მარია ტერეზა ესპანელი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
მარია ტერეზა ესპანელი
Diego Velázquez - María Teresa - WGA24464.jpg
საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი
მმართ. დასაწყისი: 9 ივნისი 1660
მმართ. დასასრული: 30 ივლისი 1683
წინამორბედი: ანა ავსტრიელი
მემკვიდრე: მარია ლეშჩინსკა
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 10 სექტემბერი 1638
დაბ. ადგილი: ესკორიალის სასახლე, მადრიდი, ესპანეთი
გარდ. თარიღი: 30 ივლისი 1683 (44 წლის)
გარდ. ადგილი: ვერსალის სასახლე, პარიზი, საფრანგეთი
მეუღლე: ლუი XIV დე ბურბონი
შვილები: ლუი დე ბურბონი
ანა ელიზაბეტა დე ბურბონი
მარია ანა დე ბურბონი
მარია ტერეზა დე ბურბონი
ფილიპ შარლ დე ბურბონი
ლუი ფრანსუა დე ბურბონი
სრული სახელი:

ესპანურად: Maria Teresa de Austria y Borbón

ქართულად: მარია ტერეზა დე ჰაბსბურგ ი ბურბონი
დინასტია: ჰაბსბურგები
მამა: ფილიპე IV ჰაბსბურგი
დედა: ელიზაბეტა დე ბურბონი
რელიგია: კათოლიციზმი


მარია ტერეზა ესპანელი ( ესპ.  María Teresa de Austria; ფრ. Marie-Thérèse d'Autriche) (დ. ესკორიალის სასახლე, მადრიდი, ესპანეთი, 10 სექტემბერი 1638 - გ. ვერსალის სასახლე, პარიზი, საფრანგეთი, 30 ივლისი 1683), ასევე ცნობილი როგორც მარია ტერეზა ავსტრიელიჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. დაბადებიდან ატარებდა ესპანეთისა და პორტუგალიის ინფანტის ტიტულს (პორტუგალიის ინფანტის ტიტული ჩამოერთვა 1640 წელს), ასევე დაბადებიდან ჰქონდა ავსტრიის პრინცესის ტიტული. ესპანეთის მეფე ფილიპე IV-ისა და მისი პირველი მეუღლის, დედოფალ ელიზაბეტა დე ბურბონის ქალიშვილი. 1660 წელს მიათხოვეს საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ლუი XIV-ს, რის შემდეგაც გარდაცვალებამდე ატარებდა საფრანგეთისა და ნავარის დედოფლის ტიტულს.

ადრეული ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარია ტერეზა ესპანელი ბავშვობაში

მარია ტერეზა ესპანელი დაიბადა 1638 წლის 10 სექტემბერს, ესპანეთის დედაქალაქ მადრიდში მდებარე ესკორიალის სასახლეში. იგი იყო ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფე ფილიპე IV-ისა და მისი პირველი, ფრანგი მეუღლის - ელიზაბეტა დე ბურბონის ქალიშვილი. 1644 წელს ელიზაბეტა დე ბურბონი გარდაიცვალა, ამ დროს მარია ტერეზა მხოლოდ 6 წლის იყო.

იქიდან გამომდინარე, რომ ჰაბსბურგები ავსტრიული წარმოშობის გვარი იყო, მარია ტერეზა სარგებლობდა ავსტრიის პრინცესის ტიტულითაც, ამასთან ზოგიერთი მას ამის გამო ავსტრიელად მოიხსენიებდა, ხოლო დანარჩენები ესპანელით.

განსხვავებით საფრანგეთისაგან, ესპანეთს არ ჰქონდა სალის კანონი, აქედან გამომდინარე ქალს ტახტზე ასვლა არ შეეძლო.1646 წელს გარდაიცვალა მარია ტერეზას უფროსი ძმა, ესპანეთის ტახტის მემკვიდრე - ბალთაზარ კარლ დე ჰაბსბურგი. იქიდან გამომდინარე, რომ მეფეს სხვა ვაჟი არ ჰყავდა და მარია ტერეზაც ვერ ავიდოდა ტახტზე, საჭირო გახდა მეფის მეორედ ქორწინება. ფილიპე IV-მ ცოლად შეირთო ბალთაზარის საცოლე და ამავდროულად საკუთარი ღვიძლი დის ქალიშვილი - მარიანა ავსტრიელი, რომელიც ფილიპეზე 30 წლით უმცროსი იყო. სწორედ მარიანასთან შეეძინა მეფეს ტახტის მემკვიდრე, რომელსაც კარლი დაარქვეს. მშობლების ასეთი ახლონათესაობის გამო, კარლი დაავადებული იყო უამრავი ფსიქოლოგიური და ფიზიკური დაავადებით და როგორც შემდგომ აღმოჩნდა იგი უნაყოფოც იყო. თუმცა ყოველივე ამის მიუხედავად 1661 წლის 6 ნოემბერს კარლ II ესპანეთის მეფე გახდა.

