მარგარიტა დე ვალუა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
მარგარიტა დე ვალუა
Marguerite de valois
Margot.JPG
ნავარის დედოფალი
მმართ. დასაწყისი: 18 აგვისტო, 1572
მმართ. დასასრული: 17 დეკემბერი, 1599
წინამორბედი: ჟანა დ'ალბრე
მემკვიდრე: მარია მედიჩი
საფრანგეთის დედოფალი
მმართ. დასაწყისი: 9 აგვისტო 1589
მმართ. დასასრული: 17 დეკემბერი 1599
წინამორბედი: ლუიზა დე ლორენ-ვემონტი
მემკვიდრე: მარია მედიჩი
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 14 მაისი, 1553
დაბ. ადგილი: სენ ჟერმენ-ან-ლაე,პარიზი, საფრანგეთის სამეფო
გარდ. თარიღი: 27 მარტი, 1615, (61 წლის)
გარდ. ადგილი: სასტუმრო "დედოფალი მარგარიტა", პარიზი, საფრანგეთის სამეფო
დინასტია: ვალუები
მამა: ანრი II
დედა: ეკატერინე მედიჩი
რელიგია: კათოლიციზმი

მარგარიტა დე ვალუა (ფრანგ. Marguerite de Valois) (14 მაისი 1553 - 27 მარტი 1615) აგრეთვე ცნობილი როგორც დედოფალი მარგოანრი II-ისა და ეკატერინე მედიჩის ასული. 1572 - 1599 წლებში ანრი ნავარელის მეუღლე.

ადრეული ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარგარიტა დე ვალუა ბავშვობაში

მარგარიტა დაიბადა 1553 წლის 14 მაისს, საფრანგეთის სამეფო ოჯახში. მამამისი იყო საფრანგეთის მეფე ანრი II, ხოლო დედა, დედოფალი ეკატერინე დე მედიჩი. მარგარიტა ოჯახში მეშვიდე შვილი და მესამე ქალიშვილი იყო. მშობლებმა მარგარიტა საუკეთესო განათლებით უზრუნველყვეს. მარგარიტამ შესანიშნავად იცოდა ბერძნული, ლათინური, ესპანური,გერმანული,ინგლისური, იტალიური, გეოგრაფია, ისტორია, მათემატიკა, არითმეტიკა, ასტროლოგია, პოეზია, ლიტერატურა, ცხენით ჯირითი და რამდენიმე საკრავზე დაკვრა. 1558 წელს დაესწო უფროსი ძმის, ფრანსუას ქორწინებას შოტლანდიის დედოფალ მარიამ სტიუარტზე. 1559 წელს კი დაესწრო უფროსი დის ელიზაბეტას ქორწინებას ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ზე, მათ ქორწილში გარდაიცვალა მარგარიტას მამა, ანრი, ამიტომაც ტახტზე ფრანსუა II ადის. ფრანსუამ განაგრძო მამის პოლიტიკა და დინასტიური ქორწინებებით სურდა თავისი მმართველობა გაემყარებინა, ამიტომაც მარგარიტას უფროსი და, კლაუდია ლოთარინგიის ჰერცოგს მიათხოვა. 1560 წელს, ფრანსუა გარდაიცვალა და ტახტზე მარგარიტას კიდევ ერთი ძმა, შარლ IX. შარლი სულ 10 წლის იყო ამიტომაც რეგენტად დედამისი, დედადედოფალი ეკატერინე მედიჩი დაინშნა, რომელმაც ჰუგენოტების მიმართ უმკაცრესი პოლიტიკის გატარება დაიწყო. საბოლოოდ ამან გამოიწვია ის, რომ 1562 წელს დაიწყო "საფრანგეთის რელიგიური ომები", რომელმაც 30 წელზე მეტ ხანს გასტანა. 1568 წელს გარდაიცვალა მარგარიტას უფროსი და, ესპანეთის დედოფალი ელიზაბეტა. იგი ფრანკო-ესპანური ალიანსის მთავარ დასაყრდენს წარმოადგენდა და მისი გარდაცვალების შემდგომ, ეკატერინე მედიჩის შეექმნა იმის შიში, რომ ესპანეთთან ალიანსი გაწყდებოდა და ჰუგენოტთა წინააღმდეგ ბრძოლაში დამხმარე აღარ ეყოლებოდა. ამ ყოველივეს გამო ეკატერინემ გადაწყვიტა ფილიპესათვის მარგარიტა მიეთხოვებინა. ამ წინადადებაზე ფილიპემ უარი განაცხადა და ცოლად საკუთარი დის შვილი შეირთო. ეკატერინემ კი გადაწყვიტა ახალი კათოლიკე მოკავშირე შეეძინა და ახლა უკვე შარლის დაქორწინებაზე ფიქრი დაიწყო. საბოლოოდ 1570 წელს ეკატერინემ შარლს ცოლად შერთო საღვთო რომის იმპერიისა და ავსტრიის პრინცესა, გონიერებით, სილამაზითა და სიკეთით სახელგანთქმული ელისაბედ ავსტრიელი. ახალა კი ნამდვილად იყო მარგარიტას გათხოვების ჯერი.

