსკი ვრტ“, მარიბორი, სლოვენია იუგოსლავიის დროშა „მარიბორი“ 2–1 ამხანაგური [162]
17.05.1977 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი უნგრეთის დროშა „უიპეშტი“ 2–1 ამხანაგური [163]
12.08.1977 „ესტადიო ხოსე რიკო პერესი“, ალიკანტე ინგლისის დროშა „ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი“ 0–1 კოსტა ბლანკას თასი [164][165]
14.08.1977 „ესტადიო ხოსე რიკო პერესი“, ალიკანტე ბელგიის დროშა „ბევერენი“ 4–1 კოსტა ბლანკას თასი [166][167][168]
14.09.1977 „სან-სირო“, მილანი, იტალია იტალიის დროშა „ინტერი“ მილანი 1–0 უეფა-ს თასი [169]
28.09.1977 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი იტალიის დროშა „ინტერი“ მილანი 0–0 უეფა-ს თასი [170]
19.10.1977 „იდრეტსპარკი“, კოპენჰაგენი, დანია დანიის დროშა „კოპენჰაგენ ბოლდკლუბი“ 4–1 უეფა-ს თასი
02.11.1977 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი დანიის დროშა „კოპენჰაგენ ბოლდკლუბი“ 2–1 უეფა-ს თასი
23.11.1977 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი შვეიცარიის დროშა „გრასჰოპერი“ ციურიხი 1–0 უეფა-ს თასი
27.11.1977 „ნა ლიტავცე“, პრშიბრამი, ჩეხოსლოვაკია ჩეხოსლოვაკიის დროშა „პრშიბრამი“ 4–1 ამხანაგური [171][172]
30.11.1977 „შტრუნც პარკი“, პლზენი, ჩეხოსლოვაკია ჩეხოსლოვაკიის დროშა „შკოდა“ 0–5 ამხანაგური* [173][174]
07.12.1977 „ლეციგრუნდი“, ციურიხი, შვეიცარია შვეიცარიის დროშა „გრასჰოპერი“ ციურიხი 0–4 უეფა-ს თასი
18.02.1978 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი იუგოსლავიის დროშა „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 2–0 ამხანაგური [175][176]
21.02.1978 „მეტალურგის“ სტადიონი, რუსთავი იუგოსლავიის დროშა „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 3–1 ამხანაგური [177][178]
05.09.1978 „ბეჟიგრადი“, ლიუბლიანა, სლოვენია იუგოსლავიის დროშა „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 1–2 ამხანაგური [179][180]
07.09.1978 „ლიუდსკი ვრტ“, მარიბორი, სლოვენია იუგოსლავიის დროშა „მარიბორი“ 1–0 ამხანაგური [181][182]
13.09.1978 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი იტალიის დროშა „ნაპოლი“ 2–0 უეფა-ს თასი [183]
27.09.1978 „სტადიო სან-პაოლო“, ნეაპოლი, იტალია იტალიის დროშა „ნაპოლი“ 1–1 უეფა-ს თასი [184]
18.10.1978 „ოლიმპიაშტადიონი“, ბერლინი, გერმანია გერმანიის დროშა „ჰერტა“ 0–2 უეფა-ს თასი
01.11.1978 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი გერმანიის დროშა „ჰერტა“ 1–0 უეფა-ს თასი
01.02.1979 ტუნისი, ტუნისი ტუნისის დროშა ტუნისი 2–0 ამხანაგური [185][186]
07.02.1979 ტუნისი ტუნისის დროშა ტუნისი 2–1 ამხანაგური
19.09.1979 „ენფილდი“, ლივერპული, ინგლისი ინგლისის დროშა „ლივერპული“ 1–2 ჩემპიონთა თასი
03.10.1979 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი ინგლისის დროშა „ლივერპული“ 3–0 ჩემპიონთა თასი
24.10.1979 „ფოლკსპარკშტადიონი“, ჰამბურგი, გერმანია გერმანიის დროშა „ჰამბურგი“ 1–3 ჩემპიონთა თასი
07.11.1979 „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი გერმანიის დროშა „ჰამბურგი“ 2–3 ჩემპიონთა თასი
30.01.1980 „ლა ბომბონერა“, ბუენოს-აირესი, არგენტინა არგენტინის დროშა „ბოკა ხუნიორსი“ 1–1 ამხანაგური [187][188]
01.02.1980 „ესტადიო ხოსე ამალფიტანი“, ბუენოს-აირესი არგენტინის დროშა „ველეს სარსფილდი“ 0–1 ამხანაგური [189]
05.02.1980 „ესტადიო ხიგანტე დე აროიიტო“, როსარიო არგენტინის დროშა „როსარიო სენტრალი“ 2–3 ამხანაგური [190]
06.02.1980 „ესტადიო სიუდად დე მენდოსა“, მენდოსა არგენტინის დროშა „მენდოსა“ 4–1 ამხანაგური
08.02.1980 „ლა სიუდადელა“, სან-მიგელ-დე-ტუკუმანი არგენტინის დროშა „სან-მარტინი“ 5–2 ამხანაგური

1980 წელს თბილისის „დინამოდან“ წასვლის შემდეგ თამაშობდა ტაშკენტის „ფახთაქორში“[191] (ცამეტი მატჩი, ერთი გოლი), შემდეგ მოსკოვის „სპარტაკში“ (ორი მატჩი მადრიდის „რეალის“ [192] წინააღმდეგ — თბილისში [193] და მადრიდში [194] (უეფას ევროპის ჩემპიონთა თასის მეოთხედფინალის მატჩები). [195][196] ერთი წლის შემდეგ კი ქუთაისის «ტორპედოს» უმაღლესი ლიგის საგზურის მოპოვებაში დაეხმარა (48 თამაში, ექვსი გოლი).

მანუჩარ მაჩაიძემ საკავშირო ჩემპიონატების, საკავშირო თასის გათამაშებების და საერთაშორისო ტურნირების ფარგლებში 431 [197] მატჩი ჩაატარა (გაიტანა 62 გოლი).

თავისი სპორტული კარიერის მანძილზე მან მოიპოვა:
საკავშირო ჩემპიონატების
ერთი ოქროს — 1978 [198][199]
ერთი ვერცხლის — 1977 [200][201]
ოთხი ბრინჯაოს მედალი — 1971, 1972, 1976 (გაზაფხული), 1976 (შემოდგომა)
სსრ კავშირის თასი — 1976, [202][203][204] 1979 [205]
სსრ კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის ვერცხლის მედალი — 1979 [206]
რვაჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში — 1971–1974 და 1976–1979 წლებში, აქედან, 1978 და 1979 წლებში აღიარებული იყო სსრ კავშირის საუკეთესო საყრდენ ნახევარმცველად.[207][208]
1984–1985 წლებში იყო თბილისის „ლოკომოტივის“ მთავარი მწვრთნელი.

საკლუბო სტატისტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

[209]

სსრ კავშირის ჩემპიონატი 1976 (გაზაფხული)
სსრ კავშირის ჩემპიონატი 1976 (შემოდგომა)
კლუბი სეზონი ჩემპიონატი თასი ევროპა სულ
მატჩი გოლი მატჩი გოლი მატჩი გოლი მატჩი გოლი
დინამო თბილისი 1968 4 0 4 0
1969 6 1 6 1
1970 18 0 5 0 23 0
1971 30 5 2 0 32 5
1972 22 2 4 0 2 [210] 0 28 2
1973 30 4 4 0 6 [211] 1 40 5
1974 29 7 8 2 37 9
1975 29 6 4 2 33 8
1976 13 3 5 0 18 3
1976 12 1 4 [212] 1 16 2
1977 30 3 1 0 6 0 37 3
1978 30 2 6 0 4 0 40 2
1979 34 7 8 1 4 0 46 8
1980 10 1 7 0 17 1
სულ 297 42 54 5 26 2 377 49
ფახთაქორი 1980 13 1 13 1
სულ 13 1 13 1
სპარტაკი მოსკოვი 1981 2 0 1 0 2 0 5 0
სულ 2 0 1 0 2 0 5 0
ტორპედო ქუთაისი 1981 30 6 30 6
1982 15 0 3 0 18 0
სულ 45 6 3 0 48 6
კარიერა სულ 357 49 58 5 28 2 443 56

სანაკრებო კარიერა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1971–1975 წლებში იყო სსრ კავშირის ოლიმპიური საფეხბურთო ნაკრების წევრი, რომლის შემადგენლობაში ოთხი მატჩი ითამაშა — ავსტრიის, საფრანგეთის, იუგოსლავიის და ისლანდიის ოლიმპიური ნაკრებების წინააღმდეგ.

ასევე, ოთხი მატჩი ითამაშა საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაშიც — იუგოსლავიის, არგენტინის, ბრაზილიის და უნგრეთის წინააღმდეგ.