1658 წელს საფრანგეთსა და ესპანეთს შორის დაიწყო ომი, თუმცა ფილიპე IV-ც და ლუი XIV-ც მალევე დაზავდნენ და გადაწყვიტეს ფრანკო-ესპანური ალიანსი დინასტიური ქორწინებით გაემყარებინათ. ამიტომაც ფილიპემ გადაწყვიტა თავისი ქალიშვილი (იგულისხმება მარია ტერეზა) მიეთხოვებინა ლუი XIV-სთვის. ლუი და მარია ტერეზა ნათესავები იყვნენ, ვინაიდან მარიას დედა - ელიზაბეტა იყო ლუის მამიდა, ხოლო ლუის დედა მარიას მამიდად ერგებოდა. ეს იმით იყო გამოწვეული, რომ 1615 წელს საფრანგეთის მეფე ლუი XIII-მ ცოლად შეირთო ესპანეთის პრინცესა, ხოლო ესპანეთის მეფე ფილიპე IV-მ იქორწინა ლუის დაზე. 1658 წელს ლუი XIV დაქორწინებას აპირებდა სავოიის პრინცესა მარგარიტა იოანდეზე, თუმცა როდესაც ეს ესპანეთის მეფემ გაიგო განაცხადა "არ შეიძლება რომ ეს მოხდეს, და არც დავუშვებ, რომ მოხდეს", ანუ იგი მოითხოვდა, რომ ფრანკო-ესპანური ალიანსი დინასტიური ქორწინებით გამყარებულიყო, რომელსაც სათავე 1559 წელს დაედო, როცა ესპანეთის მეფე ფილიპე II-მ ცოლად შეირთო საფრანგეთის პრინცესა ელიზაბეტა ვალუა.

ქორწინება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარია ტერეზას და ლუი XIV-ს ქორწილი, სურათზე ნაჩვენებია თუ როგორ ართმევს ხელს ფილიპე IV თავის ახალ სიძე ლუი XIV-ს, მარია ტერეზა კი თეთრ კაბაშია გამოწყობილი და მამის უკან დგას

საქორწინო კონტრაქტზე მუშაობამ საკმაოდ დიდხანს გასტანა. ორი ქვეყნის გვირგვინოსანთა ქორწინება ადვილად მოსაგვარებელი საკითხი ნამდვილად არ იყო. ესპანელებმა დაითანხმეს ფრანგები, რომ მათ ესპანეთის ტახტზე არავითარი უფლება და პრეტენზია არ უნდა ჰქონოდათ. ასევე ესპანელი დიპლომატები დიდხანს ზრუნავდნენ იმ თემასთან დაკავშირებით, რომ მარია ტერეზას შვილებს არანაირი უფლება არ ჰქონოდათ ესპანეთის ტახტზე.

საბოლოოდ კარდინალი მაზარინი დიდი თანხების სანაცვლოდ დათანხმდა ესპანელებს ამ კომპრომისზე. ამას გარდა ფრანგებმა მარია ტერეზას მზითვად მოითხოვეს 500 000 ოქროს მონეტა, რომლის გადახდაც იმ დროისათვის გაღატაკებულმა ესპანეთმა ვერ შეძლო.

ესპანეთის პრინცესისა და საფრანგეთის მეფის ქორწილი ქალაქ ფუენტერბიაში შედგა, მდინარე ბიდასოას სანაპიროზე. ესპანეთმა კი მზითვის სახით რუსოლინის მხარე დაუთმო საფრანგეთს. საქორწინო ცერემონიალი ძალიან მალე დასრულდა, ვინაიდან ლუის რაც შეიძლება მალე სურდა საფრანგეთში დაბრუნება.

1660 წლის 9 ივნისს რომის პაპმა ალექსანდრე VII-მ მარია ტერეზა საფრანგეთისა და ნავარის კანონიერ დედოფლად აკურთხა.

