აფხაზეთის რესპუბლიკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg ეს სტატია თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შესახებაა. ასევე, იხილეთ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა. სხვა მნიშვნელობებისთვის, იხილეთ აფხაზეთი (მრავალმნიშვნელოვანი).
აფხაზეთის რესპუბლიკა
აფხ. Аԥсны Аҳәынҭқарра
რუს. Республика Абхазия
დროშა გერბი
Flag of the Republic of Abkhazia.svg Coat of arms of Abkhazia.svg


Аиааира
ქვეყანა აფხაზეთის რესპუბლიკის დროშა აფხაზეთის რესპუბლიკა
ადმ. ცენტრი სოხუმი[1]
შიდა დაყოფა გაგრის რაიონი, გუდაუთის რაიონი, სოხუმის რაიონი, გულრიფშის მუნიციპალიტეტი, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, ტყვარჩელის რაიონი და გალის მუნიციპალიტეტი
კოორდინატები 43°00′00″ ჩ. გ. 40°58′59″ ა. გ. / 43.0000000° ჩ. გ. 40.9833306° ა. გ. / 43.0000000; 40.9833306
პრეზიდენტი რაულ ხაჯინბა
პრემიერ მინისტრი ვალერი ბგანბა
დაარსდა 26 ნოემბერი 1994
ფართობი 8,665 კმ²
ოფიციალური ენა აფხაზური ენა და რუსული ენა
მოსახლეობა 242,000 (2016)[2]
სასაათო სარტყელი UTC+3
Location of the region of Abkhazia in Eastern Europe.svg

აფხაზეთის რესპუბლიკა (აფხ. Аԥсны́ Аҳәынҭқа́рра, რუს. Республика Абхазия) — საქართველოს, კერძოდ აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ფორმირებული დეფაქტო რესპუბლიკა, რომელიც აღიარებულია გაეროს 5 ქვეყნის მიერ: რუსეთის ფედერაცია (26 აგვისტო, 2008), ნიკარაგუა (5 სექტემბერი, 2008), ვენესუელა (10 სექტემბერი, 2008), ნაურუ (15 დეკემბერი, 2008), სირია (29 მაისი, 2018).

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დსთ-ს რეფერენდუმი აფხაზეთში (1991)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აფხაზეთის ომი (1992-1993)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : აფხაზეთის ომი (1992-1993).

90-იანი წლების დასაწყისში არსებულმა დაძაბულმა სიტუაციამ მიგვიყვანა იქამდე, რომ 1992 წელს აფხაზეთის ტერიტორიაზე დაიწყო საომარი მოქმედებები ქართულ, აფხაზურ, ჩრდილო-კავკასიელ დაქირავებულ მებრძოლებსა და რუსეთის რეგულარულ შენაერთებს შორის. შედეგად, მივიღეთ საქართველოს ოკუპაცია და ანექსია, საზღვარი მდ. ენგურთან და აფხაზეთიდან გაძევებული 250 ათასამდე ქართველი. 1993 წელს შეწყდა აქტიური საომარი მოქმედებები, მაგრამ ეთნიკური წმენდა და გენოციდი დღემდე გრძელდება.

ეუთო-ს შეხვედრებზე მონაწილე სახელმწიფოებმა არაერთხელ გამოთქვეს თავისი ღრმა შეშფოთება „ეთნიკური წმენდის“, მოსახლეობის, განსაკუთრებით ქართველთა, თავიანთი საცხოვრებელი ადგილებიდან მასობრივი განდევნისა და უდანაშაულო მოქალაქეთა დიდი რაოდენობით დაღუპვის გამო (ეუთო-ს 1994 წლის 6 დეკემბრის ბუდაპეშტის შეხვედრის რეზოლუცია 1996 წლის 3 დეკემბრის ლისაბონის შეხვედრის დეკლარაცია 1999 წლის 17-18 ნოემბრის სტამბოლის შეხვედრის დეკლარაცია).

კონფლიქტის შედეგად დაიღუპა 10 ათასზე მეტი მშვიდობიანი ქართველი და ასეულობით უგზო-უკვლოდ დაიკარგა დაიჭრა და დასახიჩრდა 10 ათასამდე კაცი გაძევებულ იქნა 300 ათასზე მეტი ადამიანი. აქედან, 50-60 ათასი სხვადასხვა ეროვნების წარმომადგენელი.