მათგან პირველ, იუგოსლავია – საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩს უმასპინძლა ქალაქმა ზენიცამ. იგი, 1974 წლის 17 აპრილს გაიმართა ბილინო პოლეზე.[213] მაჩაიძემ შეხვედრის 68-ე წუთზე დავით ყიფიანი შეცვალა. შეხვედრა საბჭოთა კავშირის გამარჯვებით, ანგარიშით 1–0 დასრულდა. ბურთი დავით ყიფიანმა შეაგდო. მაჩაიძისა და ყიფიანის გარდა, თბილისის „დინამოელთაგან“ საბჭოთა ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობას იღებდა რევაზ ძოძუაშვილიც.[214]

მეორე, არგენტინა – საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო ამხანაგური შეხვედრის მასპინძელი იყო ქალაქი ბუენოს-აირესი, რომელიც 1976 წლის 28 ნოემბერს ესტადიო მონუმენტალზე გაიმართა. თამაში უგოლო ფრით — 0–0 დასრულდა. მაჩაიძის გარდა, საბჭოთა ნაკრების შემადგენლობაში კიდევ ერთი თბილისის „დინამოელი“შოთა ხინჩაგაშვილიც მონაწილეობდა. არგენტინელთა რიგებში კი მომავალი 1978 წლის მსოფლიო ჩემპიონები — ხორხე ოლგინი, ალბერტო ტარანტინი, დანიელ კილერი, ამერიკო გალიეგო, რენე ორლანდო ჰაუსმანი, ოსვალდო არდილესი, ხოსე დანიელ ვალენსია, რიკარდო ბოჩინი და რიკარდო დანიელ ბერტონი იყვნენ მინდორზე.[215][216]

მესამე, ბრაზილია – საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო ამხანაგური შეხვედრა რიო-დე-ჟანეიროში, 1976 წლის პირველ დეკემბერს სახელგანთქმულ მარაკანაზე შედგა და ბრაზილიელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 2–0 დასრულდა. ამ მატჩშიც, მაჩაიძესთან ერთად, თბილისის „დინამოელთაგან“ მონაწილეობდა შოთა ხინჩაგაშვილი. ბრაზილიელთა ნაკრებში სხვა მოთამაშეებთან ერთად, მოედანზე იყვნენ ლეგენდარული ფეხბურთელები — პაულო რობერტო ფალკაო, რობერტო დინამიტი, ზიკო და მექსიკის 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ტრიუმფატორები — რობერტო რიველინო და გუნდის მაშინდელი კაპიტანი და ტურნირის დამაგვირგვინებელი, უკანასკნელი გოლის ავტორი კარლოს ალბერტო.[217]

მეოთხე, საბჭოთა კავშირი – უნგრეთისუეფას 1980 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის შეხვედრას თბილისმა, 1979 წლის 19 მაისს უმასპინძლა დინამო არენაზე. თამაში ანგარიშით 2–2 დასრულდა. მაჩაიძესთან ერთად, თბილისის „დინამოელთაგან“ მატჩში მონაწილეობდნენ დავით ყიფიანი, რამაზ შენგელია, ვიტალი დარასელია და ვახტანგ ქორიძე.

სანაკრებო მატჩები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ამხანაგური მატჩები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]


17 აპრილი, 1974
იუგოსლავია იუგოსლავიის დროშა 0–1 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ ბილინო პოლე, ზენიცა
მაყურებელი: 30 000
მსაჯი: შანდორ პეტრი დროშა: უნგრეთი უნგრეთი
ანგარიში ყიფიანი გოლი 50'

28 ნოემბერი, 1976
არგენტინა არგენტინის დროშა 0–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ ესტადიო მონუმენტალი, ბუენოს-აირესი
მაყურებელი: 60 000
მსაჯი: ჟოზე ფავილიე ნეტო დროშა: ბრაზილია ბრაზილია
ანგარიში

1 დეკემბერი, 1976
ბრაზილია ბრაზილიის დროშა 2–0 საბჭოთა კავშირის დროშა სსრკ ესტადიო დო მარაკანა, რიო-დე-ჟანეირო
მაყურებელი: 49 836
მსაჯი: რამონ ბარეტო რუისი დროშა: ურუგვაი ურუგვაი
ფალკაო გოლი 79'
ზიკო გოლი 87'
ანგარიში

შესარჩევი ეტაპის მატჩი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]


19 მაისი, 1979
სსრკ საბჭოთა კავშირის დროშა 2–2 უნგრეთის დროშა უნგრეთი „დინამოს“ სტადიონი, თბილისი
მაყურებელი: 75 174
მსაჯი: ბრაიან მაკგინლი დროშა: შოტლანდია შოტლანდია
ჩესნოკოვი გოლი 23'
შენგელია გოლი 75'
ანგარიში ტატარი გოლი 33'
პუსტაი გოლი 63'

ფეხბურთს მიღმა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფეხბურთის გარდა ადრეული ასაკიდანვე იყო დაინტერესებული სპორტის სხვა სახეობებითაც — ჭიდაობით, ცურვით, ფრენბურთით, კალათბურთით, სადაც გარკვეული წარმატებებიც ჰქონდა. თუმცა, განსაკუთრებული გატაცება ჭადრაკის მიმართ აღმოაჩნდა, რომლის სიყვარული წლების მანძილზე არ განელებია. ახალგაზრდობაში მონაწილეობდა სხვადასხვა საჭადრაკო ტურნირებსა და რესპუბლიკურ შეჯიბრებებში, მათ შორის თბილისის ჩემპიონატზე. იყო სპორტის ოსტატობის კანდიდატი ჭადრაკში. არაერთხელ აღუნიშნავს თავისი განსაკუთრებული დამოკიდებულება ბობი ფიშერის, მიხაილ ტალისა და ბორის სპასკის თამაშის მიმართ. თუმცა, მიაჩნია რომ ე. წ. „ძველი ჭადრაკი“ — კომბინაციური, რომანტიული და შემოქმედებითი — უკვე ისტორიის კუთვნილება გახდა: „ახლა სხვა ჭადრაკია და მას უნდა შეეჩვიო“ — ამბობს იგი ერთ-ერთ ინტერვიუში.[218]

2010 წლის 7 დეკემბერს მანუჩარ მაჩაიძემ საპატიო სტუმრის რანგში მონაწილეობა მიიღო ვერის ბაღში მდებარე თბილისის ჭადრაკის სასახლეში ჭადრაკის გულშემატკივართა კლუბის გახსნაში. პრეზენტაციაზე მოწვეულ სტუმრებს შორის იყვნენ საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდენტი გია გიორგაძე, ამავე ფედერაციის ყოფილი პრეზიდენტი ვაჟა შუბლაძე, საერთაშორისო დიდოსტატი ნანა ალექსანდრია, ტელეკომენტატორი ჯამლეთ ხუხაშვილი და ჭადრაკის მოყვარული საზოგადოების სხვა წარმომადგენლები.[219]

საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ სხვადასხვა დროს მუშაობდა სამშენებლო ტრესტ "საქკურორტმშენში" მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების სამმართველოს უფროსად (1982–1983 ), ამიერკავკასიის რკინიგზის სამშენებლო ტრესტის მმართველის მოადგილედ (1983–1987), სამშენებლო გაერთიანება "საქაგრომშენის" N1 სამშენებლო-სარემონტო ტრესტის (1987–1988) და ლილოს N2 რკინაბეტონის ნაკეთობათა ქარხნების დირექტორად (1988–1995). იყო საქართველოს მეოთხე მოწვევის პარლამენტის წევრი (1995–1999), საქართველოს მშენებელთა კავშირის წევრი, საქართველოს სპორტსმენთა კავშირის წევრი,[220] ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს იურიდიულ საკითხთა კომისიისა და განათლებისა და კულტურის კომისიის წევრი.[221][222][223]

პარლამენტში საქმიანობისას მანუჩარ მაჩაიძე იყო განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის ქვეკომიტეტის თავმჯდომარე, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლაში უგზო-უკვლოდ დაკარგულთა მოკვლევის დროებითი კომისიის წევრი, აფხაზეთის პრობლემებთან დაკავშირებული დროებითი კომისიის წევრი. იგი იყო ერთ-ერთი, ვისი ინიციატივითა და მონაწილეობით მოხდა სპორტის შესახებ კანონპროექტის შემუშავება, წარდგენა და საბოლოოდ მიღება კანონისა სპორტის შესახებ, სადაც განსაკუთრებული პირობები ჩაიდო სპორტსმენთა სოციალური დაცვისა (თავი მეხუთე. მუხლი 22)[224] და სპორტული ობიექტების ხელშეუხებლობის შესახებ (თავი მეექვსე. მუხლი 24).[225][226][227]