ქორწინება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნავარის მეფე და მარგარიტას მეუღლე, ანრი დე ბურბონი

საფრანგეთის განსაკუთრებულ მოწინააღმდეგეს წარმოადგენდა, საფრანგეთის სამხრეთში მდებარე პატარა, პროტესტანტული სახელმწიფო ნავარა. ნავარის მეფე და დედა დედოფალი, გამოთქვამდნენ პრეტენზიას საფრანგეთის ტახტზე და ვალუების წინააღმდეგ აქეზებდნენ ჰუგენოტებს. ამიტომაც თუ ეკატერინეს მშვიდობის დამყარება სურდა, პირველ რიგში ნავარასთან უნდა დაემყარებინა კარგი ურთიერთობა. სწორედ რომ შესაბამისი მომენტი იყო, ნავარის მეფე ანრი დე ბურბონი საცოლეს ეძებდა და ეკატერინემ მარგარიტას ხელი შესთავაზა, მომავალში მშვიდობიანი თანაცხოვრების პერსპექტივით. ქორწილის დეტალებზე მოსალაპარაკებლად პარიზში ანრის დედა, დედა დედოფალი ჟანა დ'ალბრე ჩავიდა. როგორც ამბობდნენ, ჟანამ რაღაც დიდი საიდუმლო გაიგო და ეკატერინე მედიჩიმ ხელთათმანებით მოწამლა და მოკლა. მიუხედავად დედის მკვლელობისა, ანრიმ მარგარიტას ცოლად მოყვანა მაინც არ გადაიფიქრა, ვინაიდან მარგარიტას ცოლად მოყვანით ანრი საფრანგეთის ტახტს მიუახლოვდებოდა. 1572 წელს ანრი საფრანგეთში ჩავიდა თავისი დიდი ამალით. საქორწინო მზადება დაიწყო, წესით ამ ქორწინებას უნდა დაესრულებინა რელიგიური ომები, ამიტომაც პარიზში ათასობით ჰუგენოტი ჩავიდა, ყველას გასაკვირად მათ კათოლიკეები თბილად ექცეოდნენ. 1572 წლის 18 აგვისტოს, პარიზის ღვთისმშობლის ტაძარში მარგარიტა დე ვალუა და ანრი დე ბურბონი დააქორწინეს. ამავე დღეს მარგარიტა ნავარის დედოფლად აკურთხეს.