დაიწვა, გაიძარცვა და განადგურდა 25 ათასზე მეტი საცხოვრებელი სახლი, მრავალი სკოლა, ბაგა-ბაღი, კულტურის ცენტრი, ეკლესია, ხუროთმოძღვრებისა და ისტორიული ძეგლი, საავადმყოფო, საწარმო და ა. შ.

რუსეთის მიერ აფხაზეთის ანექსიამ და იქ განხორციელებულმა ეთნიკურმა წმენდამ კარდინალურად შეცვალა ამ კუთხის დემოგრაფიული სურათი. დღეს სეპარატისტული რეჟიმი არსებობს მხოლოდ რუსეთის ფედერაციის სამხედრო-პოლიტიკური და ეკონომიკური მხარდაჭერის ხარჯზე და პრობლემის მოუგვარებლობაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება სწორედ ამ ქვეყანას, რომელსაც არ სურს და არც შეუძლია შუამავალის ფუნქციების შესრულება.

ამდენად, საქართველოს ხელისუფლება კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარების პროცესში ერთ-ერთ გადამწყვეტ ფაქტორად მიიჩნევს საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და მეგობარი ქვეყნების როლის მნიშვნელოვან გაზრდას, სამშვიდობო ოპერაციის ფორმატის შეცვლას და აფხაზურ მხარესთან პირდაპირი მოლაპარაკებების წარმოებას[3].

სეპარატიზმის პერიოდი (1993-1999)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1994 წლის 26 ნოემბერს „აფხაზეთის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს“ მე-12 სხდომაზე, ვლადისლავ არძინბას მეთაურობით გამოცხადდა აფხაზეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია.

თვითგამოცხადების პერიოდი (1999-2008)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1999 წლის 3 ოქტომბერს ჩატარდა „საყოველთაო რეფერენდუმი“.

1999 წლის 12 ოქტომბერს, 1999 წლის რეფერენდუმზე დაყრნობით მიიღეს „აფხაზეთის რესპუბლიკის“ დამოუკიდებლობის აქტი[4].

ნაწილობრივ აღიარების პერიოდი (2008-დღემდე)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2008 წლის განმავლობაში აფხაზეთის რესპუბლიკა აღიარა გაეროს ხუთმა ქვეყანამ და ოთხმა არაღიარებულმა სახელმწიფო წარმონაქმნებმა:

გაეროს წევრი ქვეყნები
  • რუსეთის დროშა რუსეთის ფედერაციამ აფხაზეთი რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა სცნო 2008 წლის 26 აგვისტოს.
  • ნიკარაგუას დროშა ნიკარაგუამ აფხაზეთი რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა სცნო 2008 წლის 5 სექტემბერს.
  • ვენესუელის დროშა ვენესუელამ აფხაზეთი რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა სცნო 2008 წლის 10 სექტემბერს.
  • ნაურუს დროშა ნაურუმ აფხაზეთი რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა სცნო 2008 წლის 15 დეკემბერს.
  • სირიის დროშა სირიამ აფხაზეთის დამოუკიდებლობა სცნო 2018 წლის 29 მაისს.
ნაწილობრივ აღიარებული და არაღიარებული ქვეყნები
აღარება უკან წაიღეს ქვეყნებმა
  • ვანუატუს დროშა ვანუატუმ აფხაზეთის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა 2011 წლის 23 მაისს, გაიწვია 2013 წლის 20 მაისს[5].
  • ტუვალუს დროშა ტუვალუმ ცნო აფხაზეთის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა 2011 წლის 18 სექტემბერს, გაიწვია 2014 წლის 31 მარტს[6].

ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აფხაზეთის რესპუბლიკა დაყოფილია 7 რაიონად, ხოლო რესპუბლიკის ცენტრად სოხუმია გამოცხადებული:

რუკა რაიონები
Abkhazia districts map numbered.svg
1. გაგრის რაიონი
2. გუდაუთის რაიონი
3. სოხუმის რაიონი
4. გულრიფშის რაიონი
5. ოჩამჩირის რაიონი
6. ტყვარჩელის რაიონი
7. გალის რაიონი

განათლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აფხაზეთის რესპუბლიკაში ფუნქციონირებს საშუალო და უმაღლესი სასწავლებლები. აფხაზური ენა სკოლებში ისწავლება მე-10 კლასის ჩათვლით.

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]