მანუჩარ მაჩაიძე თავისი სპორტული, სამეწარმეო, საკანონმდებლო თუ სხვა საქმიანობის გარდა საზოგადოებისთვის ცნობილია აგრეთვე, როგორც მოყვარული მხატვარი. მიუხედავად იმისა, რომ მას მხატვრობასთან პროფესიული შეხება არ ჰქონია — აკადემიური განათლების მიღების, სასწავლო კურსების, სამხატვრო სასწავლებელსა თუ პროფესიონალ პედაგოგთან მომზადების თვალსაზრისით — მისი დაინტერესება მხატვრობით ადრეულ ასაკშივე იწყება. ხატვას ჯერ კიდევ სკოლისა და სტუდენტობის პერიოდიდან იწყებს. როგორც თავად აღნიშნავს, მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა საზღვარგარეთ ყოფნისას სხვადასხვა მუზეუმებში ნანახმა დიდი მხატვრების ნამუშევრებმა. პირველ ნახატებს 1977–1978 წლებში ქმნის. მისი ნამუშევრების პერსონალური გამოფენები ეწყობა თბილისში, გალერეა „ვერნისაჟში“, ასევე, მოსკოვში, მხატვართა სახლში. მისი პირველი ნახატები (სულ 13 ნახატი) დღემდე მოსკოვში ინახება. არის არაერთი ჯგუფური გამოფენის მონაწილე. 90-იან წლებში მისი რამდენიმე ნამუშევარი წარმოდგენილი იყო ასევე — „თეთრ გალერეასა“ და „ქარვასლაში“.[228]

2011 წლის 3 ოქტომბერს საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის საგამოფენო დარბაზში მისი მორიგი პერსონალური გამოფენა გაიმართა, რომლის გახსნასაც ხელოვნების მოყვარულ საზოგადოებასთან ერთად, ქართული ხელოვნებისა და სპორტის არაერთი გამოჩენილი მოღვაწე თუ სახელოვანი წარმომადგენელი დაესწრო. ეროვნული ბიბლიოთეკის საგამოფენო დარბაზში მანუჩარ მაჩაიძის ორმოცდაათამდე ფერწერული ტილო გამოიფინა.[229]

2014 წლის 16 იანვარს საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის საკონფერენციო დარბაზში მისი კიდევ ერთი პერსონალური გამოფენა გაიმართა, რომლის გახსნაზეც მისი შემოქმედების დამფასებლებთან ერთად თავი მოიყარა ასევე, ქართული კულტურისა და სპორტული საზოგადოების არაერთმა თვალსაჩინო და ღირსეულმა წარმომადგენელმა. ეროვნული ბიბლიოთეკის საკონფერენციო დარბაზში მანუჩარ მაჩაიძის ოცდათექვსმეტი ფერწერული ტილო იქნა წარმოდგენილი.

„ზეთის საღებავებში მუშაობა დავიწყე უკვე 27–28 წლის ასაკში. მაშინ პროფესიონალი ფეხბურთელი ვიყავი და ეს ყველას უკვირდა, მაგრამ როგორც ჩანს ჩემში ეს სიყვარული თავიდანვე იყო. ყველა ადამიანში არსებობს ხელოვნების რომელიმე დარგის მიმართ მიდრეკილება — ზოგს პოეზია უყვარს, ზოგს პროზა, ზოგს მუსიკა, რასაკვირველია მეც მათ შორის ვარ, მაგრამ ფერწერა მაინც განსაკუთრებით მიტაცებს და თითქმის უკვე 35 წელია რაც ვხატავ“ — აღნიშნა „იმედის“ ჟურნალისტთან მიცემულ ინტერვიუში მანუჩარ მაჩაიძემ.

„ბატონი მანუჩარი წარმოგვიდგა როგორც აბსოლუტურად განსხვავებული პერსონა, უკვე არა როგორც სპორტსმენი, არამედ როგორც ხელოვანი და მან ეს შეძლო. შეიძლება ითქვას, რომ საყოველთაო მოწონება დაიმსახურა მისმა შემოქმედებამ. აქ მობრძანდნენ ქართული ხელოვნებისა და კულტურის ღირსეული წარმომადგენლები, რომელთაც თავიანთი სიხარული და აღფრთოვანება გამოხატეს დღევანდელ დღესთან დაკავშირებით“ — განაცხადა იმავე ჟურნალისტთან საუბრისას პროფესორმა დავით სანდოძემ.[230]

ტიტულები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საქართველოს სსრ–ის დროშა დინამო თბილისი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
საბჭოთა კავშირის თასი
  • თასის მფლობელი: 1976, 1979
  • ფინალისტი: 1970

საერთაშორისო ტურნირები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საქართველოს სსრ–ის დროშა დინამო თბილისი
  • კარაველას თასი: 1973

ინდივიდუალური[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

33 საუკეთესო
  • №1: 1978, 1979
  • №2: 1973, 1974
  • №3: 1971, 1972, 1976, 1977

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პროფილი • სტატისტიკა • ბიოგრაფიული მონაცემები
მედია არქივი • პრესა • სტატიები
ვიდეოარქივი