დედოფალი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარია ტერეზა თავის ვაჟ ლუი ფრანსუა დე ბურბონთან ერთად

1660 წლის 26 აგვისტოს ახლად დაქორწინებული წყვილი პარიზში დიდი ზარ-ზეიმით შევიდნენ. ქორწინების პირველ წელს ლუი ძალიან ერთგული და ყურადღებიანი მეუღლე იყო. ლუის ბრძანებით მარია ტერეზას დაუქირავეს რამდენიმე ფრანგი და ესპანელი ფრეილინი, რომლებსაც ევალებოდათ მისი მსახურება, გართობა და სამეფო კარზე ქცევის სწავლება (ვინაიდან ყველა სამეფო კარს ქცევის სხვადასხვა ეტიკეტი ჰქონდა). მარია ტერეზა ძალიან ბედნიერად ცხოვრობდა ვინაიდან ამ უცხო მიწაზე მან მეგობრები გაიჩინა.

თავის თავისუფალ დროს, დედოფალი კარტის და სხვა აზარტული თამაშებით გართობაზე ხარჯავდა, ვინაიდან მას არ გააჩნდა არანაირი ინტერესი არც პოლიტიკაში და არც ლიტერატურაში, ეს ლუის მოსწონდა კიდეც ვინაიდან მარია სხვა დედოფლებისაგან განსხვავებით მეფის პოლიტიკურ ცხოვრებაში არ ერეოდა. 1661 წელს საზეიმოდ განაცხადეს, რომ დედოფალი ფეხმძიმედ იყო, ამავე წლის 1 ნოემბერს კი ნანატრი ვაჟი დაიბადა, რომელსაც ლუი დაარქვეს.

ვერსალის სასახლეში მარია ტერეზა პირველად 1660 წლის 25 ოქტომბერს მივიდა, მაშინ ის იყო პატარა სასახლე რომელსაც მეფეები ნადირობის დროს ღამის გასათევად იყენებდნენ, ამასთან ის პარიზიდან შორს იყო. თუმცა 1664 წლიდან დაიწყო მისი გრანდიოზული მშენებლობა, რომელიც 1668 წელს დასრულდა და ორი დედოფლის - მარია ტერეზას და მისი დედამთილის, დედა დედოფალ ანა ავსტრიელის გემოვნებით იქნა გარემონტებული.სასახლე ძალიან დიდებული იყო და მისი გახსნის ბანკეტზე 6 000 სტუმარი იქნა მოწვეული. აქედან მოყოლებული სამეფო რეზიდენცია ლუვრიდან ვერსალში გადავიდა.

ლუის მალე გული გაუცივდა მარია ტერეზას მიმართ. მან გაიჩინა საყვარელი ფრანსუაზა დ'ობინეს სახით, რომელიც მთელი ცხოვრება თავისთან ჰყავდა და ყურადღებას არ აკლებდა. ფრანსუაზა მალე გათავხედდა და დედოფლის მიმართ შეურაცმყოფელი ქცევები დაიწყო, თუმცა მარია ტერეზამ ფრანსუაზას ჭკუა ასწავლა და მისთვის საყვარელი ადამიანებისათვის საფრთხის შექმნის შემდგომ ფრანსუაზას მსგავსი აღარაფერი ჩაუდენია. თუმცა ფრანსუაზას ძალიან დიდი გავლენა ჰქონდა მეფეზე და თავის გვარს თავადური წოდებაც მოუტანა, ამასთან იგი წარმოუდგენელ ფუფუნებაში ცხოვრობდა. საბოლოოდ საქმე იქამდე მივიდა, რომ მარია ტერეზას ქორწინება, სამეფო კარისათვის ჩვეულ ფორმალურ ქორწინებად იქცა. მარიას გარდაცვალების შემდეგ კი ლუიმ ფარულად იქორწინა ფრანსუაზაზე, თუმცა მას დედოფლის ტიტული არ ჰქონია.

მარია ტერეზას ძალიან მცირე გავლენა ჰქონდა ფრანგულ პოლიტიკაზე, თუ არ ჩავთვლით 1667, 1672 და 1678 წლებს როდესაც იგი საფრანგეთის მეფის რეგენტი გახდა და ქვეყანას თავად მართავდა.