წმინდა ბართლომეს ღამე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თუმცა ყველაფერი ისე არ იყო როგორც ჰუგენოტებს ეგონათ. კათოლიკეებს მზაკვრული გეგმა ჰქონდათ, რომელსაც ეკატერინე მედიჩი მეთაურობდა. ქორწილის ზეიმის დასრულების შემდგომ კათოლიკეები ჩუმად ჩაერთნენ სამზადისში, მათი მიზანი ის იყო, რომ ესარგებლათ ჰუგენოტების პარიზში ჩამოსვლით და ყველა ერთად ამოეხოცათ. 1572 წლის 24 აგვისტოს ღამის ორ საათზე, მაშინ როცა ყველას ეძინა, კბილებამბე შეიარაღებული კათოლიკეები, რომლებსაც თეთრი ჯვრები ეკეთათ რათა ეცნოთ ერთმანეთი, ჰუგენოტთა ხოცვა-ჭლეტას შეუდგნენ. კათოლიკეები არ ინდობდნენ არავის, არც ქალებს, არც ბავშვებს, არც მოხუცებს და არც წარჩინებულ ხალხს. ანრი დე ბურბონმა თავი იმით გადაირჩინა, რომ კათოლიკობა მიიღო. უამრავი ჰუგენოტი ამოხოცეს თავად მეფის სასახლეში, პარიზის ქუჩები გვამებით აივსო. ამ ღამეს მოკლეს გამოჩენილი ჰუგენოტი, ადმირალი გასპარ დე კოლინი. ხოცვა-ჭლეტა ოქტომბრის დამდეგამდე გაგრძელდა, იგი მოედო საფრანგეთის სხვა დიდ ქალაქებსაც : ბორდოს, ორლეანს, ლიონს, რუანს, მოს და ა.შ. საბოლოო ჯამში დახოცილთა რიცხვმა ათიათასებს გადააჭარბა. როგორც შემდგომში თავად ამბობდა, ეკატერინე მედიჩიმ მოწყალება გაიღო და დახოცილ ჰუგენოტებს საფლავი უბოძათ, თუმცა რეალურად ეს იყო ერთი დიდი ორმო სადაც ყველა ერთად დამარხეს. ამ ღამეს ეწოდა წმინდა ბართლომეს ღამე, ვინაიდან დღე როცა ეს მოხდა 24 აგვისტოა, ხოლო ამ დღეს კათოლიკეები წმინდა ბართლომეს ხსენების დღეს ზეიმობენ. შემდგომში "წმინდა საქმისათვის", რომის პაპმა ეკატერინე მედიჩის მედალი უბოძა. ამ ღამის შემდეგ, ეკატერინე მედიჩიმ მარგარიტა და მისი მეუღლე ანრი საპატიო ტყვეობაში დაიტოვა. 1574 წელს მარგარიტამ და ანრიმ ისარგებლეს, მეფე შარლის გარდაცვალებით გამოწვეული არეულობით და საფრანგეთში ტყვეობას თავი დააღწიეს და ნავარაში გაიქცნენ.

ნავარის დედოფალი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარგარიტა დე ვალუას გერბი