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი — მანუჩარ მაჩაიძე — საქართველოს ბიოგრაფიულ ლექსიკონში იხილავთ იმ პიროვნებათა ბიოგრაფიებს, რომლებიც საქართველოს ისტორიის ნაწილნი არიან ან დაკავშირებულნი არიან საქართველოსთან. პროექტი მიზნად ისახავს, გამოაქვეყნოს მაქსიმალურად ყველა ცნობილი ქართველი. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. nplg.gov.ge. წაკითხვის თარიღი: 27 ნოემბერი, 2018.
  2. ქართველი სპორტსმენები: ბიოგრაფიული ლექსიკონი — მანუჩარ მაჩაიძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი წარმოგიდგენთ როგორც საქართველოს იმ სპორტსმენთა ბიოგრაფიებს, რომლებმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ქართული სპორტის განვითარებაში; აგრეთვე იმათ, ვინც ერთი პრიზი მაინც მოიპოვეს სპორტულ შეჯიბრებებში. ბიოგრაფიული ლექსიკონი მოიცავს როგორც საერთაშორისო შეჯიბრებებში, ასევე ყოფილ საბჭოთა ჩემპიონატებსა და სპარტაკიადებში გამარჯვებულ სპორტსმენთა შესახებ ინფორმაციას. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა. nplg.gov.ge. წაკითხვის თარიღი: 27 ნოემბერი, 2018.
  3. მანუჩარ მაჩაიძე — პერსონალური გვერდი. თბილისის „დინამო“: გუნდის ისტორია (თარიღები, მოვლენები, ფაქტები). მაქსიმ არხიპოვი. Мачаидзе, Манучар Доментьевич — Персональная страница. «Динамо» (Тбилиси): история команды (История, статистика, факты). Максим Архипов. dinamo-tbilisi.ru. წაკითხვის თარიღი: 6 დეკემბერი, 2018.
  4. გოდუაძე, ლაშა (22 აპრილი, 2015). კარიერა ფრაზებში: თბილისის „დინამოს“ ერთ-ერთი საუკეთესო კაპიტანი — მანუჩარ მაჩაიძე.msy.gov.ge. წაკითხვის თარიღი: 21 ივნისი, 2018.
  5. კაჭარავა, გოჩა (24 აპრილი, 2014). მანუჩარ მაჩაიძე — ფეხბურთის რაინდი, დიდოსტატი, იღბლიანი კაპიტანი. intermedia.ge. წაკითხვის თარიღი: 21 ივნისი, 2018.
  6. მანუჩარ მაჩაიძეს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა“, worldsport.ge, 26 მარტი, 2013. წაკითხვის თარიღი: 7 იანვარი, 2017. 
  7. მანუჩარ მაჩაიძეს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა“, sportall.ge, 26 მარტი, 2013. წაკითხვის თარიღი: 7 იანვარი, 2017. 
  8. მანუჩარ მაჩაიძე – 64“, fcdinamo.ge, 2013-03-25. წაკითხვის თარიღი: 7 იანვარი, 2017. 
  9. 25 მარტი მსოფლიო სპორტის ისტორიაში“, worldsport.ge, 25 მარტი, 2016. წაკითხვის თარიღი: 15 ივნისი, 2018. 
  10. „ლელოს“ სტუმარი მანუჩარ მაჩაიძე იქნება“, interpressnews.ge, 19 ნოემბერი, 2013. წაკითხვის თარიღი: 7 იანვარი, 2017. 
  11. რა შემთხვევაში კარგავს თავს მანუჩარ მაჩაიძე და რა მიაჩნია მას საკუთარ მიღწევად“, tbiliselebi.ge, 5 იანვარი, 2015. წაკითხვის თარიღი: 16 ივნისი, 2018. 
  12. Состав команды «Пахтакор» Ташкент в сезоне 1968“, footballfacts.ru, 2014-09-07. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  13. Чемпионат СССР 1968. 1-я группа класса «А». 11-й тур. «Пахтакор» Ташкент - «Динамо» Тбилиси - 0–0 01.06.1968. г. Ташкент, Центральный стадион «Пахтакор»“, footballfacts.ru, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  14. ФК"Заря"(Украина, Луганск)“, zarya-lugansk.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  15. Soviet Union Championship 1968“, Prepared and maintained by Andrei Balitskiy and Mike Dryomin for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation, 29 თებერვალი, 2012. წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. 
  16. Soviet Top League 1968“, Prepared and maintained by wildstat.com. წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. 
  17. Чемпионат СССР по футболу 1968“, fc-dynamo.ru, 2 თებერვალი, 2016. წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. 
  18. Чемпионат СССР по футболу 1968.“, dinamo-tbilisi.ru. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. 
  19. Центральный стадион «Пахтакор», Ташкент“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  20. "Пахтакор" (Ташкент) 0–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. „1 июня 1968. Ташкент. Центральный стадион "Пахтакор". 32000 зрителей. Чемпионат СССР 1968.“ 
  21. "Локомотив" (Москва) 0–3 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. „8 сентября 1968. Москва. Стадион "Локомотив". 12000 зрителей. Чемпионат СССР 1968.“ 
  22. Солдатов Валерий (2000–2018). "Локомотив" (Москва) – "Динамо" (Тбилиси) — В чемпионатах СССР (1936–1989). Энциклопедия футбольной статистики (ЭФеС). football.mojgorod.ru. წაკითხვის თარიღი: 27 ივნისი, 2018.
  23. Shakhtyor Stadium“, shakhtar.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  24. Donbass Arena“, donbass-arena.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  25. "Шахтёр" (Донецк) 1–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. „13 сентября 1968. Донецк. Центральный стадион "Шахтёр". 22000 зрителей. Чемпионат СССР 1968.“ 
  26. Авангард (стадион, Луганск)“, fczarya-lugansk.at.ua. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  27. "Заря" (Луганск) 0–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. „17 сентября 1968. Луганск. Стадион "Авангард". 28000 зрителей. Чемпионат СССР 1968.“ 
  28. Football matches for 26.08.1969“, Prepared and maintained by wildstat.com. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. „USSR, 1969. First group A, Tournament for places 1-14.“ 
  29. Футбольные матчи 26 августа 1969 года“, Подготовка документа: wildstat.ru. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. „31-й чемпионат СССР, 1969г. Первая группа А, Турнир за 1-14 места.“ 
  30. Официальный сайт ФК СКА (Ростов-на-Дону)“, FC SKA Rostov-on-Don. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „Спортивная Ассоциация «Футбольный клуб «СКА Ростов-на-Дону».“ 
  31. "Динамо" (Тбилиси) 2–1 СКА (Ростов-на-Дону)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. „26 августа 1969. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 27 градусов. 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1969. Голы: 1–0 М.Мачаидзе (33), 1–1 Ю.Романов (56), 2–1 Н.Антоневич (80, автогол).“ 
  32. Чемпионат СССР 1969. 1-я группа класса «А»“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. „საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1969 — საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის 31-ე გათამაშება. გამარჯვებული გახდა მოსკოვის „სპარტაკი“, მეორე ადგილზე გავიდა კიევის „დინამო“, მესამეზე – თბილისის „დინამო“. დაიწყო 4 აპრილს და დასრულდა 21 ოქტომბერს.“ 
  33. Soviet Union Championship 1969“, Prepared and maintained by Andrei Balitskiy and Mike Dryomin for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation, 6 მარტი, 2012. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. 
  34. Soviet Top League 1969“, Prepared and maintained by wildstat.com. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. 
  35. Чемпионат СССР по футболу 1969.“, fc-dynamo.ru, 2 თებერვალი, 2016. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. „საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის 31-ე გათამაშების ფარგლებში ჩატარებული მატჩების სტატისტიკა (რუსულად)“ 
  36. Чемпионат СССР по футболу 1969.“, dinamo-tbilisi.ru. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. 
  37. "Динамо" (Тбилиси) 3–0 "Пахтакор" (Ташкент)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. „30 мая 1969. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 24 градуса. 35000 зрителей. Чемпионат СССР 1969.“ 
  38. Стадион «Динамо»“, minsk-old-new.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  39. "Динамо" (Минск) 0–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. „7 июля 1969. Минск. Стадион "Динамо". Ясно. 28 градусов. 45000 зрителей. Чемпионат СССР 1969.“ 
  40. Olympic Complex Luzhniki“, luzhniki.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. 
  41. Olimpiyskiy Kompleks Luzhniki Stadion“, worldstadiums.com. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. 
  42. «Олимпийский Комплекс Лужники» — один из крупнейших спортивных комплексов мира и самый крупный спортивный комплекс Европы.“, vk.com/luznikiofficial. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  43. ЦСКА (Москва) 1–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. „14 августа 1969. Москва. Центральный стадион им. В.И.Ленина. Пасмурно. 16 градусов. 45000 зрителей. Чемпионат СССР 1969.“ 
  44. Авангард (стадион, Луганск)“, fczarya-lugansk.at.ua. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. 
  45. ФК"Заря"(Украина, Луганск)“, zarya-lugansk.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  46. "Заря" (Луганск) 0–2 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. „22 августа 1969. Луганск. Стадион "Авангард". 22 градуса. Ясно. 18000 зрителей. Чемпионат СССР 1969.“ 
  47. Head to head stats: Dynamo (Tbilisi) – SKA (Rostov-on-Don)“, Prepared and maintained by wildstat.com. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. 
  48. Статистика встреч: Динамо (Тбилиси) – СКА (Ростов-на-Дону)“, Подготовка документа: wildstat.ru. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. 
  49. "Динамо" (Тбилиси) 2–1 СКА (Ростов-на-Дону)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. „26 августа 1969. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 27 градусов. 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1969.“ 
  50. "Динамо" (Тбилиси) 2–0 "Динамо" (Киев)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. „25 ноября 1969. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 9 градусов. 5000 зрителей. Чемпионат СССР 1969.“ 
  51. Soviet Union Championship 1970“, Prepared and maintained by Andrei Balitskiy and Mike Dryomin for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation, 29 თებერვალი, 2012. წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. 
