გაგრის მუნიციპალიტეტი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
გაგრის მუნიციპალიტეტი
Гагра амуниципалитет
AB-gagra-ka.svg
ადმინისტრაციული ცენტრი

გაგრა

რეგიონი

აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა

სიმჭიდროვე

47.9 კაცი/კმ²

ფართობი

772 კმ²

მოსახლეობის რაოდენობა

37,002 (2003 წელი)

გაგრის მუნიციპალიტეტი საქართველოს რუკაზე.

გაგრის მუნიციპალიტეტი (აფხ. Гагра амуниципалитет) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკში.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გაგრის მუნიციპალიტეტი მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე და შავი ზღვის ვიწრო სანაპირო დაბლობ ზოლში. დასავლეთით და ჩრდილოეთით ესაზღვრება რუსეთის ფედერაცია, აღმოსავლეთით გუდაუთის რაიონი, სამხრეთით — შავი ზღვა. ფართობი 772.4 კმ2, მოსახლეობა 82.4 ათ. კაცი (1991).

დასახლებული პუნქტები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალქი გაგრა.

დაბები, თემები და სოფლები:

  1. კოლხიდის თემი (დაბა კოლხიდა, ალპიისკოე, გაგრაფსტა, ზემო ხევი, ოტრადნოე, გრუზინსკოე-უშჩელიე);
  2. ლესელიძის თემი (დაბა ლესელიძე, სალმე, სულევო);
  3. ალახაძის თემი (ალახაძი);
  4. ბაღნარის თემი (ბაღნარი, აჩმარდა, ველი, კლდეკარი, მენდელეევო);
  5. ბზიფის თემი (ბზიფი, ათიძთა, არასაძიხი, აყვარა, ბზიფთა, იფნარი, ძიხჩა);
  6. ლიძავის თემი (ლიძავა, აციჯქვა, რაფიწა);
  7. მეხადირის თემი (მეხადირი, ვაშლოვანი, ზეგანი, კლდიანი, მუხნარი);
  8. მიქელრიფშის თემი (სალხინო, მიქელრიფში, დემერჩენცი, ჩანჩქერი, ცოდნისკარი, წაბლიანი);
  9. ხასუფსეს თემი (ხაშუფსე, ვაკე, იმერხევი);
  10. ხეივანის თემი (ხეივანი, კულტუბანი, შაფრანოვო, წალკოტი);
  11. ხოლოდნაია-რეჩკას თემი (ორეხოვო, ხოლოდნაია-რეჩკა, გრებეშოკი, ჩიგრიფში).

ისტორიული ცნობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუნიციპალიტეტის ტერიტორია უძველესი დროიდან I საუკუნემდე ეგრისში შედიოდა. II-III საუკუნეებიდან ეს მხარე თანდათანობით აბაზგებმა დაიკავეს. VI საუკუნეში იგი აბაზგიის (აფხაზთა) სამთავროს ეკუთვნოდა და ეგრისის (ლაზიკის) სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა. VIII საუკუნის დასასრულიდან „აფხაზთა სამეფოში“, ხოლო X საუკუნის დასასრულიდან ერთიანი საქართველოს სამეფოში იყო. საქართველოს ერთიანობის ხანაში ამ ტერიტორიას აფხაზეთის ერისთავები მართავდნენ, XVII საუკუნის დასაწყისიდან აფხაზეთის სამთავროში შედიოდა. 1864 წელს აფხაზეთის სამტავროს გაუქმების შემდეგ გაგრის ტერიტორია ქუთაისის გუბერნიის სოხუმის ოლქში გაერთიანდა. 1904 წელს გაგრის ტერიტორიის დიდი ნაწილი სოხუმის ოლქს ჩამოაშორეს და შავიზღვისპირეთის გუბერნიას შეუერთეს. 1918 წელს აღნიშნული ტერიტორია საქართველოს დაუბრუნდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ.

XX საუკუნე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აღნიშნული ტერიტორია სხვადასხვა სახელს ატარებდა:

  • 1921-1930 წლებში საქართველოს სსრ-ში გაგრის მაზრა;
  • 1931-1963 წლებში აფხაზეთის ასსრ გაგრის რაიონი;
  • 1963-1964 წლებში გაუქმდა და შეუერთდა გუდაუთის რაიონს.
  • 1965-1973 წლებში კვლავ გაგრის რაიონი.
  • 1973-? წლებში გაგრის ზონა.

ბუნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გაგრის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ლანდშაფტის სამი ტიპია გავრცელებული: ნოტიო სუბტროპიკების ვაკეთა, ნოტიო ჰავიანი მთა-ტყის და მტა-მდელოს, რომლებშიც გამოიყოფა სახეები: 1. სანაპირო ქვიშიან-ხრეშიანი დიენური ზოლი ფსამოფილური მცენარეულობით; 2. ქვიშიანი ვაკე-დაბლობი ფიჭვნარითა და სუბტროპიკული ეწერი ნიადაგებით; 3. ჭალები მდელო-ტყის მცენარეულობით (ლაფნარ-მურყანით) და ალუვიური ნიადაგებით; 4. დახრილი ვაკე-დაბლობები კოლხური მცენარეულობით, ალვიური და სუბტროპიკული ეწერი ნიადაგებით; 5. ბორცვიან-ტერასული მთისწინეთი კოლხური მცენარეულობით, ყვითელმიწა და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგებით; 6. ნოტიო სუბტროპიკული კარსტული დაბალი მთები რცხილნარ-მუხნარითა და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგებით; 7. ნოტიო სუბტროპიკული საშუალო მთები წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყეებით, ტიპური და გაეწრებული ყომრალი ნიადაგებით; 8. ნოტიო სუბტროპიკული კარსტული საშუალო მთები წიფლნარ-მუქწიწვიანი ტყეებით და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგაებით; 9. სუბალპური ტყეები და მდელოები მთის ტყისა და მთის მდელოს ნიადაგებით; 10. კარსტის სუბალპური ტყეები და მდელოები მთის მდელოსა და ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგებით; 11. კარსტის ალპური მდელოები მთის მდელოსა და ტორფიან-კარბონატული ნიადაგებით.

რელიეფი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გაგრის მუნიციპალიტეტში მთებს და გორაკებს უჭირავს 80 %, ვაკე დაბლობებს — 20 %. მთავარი ოროგრაფიული ერთეულია გაგრის ქედი და მისი განტოტეტებები — არაბიკის, ახაგის, ბერჭილის და მამძიშხის ქედები. უმაღლესი წერტილია მთა აგეფსთა (3257 მ). ქედების თხემებზე ალპური ტიპის რელიეფია. ტერიტორიის მთიანი ნაწილი აგებულია უმთავრესად ცარცული და იურული კირქვებით, მერგელებით, შუაიურული პორფირიტებით, ქვიშაქვებითა და თიხაფიქლებით, სანაპირო დაბლობი — ზღვიური და კონტინენტური მეოთხეული ნალექებით. ფართოდ არის გავრცელებული კარსტული რელიეფის ზედაპირული (ძაბრები, დოლინები და სხვა) და მიწისქვეშა (ჭები, უფსკრულები, მღვიმეები და სხვა) ფორმები. მუნიციპალიტეტის სამხრეთ ნაწილში ბიჭვინთისა და ლესელიძის ვაკე-დაბლობებია. სანაპირო ზოლში შეჭრილია გაგრისა და ბიჭვინთის უბეები, პლაჟები ქვიშიანია, გაგრასთან — ვიწრო, დაბა ლესელიძესა და დაბა ბიჭვინთასთან — განიერი. უმტავრესი წიაღისეულია ტორფი (ბიჭვინთის მიდამოებში), საშენი მასალა (კირქვა, მერგელი, თიხა, ფიქალი და სხვა), არის აგრეთვე ლითოგრაფიული ქვა, ბარიტი და სხვა. გაგრის მიდამოებში თერმული მინერალური წყაროა.

ჰავა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰავა ზღვის ნოტიო სუბტროპიკულია. დაბალ ზონაში იცის თბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. მაღლა ნამდვილ ზაფხულს მოკლებული მაღალმთის ჰავაა. საშუალო წლიური ტემპერატურა გაგრაში 14,1 °C, გაგრის ქედზე 5,8 °C, იანვრის საშუალო ტემპერატურა, შესაბამისად, 6,2 °C და -3,9 °C, აგვისტოში — 24,5 °C და 14,9 °C; აბსოლუტური მინიმუმი -11 °C და -28 °C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 39 °C და 30 °C. უყინვო პერიოდის ხანგრძლივობა სანაპიროზე 300 დღეს აღემატება, მთებში კი 180-ზე ნაკლებია. სიმაღლებრივი სარტყლების მიხედვით იცვლება ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაც: გაგრაში — 1340 მმ, გაგრის ქედზე — 1740 მმ, მაღალმთიან ზონაში — კიდევ უფრო მეტი.