1574 წელს მარგარიტა და ანრი ნავარაში დაბრუნდნენ. დაბრუნების თანავე ანრიმ უარყო კათოლიკობა და კვლავ პროტესტანტი გახდა. თუმცა ანრის ბევრი მცდელობისა მარგარიტა მაინც თავისი რელიგიის ერთგული დარჩა. მარგარიტამაც და ანრიმაც იცოდნენ, რომ ეს ქორწინება მხოლოდ პოლიტიკა იყო და მეტი არაფერი, ამიტომაც არცერთი არ თვლიდა თავს ვალდებულად ერთგულების ფიცი დაეცვა. ანრიც და მარგარიტაც საკმაოდ ხშირად ღალატობდა ერთმანეთს, ასე გავიდა საკმაოდ დიდი დრო. 1587 წელს კი დაიწყო ე.წ. " სამი ანრის ბრძოლა", ანუ საფრანგეთის ტახტისათვის იბრძოდა სამი ანრი: ანრი დე ბურბონი, ანრი დე გიზი და ანრი III დე ვალუა. 1588 წელს ანრი III-მ ანრი დე გიზი მოაკვლევინა, რამაც კათოლიკეთა დიდი ნაწილის უკმაყოფილება გამოიწვია. გიზი ხალხში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. მისმა მკვლელობამ კი მოქალაქეები ანრის წინააღმდეგ განაწყო. პარლამენტმა კრიმინალში დაადანაშაულა მეფე, რომელმაც დატოვა პარიზი, რათა შეერთებოდა ანრი დე ბურბონის ჯარს. 1589 წლის 1 აგვისტოს ანრი III თავისი ჯარით დაბანაკებული იყო სენტ-კლოდში პარიზის სიახლოვეს, ემზადებოდა რა პარიზზე შეტევისთვის. გიზის ჰერცოგების მკვლელობამ აღაშფოთა კათოლიკეები. მათ შორის ჟაკ კლემანი, დომინიკელი ფანატიკოსი, რომელიც შეუფარველად მტრობდა ჰუგენოტებს. განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც რომის პაპმა დასწყევლა ისინი. კლემანმა გადაწყვიტა ბანაკში შეპარულიყო და მეფემდე მიეღწია ყალბი დოკუმენტებით, ვითომდა მეფისთვის მნიშვნელოვანი წერილი მიჰქონდა. მეფესთან მისულმა ბერმა მიაწოდა ქაღალდების შეკვრა და მისკენ გადაიწია ვითომ საიდუმლო დანაბარები უნდა გადაეცა მეფისთვის. ანრიმ თავის მცველებს ანიშნა რომ გასცილებოდნენ. კლემენტტმა კი მეფეს ყურში ჩურჩულით მუცელში გაუყარა დანა. გაოგნებულმა მეფემ მცველებს უხმო საშველად. მანამდე კი ისიც მოახერხა, რომ ხანჯალი ამოეძრო და კლემანსაც კი მოარტყა ტავში. დაბნეული კლემანი გაიქცა, თუმცა კართან მეფის გვარდიელებმა დაიჭირეს, მოკლეს და ფანჯრიდან გადააგდეს დაჭრილ მეფეს კი ჭრილობა გაუკერეს, თუმცა მძიმე მდგომარეობაში იყო. სიკვდილამდე რამდენიმე საათით ადრე თავის მემკვიდრედ ანრი დე ბურბონიი გამოაცხადა. მტრებს კი, ჟაკ კლემანის ჩათვლით, ცოდვები მიუტევა. ღამის სამ საათზე კი საფრანგეთის მეფე ანრი III გარდაიცვალა.

საფრანგეთის დედოფალი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარგარიტა დე ვალუა
ანრი IV დე ბურბონი, მარგარიტას მეუღლე