  52. Soviet Top League 1970“, Prepared and maintained by wildstat.com. წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. 
  53. Чемпионат СССР по футболу 1970“, fc-dynamo.ru, 2 თებერვალი, 2016. წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. 
  54. Чемпионат СССР по футболу 1970.“, dinamo-tbilisi.ru. წაკითხვის თარიღი: 5 მარტი, 2017. 
  55. "Зенит" (Ленинград) 1–1 "Динамо" (Тбилиси). footballfacts.ru. ციტატა: „25 апреля 1970. Ленинград. Стадион им. С.М.Кирова. 45000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  56. Стадион им. С. М. Кирова, Ленинград“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018. 
  57. "Зенит" (Ленинград) 1–1 "Динамо" (Тбилиси). fc-dynamo.ru. ციტატა: „25 апреля 1970. Ленинград. Стадион им. С.М.Кирова. 45000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  58. "Динамо" (Тбилиси) 4–0 "Пахтакор" (Ташкент). footballfacts.ru. ციტატა: „20 мая 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 25000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  59. "Динамо" (Тбилиси) 4–0 "Пахтакор" (Ташкент). fc-dynamo.ru. ციტატა: „20 мая 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 25000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  60. "Спартак" (Орджоникидзе) 1–1 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „16 июня 1970. Орджоникидзе. Республиканский стадион "Спартак". 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  61. Республиканский стадион «Спартак», Владикавказ“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. 
  62. Республиканский стадион «Спартак», Владикавказ“, allstadiums.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. 
  63. "Спартак" (Орджоникидзе) 1–1 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „16 июня 1970. Орджоникидзе. Республиканский стадион "Спартак". 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  64. "Динамо" (Тбилиси) 1–0 "Нефтчи" (Баку)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „3 августа 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 27000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  65. The official website of Neftchi PFC“, neftchipfk.com. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. 
  66. "Динамо" (Тбилиси) 1–0 "Нефтчи" (Баку)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „3 августа 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 27000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  67. "Динамо" (Тбилиси) 4–1 "Шахтёр" (Донецк)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „13 августа 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 20000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  68. "Динамо" (Тбилиси) 4–1 "Шахтёр" (Донецк)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „13 августа 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 20000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  69. "Пахтакор" (Ташкент) 1–2 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „17 августа 1970. Ташкент. Центральный стадион "Пахтакор". 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  70. "Пахтакор" (Ташкент) 1–2 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „17 августа 1970. Ташкент. Центральный стадион "Пахтакор". 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  71. "Динамо" (Киев) 2–0 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „6 сентября 1970. 19:00. Киев. Центральный стадион. 11 градусов. 40000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  72. "Динамо" (Киев) 2–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „6 сентября 1970. 19:00. Киев. Центральный стадион. 11 градусов. 40000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  73. "Черноморец" (Одесса) 0–0 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „9 сентября 1970. Киев. Центральный стадион. 10000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  74. "Черноморец" (Одесса) 0–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „9 сентября 1970. Киев. Центральный стадион. 10000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  75. "Динамо" (Минск) 1–1 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „13 сентября 1970. Минск. Стадион "Динамо". 37000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  76. "Динамо" (Минск) 1–1 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „13 сентября 1970. Минск. Стадион "Динамо". 37000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  77. "Динамо" (Москва) 3–1 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „19 сентября 1970. 19:00. Москва. Стадион "Динамо". Ясно. 14 градусов. 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  78. Центральный стадион «Динамо», Москва“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „Стадио́н «Дина́мо» — существовавший ранее стадион в Москве, домашний стадион футбольного клуба «Динамо». Находился в районе «Аэропорт», неподалёку от станции метро «Динамо». В ноябре 2008 года, в год своего 80-летия, был закрыт и позже снесён.“ 
  79. "Динамо" (Москва) 3–1 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „19 сентября 1970. 19:00. Москва. Стадион "Динамо". Ясно. 14 градусов. 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  80. "Динамо" (Тбилиси) 2–0 СКА (Ростов-на-Дону)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „24 сентября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 18000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  81. "Динамо" (Тбилиси) 2–0 СКА (Ростов-на-Дону)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „24 сентября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 18000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  82. "Торпедо" (Кутаиси) 2–1 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „1 октября 1970. Кутаиси. Центральный стадион. 18000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  83. "Торпедо" (Кутаиси) 2–1 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „1 октября 1970. Кутаиси. Центральный стадион. 18000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  84. Спартак" (Москва) 2–1 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „6 октября 1970. Москва. Центральный стадион им. В.И.Ленина. 10000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  85. "Спартак" (Москва) 2–1 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „6 октября 1970. Москва. Центральный стадион им. В.И.Ленина. 10000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  86. "Динамо" (Тбилиси) 5–2 "Спартак" (Орджоникидзе)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „19 октября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 20000 зрителей. 10000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  87. "Динамо" (Тбилиси) 5–2 "Спартак" (Орджоникидзе)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „19 октября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 20000 зрителей. 10000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  88. "Динамо" (Тбилиси) 0–0 "Заря" (Ворошиловград)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „24 октября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 25000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  89. "Динамо" (Тбилиси) 0–0 "Заря" (Ворошиловград)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „24 октября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 25000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  90. ЦСКА (Москва) 1–0 "Динамо" (Тбилиси)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „1 ноября 1970. Москва. Стадион "Динамо". Пасмурно. -3 градуса. 8000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  91. ЦСКА (Москва) 1–0 "Динамо" (Тбилиси)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „1 ноября 1970. Москва. Стадион "Динамо". Пасмурно. -3 градуса. 8000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  92. "Динамо" (Тбилиси) 1–0 "Зенит" (Ленинград)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „5 ноября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 18000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  93. "Динамо" (Тбилиси) 1–0 "Зенит" (Ленинград)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „5 ноября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 18000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  94. "Динамо" (Тбилиси) 2–1 "Арарат" (Ереван)“, footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „9 ноября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  95. "Динамо" (Тбилиси) 2–1 "Арарат" (Ереван)“, fc-dynamo.ru. წაკითხვის თარიღი: 3 მარტი, 2017. „9 ноября 1970. Тбилиси. Стадион "Локомотив". 30000 зрителей. Чемпионат СССР 1970.“ 
  96. Состав команды «Динамо» Тбилиси в сезоне 1970“, footballfacts.ru, 3 ნოემბერი, 2016. წაკითხვის თარიღი: 4 იანვარი, 2017. 
  97. რის გამო თქვა მანუჩარ მაჩაიძემ უარი უამრავ სახარბიელო შემოთავაზებაზე და რა უსამართლობას წააწყდა ის კარიერის განმავლობაში“, tbiliselebi.ge, 2014-07-28. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-07. 