გარდაცვალება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარია ტერეზა ესპანელის გერბი

1683 წლის ივლისის ბოლო კვირას მარია ტერეზას განუკურნებელი სენი შეეყარა, რომელიც ყოველდღიურად უარესდებოდა. როდესაც ექიმები ვერაფერს გახდნენ ლუიმ სიწმინდეები მოატანინა, რადგან იმედი ჰქონდა, რომ მარიას ღვითის გარდა ვერავინ და ვერაფერი უშველიდა, თუმცა ასე არ მოხდა. 1683 წლის 30 ივლისს მარია ტერეზა გარდაიცვალა საშინლად მტანჯველი სიკვდილით, 44 წლის ასაკში. მისი გარდაცვალების შემდეგ აღელვებულმა ლუი XIV-მ განაცხადა : "ეს არის პირველი შემთხვევა, როცა მან განსაცდელი მომიტანა". მარია ტერეზას გარდაცვალებიდან 17 წელიწადში მისი ძმა კარლ II გარდაიცვალა, რის გამოც ესპანეთის ტახტზე ჰაბსბურგთა დინასტია შეწყდა. მაშინ კი ფრანგებმა მარიას საქორწინო კონტრაქტი დაარღვიეს და ესპანეთის ტახტზე პრეტენზია გამოთქვეს, პარალელურად პრეტენზიას აცხადებდნენ მარიას და კარლის ავსტრიელი ნათესავებიც, რის გამოც დაიწყო ომი ესპანური მემკვიდრეობისთვის, სადაც ფრანგებმა გაიმარჯვეს და ესპანეთის მეფე ხდება ლუის ძმიშვილი ფილიპე V, აქედან მოყოლებული ანუ 1700 წლიდან დღემდე ესპანეთში ბურბონები მეფობენ.

მარია ტერეზას ექვსი შვილიდან მხოლოდ ერთმა მიაღწია სრულწლოვანებამდე თუმცა იგი ლუი XIV-ზე ადრე გარდაიცვალა, ასევე ლუიზე ადრე გარდაიცვალა მისი შვილიშვილიც და ტახტზე ლუისა და მარია ტერეზას შვილთაშვილი ლუი XV-ე ადის 1715 წელს.

შვილები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პორტრეტი სახელი დაიბადა გარდაიცვალა ტიტული
Hyacinthe Rigaud - Louis de France, Dauphin (1661-1711), dit le Grand Dauphin - Google Art Project.jpg ლუი 1 ნოემბერი 1661 14 აპრილი 1711 საფრანგეთის დოფინი
ანა-ელიზაბეტა 18 ნოემბერი 1662 30 დეკემბერი 1662 საფრანგეთის პრინცესა
მარია-ანა 16 ნოემბერი 1664 26 დეკემბერი 1664 საფრანგეთის პრინცესა
Marie therese de bourbon.jpg მარია-ტერეზა 2 იანვარი 1667 1 მარტი 1672 საფრანგეთის პრინცესა
ფილიპ შარლი 5 აგვისტო 1668 10 ივლისი 1671 ანჟუს ჰერცოგი
ლუი ფრანსუა 14 ივნისი 1672 4 ნოემბერი 1672 ანჟუს ჰერცოგი

მარია ტერეზა ესპანელის წინაპრები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
კარლ V
 
 
 
 
 
 
 
ფილიპე II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ისაბელ პორტუგალიელი
 
 
 
 
 
 
 
ფილიპე III
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მაქსიმილიან II
 
 
 
 
 
 
 
ანა ავსტრიელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მარია ესპანელი
 
 
 
 
 
 
 
ფილიპე IV
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ფერდინანდ I
 
 
 
 
 
 
 
კარლ II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ანა იაგელონი
 
 
 
 
 
 
 
მარგარეტ ავსტრიელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ალბერტ V
 
 
 
 
 
 
 
მარია ანა ბავარიელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ანა ავსტრიელი
 
 
 
 
 
 
 
მარია ტერეზა ესპანელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
შარლ დე ბურბონი
 
 
 
 
 
 
 
ანტუან დე ბურბონი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ფრანსუაზა ალანსონელი
 
 
 
 
 
 
 
ანრი IV
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ანრი II
 
 
 
 
 
 
 
ჟანა დ'ალბრე
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მარგარეტ ვალუა
 
 
 
 
 
 
 
ელიზაბეტა დე ბურბონი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
კოზიმო I მედიჩი
 
 
 
 
 
 
 
ფრანჩესკო I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ელეონორ ტოლედოელი
 
 
 
 
 
 
 
მარია მედიჩი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ფერდინანდ I
 
 
 
 
 
 
 
ხუანა ავსტიელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ანა იაგელონი
 
 
 
 
 
 

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]