ანრი III-ის გარდაცვალების შემდეგ ფრანგმა ჰუგენოტებმა ანრი დე ბურბონი და მარგარიტა დე ვალუა მაშინვე ცნეს საფრანგეთის მეფე-დედოფლად. მათი კორონაცია 1589 წლის 9 აგვისტოს შედგა, რის შემდგომაც ანრი დე ბურბონი ანრი IV-ე გახდა და ვალუათა დინასტია ბურბონთა დინასტიამ შეცვალა. თუმცა ფრანგმა კათოლიკეებმა ანრის ჯერ რწმენის შეცვლა მოსთხოვეს და პრიზში რომელსაც ანრი დე გიზის ძმა მართავდა, ანრი IV არ შეუშვეს. ანრის საკმარისი ძალა არ შესწევდა პარიზის ასაღებად, ამიტომ ნორმანდიისკენ დაიხია. მასსა და მაიენის ჰერცოგს შორის ბრძოლები ოთხი წელი გაგრძელდა. 21 სექტემბერს მან ჰერცოგი დაამარცხა და ქალაქი ტური დაიკავა, სადაც მომდევნო თვეები გაატარა. ანრიმ ჰუგენოტებს ახალი უფლებები არ მისცა და რელიგიური პრობლემების გადაწყვეტა საეკლესიო საბჭოს მიანდო, რითაც მან ჰუგენოტებიც და კათოლიკებიც დააკმაყოფილა. 1590 წლის გაზაფხულზე ანრიმ ივრის ბრძოლაში სასტიკად დაამარცხა მაიენის ჰერცოგი, ეს უკანასკნელი ამალის გარეშე გაიქცა და მანტს შეაფარა თავი. ამის შემდეგ ჰერცოგს აღარ ჰქონდა პარიზში დაბრუნების საშუალება. ანრიმ ისევ სცადა პარიზის დაკავება, მაგრამ კათოლიკეებს ესპანეთის მეფემ, ფელიპე II-მ უშველა, მან პარმის ჰერცოგის მეთაურობით ნიდერლადებიდან არმია დაუპირისპირა ანრის. ანრიმ კი ინგლისის დედოფლისგან ელისაბედისგანმიიღო დიდძალი ფულადი დახმარება, რითაც შეძლო ჯარის შეკრება და მანტის, შარტრის და ნიონის დაკავება.  1592 წელს ანრიმ კათოლიკების ერთ-ერთი მთავარი ქალაქის, რუანის აღება სცადა, მაგრამ აქაც ესპანელებმა შეუშალეს ხელი. 1593 წელს მაიენის ჰერცოგმა პარიზში გენერალური შტატები მოიწვია ახალი კათოლიკე მეფის ასარჩევად. საქმეს ართულებდა ეს ფაქტი: უკანასკნელი მეფის ყველაზე ახლო ცოცხალი ნათესავი იყო ფელიპე II-ს ქალიშვილი, ხოლო ფრანგული კანონით ქალს ტახტზე ასვლის ნება არ ჰქონდა. 23 ივლისს ანრიმ კათოლიკობა მიიღო. თავისი მომხრეების კრიტიკას მან განთქმული ფრაზით უპასუხა: "პარიზი ღირს მესად".25 ივლისს ანრი დაესწრო კათოლიკურ წირვას სენ-დენის ტაძარში, ეს უმალვე ცნობილი გახდა პარიზში და პარიზელები გაეშურნენ სენ-დენიში ახალი მეფის მისასალმებლად. 1594 წელს იგი შარტრში ძველი ტრადიციის თანახმად აკურთხეს მეფედ და იმავე წლის 22 მარტს იგი უბრძოლველად შევიდა პარიზში. ანრიმ საფრანგეთი ნაწილ-ნაწილ გააერთიანა, ზოგი ქალაქი და პროვინცია "იყიდა", ხოლო სადაც ფულმა და დათმობამ არ გაჭრა, იქ იარაღი გამოიყენა.მიუხედავად ამისა, ესპანეთის მეფე არ ცნობდა ანრის საფრანგეთის მეფედ და აგრძელებდა ომს. 1597 წელს ესპანელები ამენამდე მოვიდნე, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მათ არ ჰქონდათ ანრის ტახტიდან ჩამოგდების არანაირი შანსი. 1598 წელს კი ესპანეთის მეფე დათანხმდა მოეწერა სამშვიდობო ხელშეკრულება. რელიგიური ომები დასრულდა ნანტის ედიქტის ხელმოწერით 1598 წელს, მართალია პროტესტანტული ეკლესია კათოლიკურს ვერ გაუთანაბრდა, მაგრამ ჰუგენოტებმა მნიშვნელოვანი უფლებები მაინც მიიღეს.მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში გაბრიელა დ'ეტრე იყო ანრის ფავორიტი. 1594 წელს მათ ვაჟი შეეძინათ, რომელსაც კეისარი დაარქვეს. ანრიმ ის კანონიერად სცნო და დაიწყო მარგარიტა ვალუასთან განქორწინების პროცესი. მათ კიდევ ორი შვილი ეყოლათ, მაგრამ გაბრიელამ მეფის განქორწინებამდე ვერ იცოცხლა, ის 1599 წელს გარდაიცვალა. ამავე წელს მარგარიტა და ანრი გაცილდნენ და მარგარიტას ჩამოერთვა როგორც საფრანგეთის, ისე ნავარის დედოფლის ტიტული. თუმცა მარგარიტა მთელი ცხოვრება უდიდეს ფუფუნებაში ცხოვრობდა როგორც უკანასკნელი ვალუა.