  98. Прощальный матч Льва Яшина“, rusfan.ru, 2009-06-05. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  99. კარაველას თასი“, fcdinamo.ge, 2013-08-19. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  100. Trofeo Colombino de fútbol“, es.wikipedia.org, 2016-11-01. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  101. Динамо (Тбилиси) – Бенфика (Лиссабон, Португалия) 3–1“, fc-dynamo.ru, 2016-02-02. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  102. IX Trofeo Colombino de fútbol“, dinamo-tbilisi.ru, 2015-03-05. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  103. "კარაველას" რაინდები“, opentext.org.ge, 2013-08-22. წაკითხვის თარიღი: 2017-03-17. 
  104. «ДИНАМО» (Тбилиси) – «ИНТЕРНАЦИОНАЛЕ» (Милан, Италия) 1–0“, klisf.net, 2005-02-17. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  105. «ДИНАМО» (Тбилиси) – «Наполи» (Неаполь, Италия) 2–0“, klisf.net, 2005-03-17. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  106. «ДИНАМО» (Тбилиси) – «Ливерпуль» (Ливерпуль, Англия) 3–0“, klisf.net, 2005-04-15. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  107. Dinamo Tbilisi 0–0 Nacional (Montevideo). Lokomotivi Stadium. 16.07.1969. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  108. Dinamo Tbilisi 2–1 BSG Wismut Aue (GDR). Lokomotivi Stadium. 17.10.1969. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  109. U.S. Città di Palermo 2–1 Dinamo Tbilisi. Stadio La Favorita. 22.02.1970. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  110. Dinamo Tbilisi 2–4 Palmeiras (São Paulo). Lokomotivi Stadium. 24.05.1970. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  111. „დინამო“ თბილისი 0–0 თურქეთის ოლიმპიური ნაკრები. თეირანი. 04.06.1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  112. Erik Garin, Neil Morrison, Hassanin Mubarak and RSSSF (5 მოემბერი, 2014). Jaam-e-Doosti (Friendship) Cup (Tehran, Iran). 4–6–71. Turkey Olympic 0–0 Dinamo Tbilisi. Jaam-e-Doosti Cup 1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  113. „დინამო“ თბილისი 0–1 „ზაგლემბე“ სოსნოვეცი. თეირანი. 06.06.1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  114. Erik Garin, Neil Morrison, Hassanin Mubarak and RSSSF (5 მოემბერი, 2014). Jaam-e-Doosti (Friendship) Cup (Tehran, Iran). 6–6–71. Zagłębie Sosnowiec 1–0 Dinamo Tbilisi. Jaam-e-Doosti Cup 1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  115. ლელო (10 ივნისი, 1971). ისევ ეს „ზაგლემბე“. „თეირანი 7 ივნისი. ირანის დედაქალაქში გრძელდება საერთაშორისო ტურნირი ფეხბურთში „მეგობრობის თასზე“ თბილისის „დინამოელებს“ მეორე შეხვედრა ჰქონდათ პოლონეთის ქალაქ სოსნოვეცის „ზაგლემბესთან“. „დინამოელებმა“ მატჩი წააგეს — 0–1. საინტერესოა აღინიშნოს, რომ თბილისის „დინამო“ ამ გუნდს ერთხელ უკვე შეხვდა (1962 წლის აპრილში თავის მინდორზე) და მაშინაც დამარცხდა — 1–2. თურქეთის ოლიმპიურმა ნაკრებმა ფრედ ითამაშა ირანის „ომიდთან“ — 1–1. ორი ტურის შემდეგ გათამაშების ლიდერია "ზაგლემბე" — 3 ქულა.“ ლელო 10.06.1971 წ. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  116. „დინამო“ თბილისი 1–0 ირანის ახალგაზრდული ნაკრები. თეირანი. 08.06.1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  117. Erik Garin, Neil Morrison, Hassanin Mubarak and RSSSF (5 მოემბერი, 2014). Jaam-e-Doosti (Friendship) Cup (Tehran, Iran). 8–6–71. Iran Youth 0–1 Dinamo Tbilisi. Jaam-e-Doosti Cup 1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  118. „დინამო“ თბილისი 1–0 „პასი“ თეირანი. თეირანი. 10.06.1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  119. „დინამო“ თბილისი 4–2 „პოლონია“ ბიტომი. ერევანი. 19.09.1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  120. „დინამო“ თბილისი 0–1 „უნივერსიტატეა“ კლუჟი. ერევანი. 23.09.1971. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  121. „დინამო“ თბილისი 4–2 „ოდენსე“ დანია. ჯაკარტა. 20.02.1972. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  122. „დინამო“ თბილისი 6–3 ინდონეზიის ეროვნული ნაკრები. ჯაკარტა. 23.02.1972. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  123. „დინამო“ თბილისი 1–3 „კრუზეირო“ ბელუ-ორიზონტი. ჯაკარტა. 26.02.1972. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  124. Claudio Freati, RSSSF and RSSSF Brazil (7 ივლისი, 2014). Cruzeiro 3–1 Dinamo Tbilisi. 26/02/1972. Indonesia. Matches of Minas Gerais clubs in Asia, Africa and Oceania. Partidas de clubes mineiros na Ásia, África e Oceania. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  125. „დინამო“ თბილისი 0–2 უნგრეთის ოლიმპიური ნაკრები. თბილისი. 17.06.1972. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  126. „დინამო“ თბილისი 0–1 „ჰერტა“ (დას. ბერლინი). დას. ბერლინი. 25.08.1972. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  127. «Динамо» (Тбилиси) 3–2 «Твенте» (Энсхеде, Нидерланды) Кубок УЕФА сезона 1972/73 годов. 1/32 финала. I-й матч. Тбилиси. 13 сентября 1972 года. Стадион «Локомотив». 35 000 зрителей. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 7 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 27 ნოემბერი, 2018.
  128. Твенте» (Энсхеде, Нидерланды) 2–0 «Динамо» (Тбилиси) Кубок УЕФА сезона 1972/73 годов. 1/32 финала. II-й матч. Энсхеде. 27 сентября 1972 года. Стадион «Дикман». 10 000 зрителей. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 7 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  129. შრი-ლანკის კლუბების ნაკრები 1–6 „დინამო“ თბილისი. კოლომბო. 27 ნოემბერი, 1972. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: დავით ყიფიანმა (2), ფირუზ რეხვიაშვილმა, ზორბეგ ებრალიძემ, სერგო კუტივაძემ და ლევან ნოდიამ. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  130. შრი-ლანკის ეროვნული ნაკრები 0–7 „დინამო“ თბილისი. კოლომბო. 29 ნოემბერი, 1972. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: ლევან ნოდიამ (3), დავით ყიფიანმა (2), კახი ასათიანმა და ვახტანგ ჭელიძემ. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  131. შრი-ლანკის ეროვნული ნაკრები 0–4 „დინამო“ თბილისი. კოლომბო. 2 დეკემბერი, 1972. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: გივი ნოდიამ (2), დავით ყიფიანმა და ფირუზ რეხვიაშვილმა. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  132. სინგაპურის II ეროვნული ნაკრები 0–6 „დინამო“ თბილისი. სინგაპური. 7 დეკემბერი, 1972. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: ფირუზ რეხვიაშვილმა (4), ლევან ნოდიამ და გივი ნოდიამ. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  133. სინგაპურის კომერციული ფირმების ნაკრები 2–9 „დინამო“ თბილისი. სინგაპური. 8 დეკემბერი, 1972. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: გივი ნოდიამ (3), დავით ყიფიანმა (2), ფირუზ რეხვიაშვილმა (2), ბესარიონ მჭედლიშვილმა და ვლადიმერ გუცაევმა. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  134. სინგაპურის ეროვნული ნაკრები 0–6 „დინამო“ თბილისი. სინგაპური. 10 დეკემბერი, 1972. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: ლევან ნოდიამ (2) 25' 75', ვლადიმერ გუცაევმა (2) 39' 55', მანუჩარ მაჩაიძემ 84' და ფირუზ რეხვიაშვილმა 88'. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  135. „დინამო“ თბილისი 2–0 „ჰერტა“ (დას. ბერლინი). თბილისი, „ლოკომოტივის“ სტადიონი. 10 მაისი, 1973. გოლები: დავით ყიფიანი 57', ფირუზ რეხვიაშვილი 60'. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  136. Dinamo Tbilisi 0–0 Atlético Madrid — (4–2 Penalty kicks) (23 თებერვალი, 2017). ციტატა: „Trofeo Colombino, Estadio Nuevo Colombino, Huelva, August 18, 1973. Prepared and maintained by Erik Garin, Luis Antonio Reyes, Raúl Torre and Andrea Veronese for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  137. Dinamo Tbilisi 3–1 Benfica Lisbon (23 თებერვალი, 2017). ციტატა: „Trofeo Colombino, Estadio Nuevo Colombino, Huelva, August 19, 1973. Prepared and maintained by Erik Garin, Luis Antonio Reyes, Raúl Torre and Andrea Veronese for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  138. „დინამო“ თბილისი 3–1 „ბენფიკა“ ლისაბონი. უელვა, „ესტადიო კოლომბინო“. 19 აგვისტო, 1973. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: დავით ყიფიანმა 5' და ვლადიმერ გუცაევმა (2) 21' 46'. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  139. «Динамо» (Тбилиси) 4–1 «Славия» (София, Болгария) Кубок УЕФА сезона 1973/74 годов. 1/32 финала. I-й матч. Тбилиси. 19 сентября 1973 года. Стадион «Локомотив». 20 000 зрителей. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 27 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  140. James M. Ross (4 ივნისი, 2015). UEFA Cup 1973–74 RSSSF. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  141. «Славия» (София, Болгария) 2–0 «Динамо» (Тбилиси) Кубок УЕФА сезона 1973/74 годов. 1/32 финала. II-й матч. София. 3 октября 1973 года. Стадион им. Васила Левского. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 27 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  142. 1973–74 UEFA Cup. First round (All matches) uefa.com. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  143. «Динамо» (Тбилиси) 3–0 «ОФК» (Белград, Югославия) Кубок УЕФА сезона 1973/74 годов. 1/16 финала. I-й матч. Тбилиси. 24 октября 1973 года. Стадион «Локомотив». 30 000 зрителей. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 27 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  144. Статистика встреч «ОФК» (Белград, Югославия) – «Динамо» (Тбилиси) wildstat.ru. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  145. «ОФК» (Белград, Югославия) 1–5 «Динамо» (Тбилиси) Кубок УЕФА сезона 1973/74 годов. 1/16 финала. II-й матч. Белград. 7 ноября 1973 года. Стадион ОФК. 3 000 зрителей. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 27 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  146. 1973–74 UEFA Cup. (All matches) uefa.com. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  147. «Динамо» (Тбилиси) 1–1 «Тоттенхэм Хотспур» (Лондон, Англия) Кубок УЕФА сезона 1973/74 годов. 