შიგა წყლები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გაგრის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდინარეთა ქსელი კირქვების ფართოდ გავრცელების გამო სუსტადაა განვითარებული. ტერიტორიის საზღვრის გასწვრივ მიედინება მდინარეები ფსოუ და ბზიფი. მდინარე ბზიფი შესართავთან კვეთს გაგრის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას. მდინარეტა უმრავლესობა კარსტულია (ფხისთა, ხაშუფსა, სანდრიფში, ჟოეკვარა, გაგრიფში და სხვა.). გორაკ-ბორცვიან ზოლში და სანაპიროზე გამოდის მრავალი კარსტული წყარო, მათგან იწყება პატარა მდინარეები: რეპროა, ახიხამცა, ბეგერეფსთა და სხვები. კარსტული მდინარეები ზოგან ზღვაშიც ამოდის. კარსტული წარმოშობისაა, ციხფერი ტბა ბზიფის ხეობაში. ბიჭვინთის დაბლობზე არის პატარა ტბა — ინკითი.

ნიადაგები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სანაპირო დაბლობ და გორაკ-ბორცვიან ზოლში გავრცელებულია ალუვიური, ტორფიან-ჭაობიანი, სუბტროპიკული ეწერი და ყვითელმიწა ნიადაგები, უფრო მაღლა — ნეშომპალა-კარბონატული, რომელსაც ზემოთ ცვლის ტყის ყომრალი ნიადაგები. 1800-1900 მ-ს ზემოთ მთის მდელოს ნიადაგებია.

მცენარეული საფარი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბიჭვინთის კონცხზე, ზღვის ნაპირზე რელიქტური ბიჭვინთის ფიჭვის ტყეა. ზღვის დონიდან 900 მ სიმაღლემდე ფართოფოთლოვანი ტყეებია (მუხა, წიფელი, ნეკერჩხალი, რცხილა და სხვა), მარადმწვანე ქვეტყით (წყავი, შქერი, ბაძგი, ბზა, და სხვა). 900-1200 მ-ზე შერეული ტყეების ზონაა (წიფელი და სოჭი). 1200-1800 მ ფარგლებში ძირითადად ბატონობს სოჭი. 1800 მ-დან 2300-2400 მ-მდე სუბალპური ლიხი და მდელოებია, ხოლო უფრო ზემოთ — ალპური მდელოები. სუბალპურ და ალპურ მდელოებს იყენებენ საძოვრებად.

ცხოველთა სამყარო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

გაგრის მუნიციპალიტეტის სანაპირო დაბლობ და გორაკ-ბორცვიან ზონაში ცხოველთა სამყარო გაღარიბებულია. ტყის ზონაში ბინადრობენ: მურა დათვი, მგელი, ტურა, გარეული კატა, კვერნა, დედოფალა, მაჩვი, გარეული ღორი, ევროპული შველი, ძილგუდა, წყლის თაგვი, შავი და რუხი ვირთაგვა. ფრინველებიდან — ნიბლია, ჩიტბატონა, წივწივა, წიწკანა, სტვენია, შაშვი, კოდალა, ჩხიკვი და სხვა. ქვეწარმავლებიდან — კავკასიური გველგესლა, ხვლიკი და სხვა. მდინარეებში იცის წვერა, ფრიტა, ტობი, ხოლო მდინარეთა ზემო დინებაში — კალმახი.

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

კულტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ღირსშესანიშნაობანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ისტორიული ძეგლებიდან აღსანიშნავია VI-VII საუკუნის გაგრის ეკლესია, X-XI საუკუნეების ბიჭვინთის მონასტერი, ანტიკური და ადრე შუა საუკუნეების ბიჭვინთის ნაქალაქარი, ბზიფის კომპლექსი (IX-X საუკუნეების ეკლესია, ციხე და კოშკები), VI საუკუნის I ნახევრის ბაზილიკური ეკლესია განთიადში და ციხე მის მიდამოებში, შუა საუკუნეების ციხე „სამების კარი“ სულევოს მიდამოებში და სხვა.

ფოტოგალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]