უკანასკნელი წლები და გარდაცვალება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მარგარიტა დე ვალუა სიბერეში

მიუხედავად იმისა, რომ ანრი და მარგარიტა გაცილდნენ, მრავალრიცხოვანი საყვარლებისა და უდიდესი ფუფუნების წყალობით არცერთს არ უდარდია. ანრიმ ცოლად ტოსკანელი დიდგვაროვანი მარია მედიჩი შეირთო ცოლად რომელთანაც უამრავი შვილი შეეძინა. თუმცა 1610 წელს ანრი ფანატიკოსმა მოკლა და ტახტზე მისი ვაჟი ლუი XIII ავიდა. მარგარიტამ ცხოვრების უკანასკნელი წლები უდიდეს ფუფუნებაში გაატარა, მას მეორედ გათხოვება აღარც უცდია. მარგარიტა ვალუა გარდაიცვალა 1615 წლის 27 მარტს, 61 წლის, უშვილოდ. მარგარიტა დაკრძალეს სენ დენში, საფრანგეთის მეფეთა სასაფლაოზე. მარგარიტა იყო მსოფლიოს ისტორიაში უკანასნელი ვალუა.

წინაპრები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ჟან ანჟულიმელი
 
 
 
 
 
 
 
შარლ ანჟულიმელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მარგარიტა დე როანი
 
 
 
 
 
 
 
ფრანსუა I
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ფილიპე II სავოიელი
 
 
 
 
 
 
 
ლუიზა სავოიელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მარგარეტ დე ბურბონი
 
 
 
 
 
 
 
ანრი II
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
შარლ ორლეანელი
 
 
 
 
 
 
 
ლუი XII
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მარია კლეველი
 
 
 
 
 
 
 
კლაუდია დე ვალუა
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ფრანსუა II ბრეტონელი
 
 
 
 
 
 
 
ანა ბრეტონელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
მარგარეტ ფოქსი
 
 
 
 
 
 
 
მარგარიტა დე ვალუა
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ლორენცო მედიჩი
 
 
 
 
 
 
 
პიერო II მედიჩი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
კლარისა ორსინი
 
 
 
 
 
 
 
ლორენცო II მედიჩი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
რობერტო ორსინი
 
 
 
 
 
 
 
ალფონსინა ორსინი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
კატერინა სანვესერინო
 
 
 
 
 
 
 
ეკატერინე მედიჩი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ბერნარდ VI ოვერნელი
 
 
 
 
 
 
 
ჟან III ოვერნელი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ლუიზა დე ლა ტრემოლი
 
 
 
 
 
 
 
მადლენ დე ლა ტურდე
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ჟან VIII ვენდომელი
 
 
 
 
 
 
 
ჟანა დე ბურბონი
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ისაბელ ბავარიელი
 
 
 
 
 
 

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Kathleen Wellman, Queens and Mistresses of Renaissance France, (Yale University Press, 2013), 277.
  •  R.J. Knecht, The French Wars of Religion, 1559-1598, (Longman Inc., 1989), 39.
  • Kathleen Wellman, Queens and Mistresses of Renaissance France, 280.
  • R.J. Knecht, Catherine de' Medici, 153.
  • "Histoire de la rue par les cartes"
  • Castarède, Jean, La triple vie de la reine Margot, Éditions France-Empire, Paris, 1992, pp. 236–7, ISBN 2-7048-0708-6
  • Jean Castarède, p. 237