1/8 финала. I-й матч. Тбилиси. 28 ноября 1973 года. Стадион «Локомотив». 45 000 зрителей. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 27 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  148. «Тоттенхэм Хотспур» (Лондон, Англия) 5–1 «Динамо» (Тбилиси) Кубок УЕФА сезона 1973/74 годов. 1/8 финала. II-й матч. Лондон. 12 декабря 1973 года. Стадион «Уайт Харт Лейн». 18 602 зрителя. Подготовка документа: Евгений Пугло — КЛИСФ. 27 ნოემბერი, 2004. წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  149. „დინამო“ თბილისი 3–1 „გურნიკი“ ზაბჟე. ლას-პალმასი, „ესტადიო ინსულარი“. 27 აგვისტო, 1974. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: გივი ნოდიამ 12', ზურაბ წერეთელმა 56' და მანუჩარ მაჩაიძემ 63'. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  150. „ლას-პალმასი“ 2–1 „დინამო“ თბილისი. ლას-პალმასი, „ესტადიო ინსულარი“. 28 აგვისტო, 1974. თბილისელთაგან ბურთი გაიტანა: მანუჩარ მაჩაიძემ 50'. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  151. „ვისლა“ კრაკოვი 2–0 „დინამო“ თბილისი. კრაკოვი, ჰენრიკ რეიმანის სახელობის სტადიონი. 25 სექტემბერი, 1974. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  152. Sevilla FC 2–0 Dinamo Tbilisi (23 თებერვალი, 2017). ციტატა: „Trofeo Colombino, Estadio Nuevo Colombino, Huelva, August 23, 1975. Prepared and maintained by Erik Garin, Luis Antonio Reyes, Raúl Torre and Andrea Veronese for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  153. International football tournaments (19 ივნისი, 2014). ციტატა: „Trofeo Colombino, Trofeo Real Balompédica Linense, Trofeo Santiago Bernabeu, Prepared and maintained by Aleks Chistogan“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  154. River Plate 2–1 Dinamo Tbilisi (23 თებერვალი, 2017). ციტატა: „Trofeo Colombino, Estadio Nuevo Colombino, Huelva, August 24, 1975. Prepared and maintained by Erik Garin, Luis Antonio Reyes, Raúl Torre and Andrea Veronese for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  155. XI Trofeo Colombino 1975 (7 ივნისი, 2015). ციტატა: „Trofeo Colombino“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  156. Colombino Trophy (April 7, 2008). ციტატა: „Trofeo Colombino“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  157. „დინამო“ თბილისი 0–1 „ტრაბზონსპორი“ ტრაბზონი. თბილისი, „ლოკომოტივის“ სტადიონი. 31 აგვისტო, 1975. წაკითხვის თარიღი: 23 ივნისი, 2018.
  158. „დინამო“ თბილისი 3–0 იაპონიის სტუდენტთა ნაკრები. ბათუმი, „დინამოს“ სტადიონი. 26 ივლისი, 1976. გოლები: ალექსანდრე ჩივაძე 16', მანუჩარ მაჩაიძე 27', გოჩა მაჩაიძე 50'. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  159. Málaga 0–0 Dinamo Tbilisi — (Málaga on Penalty kicks) (23 თებერვალი, 2017). ციტატა: „Trofeo Ciudad de La Línea, Estadio Municipal de La Línea de la Concepción, Andalucía, August 7, 1976. Friendly tournament played in August since 1970 in the southern Spanish city of La Línea de la Concepción, near Gibraltar. Prepared and maintained by Javier García, Erik Garin and Raúl Torre for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  160. Dinamo Tbilisi 6–1 FC Amsterdam (23 თებერვალი, 2017). ციტატა: „Trofeo Ciudad de La Línea, Estadio Municipal de La Línea de la Concepción, Andalucía, August 8, 1976. The tournament is played at the Estadio Municipal de La Línea de la Concepción. Prepared and maintained by Javier García, Erik Garin and Raúl Torre for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  161. „რიეკა“ 1–1 „დინამო“ თბილისი. რიეკა, „სტადიონ კანტრიდა“. 10 მაისი, 1977. თბილისელთაგან ბურთი გაიტანა რევაზ ჩელებაძემ 81'. წაკითხვის თარიღი: 23 ივნისი, 2018.
  162. „მარიბორი“ 1–2 „დინამო“ თბილისი. მარიბორი, „სტადიონ ლიუდსკი ვრტ“. 12 მაისი, 1977. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: მანუჩარ მაჩაიძემ 19' და რევაზ ჩელებაძემ 77'. წაკითხვის თარიღი: 23 ივნისი, 2018.
  163. „დინამო“ თბილისი 2–1 „უიპეშტი“. თბილისი, „დინამოს“ სტადიონი. 17 მაისი, 1977. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: ზურაბ წერეთელმა 20' და ალექსანდრე ჩივაძემ 63'. წაკითხვის თარიღი: 23 ივნისი, 2018.
  164. „ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი“ 1–0 „დინამო“ თბილისი. ალიკანტე, „ესტადიო ხოსე რიკო პერესი“. 12 აგვისტო, 1977. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  165. Erik Garin, Raúl Torre and RSSSF (7 დეკემბერი, 2017). West Bromwich Albion 1–0 Dinamo Tbilisi. Alicante, Estadio José Rico Pérez. 12.08.1977. Trofeo Costa Blanca. — Played at Estadio José Rico Pérez in Alicante (Spain). Trofeo Costa Blanca organized by Hércules CF since 1971–1983. Since 1984 is organized by the City of Alicante, and is called "Trofeo Ciudad de Alicante".RSSSF. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  166. „დინამო“ თბილისი 4–1 „ბევერენი“. ალიკანტე, „ესტადიო ხოსე რიკო პერესი“. 14 აგვისტო, 1977. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: ვლადიმერ გუცაევმა 54', რევაზ ჩელებაძემ 72', ვიტალი დარასელიამ 75' და ნოდარ ხიზანიშვილმა 80'. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  167. Erik Garin, Raúl Torre and RSSSF (7 დეკემბერი, 2017). Dinamo Tbilisi 4–1 SC Beveren. Alicante, Estadio José Rico Pérez. 14.08.1977. RSSSF. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  168. „დინამო“ თბილისი 4–1 „ბევერენი“. 14 აგვისტო, 1977. „დინამო“ თბილისის საერთაშორისო ამხანაგური მატჩების სტატისტიკა კლუბის ოფიციალურ საიტზე. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  169. Maurizio Mariani, Roberto Di Maggio and RSSSF (11 მაისი, 2018). Inter 0–1 Dinamo Tbilisi. 14.09.1977 (Goals: Kipiani 77'. San Siro, Milan. Attendance: 45,000) — Italian Clubs in European Cups. RSSSF. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  170. Maurizio Mariani, Roberto Di Maggio and RSSSF (11 მაისი, 2018). Dinamo Tbilisi 0–0 Inter. 28.09.1977 (Dinamo Stadium, Tbilisi. Attendance: 90,000) — Italian Clubs in European Cups. RSSSF. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  171. „პრშიბრამი“ 1–4 „დინამო“ თბილისი. პრშიბრამი, „ნა ლიტავცე“. 27 ნოემბერი, 1977. თბილისელთაგან ბურთები გაიტანეს: ფირუზ კანთელაძემ 20' ვლადიმერ გუცაევმა (2) 51' 85' და მანუჩარ მაჩაიძემ 88'. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  172. „პრშიბრამი“ 1–4 „დინამო“ თბილისი. 27 ნოემბერი, 1977. „დინამო“ თბილისის საერთაშორისო ამხანაგური მატჩების სტატისტიკა კლუბის ოფიციალურ საიტზე. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  173. „შკოდა“ 5–0 „დინამო“ თბილისი. პლზენი, „შტრუნც პარკი“. 30 ნოემბერი, 1977. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  174. „შკოდა“ 5–0 „დინამო“ თბილისი. 30 ნოემბერი, 1977. „დინამო“ თბილისის საერთაშორისო ამხანაგური მატჩების სტატისტიკა კლუბის ოფიციალურ საიტზე. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  175. „დინამო“ თბილისი 2–0 „ოლიმპია“ ლიუბლიანა. თბილისი, „დინამოს“ სტადიონი. 18 თებერვალი, 1978. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  176. „დინამო“ თბილისი 2–0 „ოლიმპია“ ლიუბლიანა. 18.02.1978. „დინამო“ თბილისის საერთაშორისო ამხანაგური მატჩების სტატისტიკა კლუბის ოფიციალურ საიტზე. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  177. „დინამო“ თბილისი 3–1 „ოლიმპია“ ლიუბლიანა. რუსთავი, „მეტალურგის“ სტადიონი. 21 თებერვალი, 1978. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  178. „დინამო“ თბილისი 3–1 „ოლიმპია“ ლიუბლიანა. 21.02.1978. „დინამო“ თბილისის საერთაშორისო ამხანაგური მატჩების სტატისტიკა კლუბის ოფიციალურ საიტზე. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  179. „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 2–1 „დინამო“ თბილისი. ლიუბლიანა, „ბეჟიგრადი“. 5 სექტემბერი, 1978. თბილისელთაგან ბურთი გაიტანა მანუჩარ მაჩაიძემ 66'. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  180. „ოლიმპია“ ლიუბლიანა 2–1 „დინამო“ თბილისი. 05.09.1978. „დინამო“ თბილისის საერთაშორისო ამხანაგური მატჩების სტატისტიკა კლუბის ოფიციალურ საიტზე. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  181. „მარიბორი“ 0–1 „დინამო“ თბილისი. მარიბორი, „ლიუდსკი ვრტ“. 7 სექტემბერი, 1978. ბურთი გაიტანა მანუჩარ მაჩაიძემ 50'. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  182. „მარიბორი“ 0–1 „დინამო“ თბილისი. 07.09.1978. „დინამო“ თბილისის საერთაშორისო ამხანაგური მატჩების სტატისტიკა კლუბის ოფიციალურ საიტზე. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  183. Maurizio Mariani, Roberto Di Maggio and RSSSF (11 მაისი, 2018). Dinamo Tbilisi 2–0 Napoli. 13.09.1978 (Goals: Kipiani 39', Scenghelija 49') — Italian Clubs in European Cups. RSSSF. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  184. Maurizio Mariani, Roberto Di Maggio and RSSSF (11 მაისი, 2018). Napoli 1–1 Dinamo Tbilisi. 27.09.1978 (Goals: Savoldi 79' (pen.), Daraselija 66') — Italian Clubs in European Cups. RSSSF. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  185. ტუნისის ახალგაზრდული ნაკრები 0–2 „დინამო“ თბილისი. ტუნისი. 1 თებერვალი, 1979. გოლები: რამაზ შენგელია 31', გოჩა მაჩაიძე 50'. წაკითხვის თარიღი: 24 ივნისი, 2018.
  186. ლელო (5 თებერვალი, 1979). თბილისელთა პირველი გამარჯვება. ტუნისი. 1 თებერვალი. სსრ. კავშირის ჩემპიონებმა – თბილისის „დინამოს“ ფეხბურთელებმა პირველი საერთაშორისო მატჩი ჩაატარეს ტუნისში, სადაც მათი მეტოქე იყო ამ ქვეყნის ახალგაზრდული ნაკრები. დინამოელებმა მასპინძლები დაამარცხეს ანგარიშით 2–0. პირველი ბურთი გაიტანა შენგელიამ (31'), ხოლო მეორე – გ. მაჩაიძემ (50'). დინამოელებს მატჩის მსვლელობაში სრული ტერიტორიული უპირატესობა ჰქონდათ. ეს შეხვედრა თბილისელებმა ასეთი შემადგენლობით ჩაატარეს: გაბელია, კოსტავა (ხიზანიშვილი, 69'), კანთელაძე, ჩივაძე, გ. მაჩაიძე, დარასელია, მ. მაჩაიძე, ქორიძე, გუცაევი, ჩელებაძე (მუჯირი, 71'), შენგელია. ლელო 05.02.1979. წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  187. Boca Juniors 1–1 Dinamo Tbilisi (La Bombonera. 30.01.1980). წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  188. არგენტინული ტურნე. ციტატა: „მოგვითხრობს თბილისის „დინამოს“ ფეხბურთლთა გუნდის ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათ კანდიდატი ზ. თელია.“ წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  189. Vélez Sarsfield 1–0 Dinamo Tbilisi (Estadio José Amalfitani. 01.02.1980). წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  190. Rosario Central 3–2 Dinamo Tbilisi (Estadio Gigante de Arroyito. 05.02.1980). წაკითხვის თარიღი: 20 ივნისი, 2018.
  191. Состав команды «Пахтакор» Ташкент в сезоне 1980“, footballfacts.ru, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  192. მადრიდის „რეალის“ ოფიციალური საიტი“, realmadrid.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  193. Quarter-finals, First leg - 04/03/1981 - 16:00CET (19:00 local time) - Boris Paichadze Erovnuli Stadioni - Tbilisi“, uefa.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  194. Quarter-finals, Second leg - 18/03/1981 - 18:00CET (18:00 local time) - Estadio Santiago Bernabéu - Madrid“, uefa.com. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  195. Кубок европейских чемпионов 1980/81. 1/4 финала. «Спартак» Москва 0–0 «Реал» Мадрид. 04.03.1981“, footballfacts.ru, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  196. Кубок европейских чемпионов 1980/81. 1/4 финала. «Реал» Мадрид 2–0 «Спартак» Москва. 19.03.1981“, footballfacts.ru, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  197. მანუჩარ მაჩაიძე – 65“, fcdinamo.ge, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  198. Ибрагимов, Георгий (10 აპრილი, 2003). СССР. Сезон — 1978. Высшая лига. Итоговая таблица. — Клуб любителей истории и статистики футбола (КЛИСФ). Источник данных: проект «Высшая лига СССР». kwadra.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  199. Ибрагимов, Георгий (10 აპრილი, 2003). СССР. Сезон — 1978. Высшая лига. Календарь турнира. — Клуб любителей истории и статистики футбола (КЛИСФ). Источник данных: проект «Высшая лига СССР». kwadra.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  200. Ибрагимов, Георгий (10 აპრილი, 2003). СССР. Сезон — 1977. Высшая лига. Итоговая таблица. — Клуб любителей истории и статистики футбола (КЛИСФ). Источник данных: проект «Высшая лига СССР». kwadra.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  201. Ибрагимов, Георгий (10 აპრილი, 2003). СССР. Сезон — 1977. Высшая лига. Календарь турнира. — Клуб любителей истории и статистики футбола (КЛИСФ). Источник данных: проект «Высшая лига СССР». kwadra.ru. წაკითხვის თარიღი: 22 ივნისი, 2018.
  202. Soviet Union Cup 1976 • DINAMO Tbilisi 3–0 Ararat Yerevan“, Prepared and maintained by Andrei Balitskiy and Mike Dryomin for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation, 2013-07-11. წაკითხვის თარიღი: 2017-02-22. 
  203. Кубок СССР • 1976 • 3 сентября 1976 • Динамо (Тбилиси) — Арарат (Ереван) 3–0 • Финал“, fc-dynamo.ru, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  204. თბილისის „დინამოს“ ოფიციალური საიტი (3 სექტემბერი, 2018). პირველი ბროლის თასი — 1976 წლის 3 სექტემბერი მნიშვნელოვანი დღეა „დინამო“ თბილისის ტიტულოვან ისტორიაში. ჩვენმა გუნდმა პირველად მოიპოვა სსრკ–ს თასი. აღსანიშნავია, რომ თბილისელები მანამდე ხუთჯერ იყვნენ გასული ბროლის თასის გათამაშების ფინალში და ხუთივეჯერ ხელი მოეცარათ. fcdinamo.ge. წაკითხვის თარიღი: 6 დეკემბერი, 2018.
  205. Кубок СССР • 1979 • 11 августа 1979 • Динамо (Тбилиси) – Динамо (Москва) 0–0 • По пенальти 5–4 • Финал“, fc-dynamo.ru, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  206. 1979 წლის სსრ კავშირის ხალხთა სპარტაკიადა“, dinamo-tbilisi.ru, 2017-01-04. წაკითხვის თარიღი: 2017-01-04. 
  207. საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სია — საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიის შედგენა ხდებოდა საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის სეზონის შედეგების მიხედვით 1926 წლიდან არარეგულარულად, ხოლო 1948 წლიდან — ყოველწლიურად (1954 წლის გარდა). dic.academic.ru. წაკითხვის თარიღი: 29 ივნისი, 2018.
  208. Список 33 лучших футболистов сезона в СССР — Список лучших футболистов сезона в СССР составлялся по итогам футбольного сезона (чемпионата) в СССР с 1926 года нерегулярно, а с 1948 года — ежегодно (кроме 1954 года). წაკითხვის თარიღი: 29 ივნისი, 2018.
  209. მანუჩარ მაჩაიძის საკლუბო სტატისტიკა. footballfacts.ru. წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  210. 1972–73 UEFA Cup
    Dinamo Tbilisi 3–2 Twente. uefa.com. ციტატა: „Dinamo Tbilisi 3–2 Twente (Enschede, Netherlands) — 1972–73 UEFA Cup, First round, First leg — 13/09/1972 — Boris Paichadze Dinamo Arena, Tbilisi“ წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
    Twente 2–0 Dinamo Tbilisi. uefa.com. ციტატა: „Twente (Enschede, Netherlands) 2–0 Dinamo Tbilisi — 1972–73 UEFA Cup, First round, Sec. leg — 27/09/1972 — Diekman Stadion, Enschede“ წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  211. 1973–74 UEFA Cup
    Dinamo Tbilisi (Agg:5–3) Slavia Sofia. uefa.com. ციტატა: „First round (19 September – 3 October 1973)“ წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
    Dinamo Tbilisi (Agg:8–1) OFK Beograd. uefa.com. ციტატა: „Second round (24 October – 7 November 1973)“ წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
    Dinamo Tbilisi (Agg:2–6) Tottenham Hotspur. uefa.com. ციტატა: „Third round (28 November – 12 December 1973)“ წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  212. 1976–77 UEFA Cup Winners' Cup
    Dinamo Tbilisi (Agg:3–1) Cardiff City. RSSSF. ციტატა: „UEFA Cup Winners' Cup, First round (15–29 September 1976)“ წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
    Dinamo Tbilisi (Agg:1–5) MTK-VM Budapest. RSSSF. ციტატა: „UEFA Cup Winners' Cup, Second round (20 October – 3 November 1976)“ წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  213. Yugoslavia 0–1 Soviet Union (Yugoslavia National Team List of Results 1970–1979)“, Prepared and maintained by Misha Miladinovich for the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation, 27 მაისი, 2006. წაკითხვის თარიღი: 22 თებერვალი, 2017. 
  214. Yugoslavia 0–1 Soviet Union“, Association of Football Statisticians (AFS). წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. „International Friendly, 17 April 1974.“ 
  215. Argentina 0–0 Soviet Union“, Association of Football Statisticians (AFS). წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. „International Friendly, River Plate, Buenos Aires. 28 November 1976.“ 
  216. Amistosos Argentina 1976 — Argentina 0–0 Soviet Union (28.11.1976) (24 ივლისი, 2016) estadisticadefutbol.blogspot.com წაკითხვის თარიღი: 18 იანვარი, 2018.
  217. Brazil 2–0 Soviet Union“, Association of Football Statisticians (AFS). წაკითხვის თარიღი: 4 მარტი, 2017. „International Friendly, Maracana, Rio de Janeiro. 01 December 1976.“ 
  218. Nikoladze, Sophie (7 სექტემბერი, 2017). მანუჩარ მაჩაიძე: მოჭადრაკეები თავისიანად მთვლიან. gcf.org.ge. წაკითხვის თარიღი: 21 ივნისი, 2018.
  219. ლაბუჩიძე, როლან (7 დეკემბერი, 2010). თბილისში ჭადრაკის მოყვარულთა კლუბი გაიხსნა. worldsport.ge. წაკითხვის თარიღი: 21 ივნისი, 2018.
  220. საქართველოს სპორტსმენთა კავშირი (სსკ). nplg.gov.ge. წაკითხვის თარიღი: 16 ივნისი, 2018.
  221. თბილისის საკრებულო (2014–2017). საკრებულოს წევრები — მანუჩარ მაჩაიძე. tbsakrebulo.gov.ge. წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  222. მანუჩარ მაჩაიძე — ბიოგრაფიული ლექსიკონი. nplg.gov.ge (17 აპრილი, 2011). წაკითხვის თარიღი: 15 ივნისი, 2018.
  223. მანუჩარ მაჩაიძე — საქართველოს მეოთხე მოწვევის პარლამენტის წევრი. parliament.ge. წაკითხვის თარიღი: 15 ივნისი, 2018.
  224. საქართველოს კანონი სპორტის შესახებ. თავი მეხუთე. მუხლი 22. სპორტსმენისა და სპორტის სპეციალისტის სოციალური დაცვა. (20 სექტემბერი, 1996). წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  225. საქართველოს კანონი სპორტის შესახებ. თავი მეექვსე. მუხლი 24. სპორტის სფეროს მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფა. (20 სექტემბერი, 1996). წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  226. საქართველოს კანონი სპორტის შესახებ. msy.gov.ge (20 სექტემბერი, 1996). წაკითხვის თარიღი: 18 ივნისი, 2018.
  227. საქართველოს სპორტსმენთა კავშირი. ivote.ge (21 ოქტომბერი, 2018). წაკითხვის თარიღი: 15 ივნისი, 2018.
  228. ეკა პატარაია (11 ნოემბერი, 2009). ახლახან „ვერნისაჟში“ ჩემი ფერწერული ნამუშევრების პერსონალური გამოფენა გაიმართა. ყველას დააინტერესა — სად ფეხბურთელი და სად მხატვრობაო. tbiliselebi.ge. ციტატა: „ფერწერაში განათლება არ მიმიღია, არც სპეციალური სკოლა მაქვს დამთავრებული და არც ტექნიკუმი. ჯერ კიდევ აქტიურ ფეხბურთში რომ ვიყავი, თბილისის „დინამოში“, მაშინ დავიწყე ხატვა.“ წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  229. მანუჩარ მაჩაიძის ნახატების გამოფენა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში. nplg.gov.ge (2 ოქტომბერი, 2011). წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.
  230. მანუჩარ მაჩაიძის ნახატების გამოფენა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში. youtube.com (17 იანვარი, 2014). წაკითხვის თარიღი: 19 ივნისი, 2018.