უაგადუგუ

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
დედაქალაქი
უაგადუგუ
ფრანგ. Ouagadougou
Hotel de ville Ouagadougou.jpg
ქვეყანა ბურკინა-ფასოს დროშა ბურკინა-ფასო
რეგიონი ცენტრალური
კოორდინატები 12°21′26″ ჩ. გ. 1°32′07″ დ. გ. / 12.35722° ჩ. გ. 1.53528° დ. გ. / 12.35722; -1.53528
პირველი ხსენება XV საუკუნე
ფართობი 219,3 კმ²
ცენტრის სიმაღლე 305
მოსახლეობა 1 181 702 კაცი (2006)
სიმჭიდროვე 5388,52 კაცი/კმ²
აგლომერაცია 1 523 980
სასაათო სარტყელი UTC+0
სატელეფონო კოდი +226 50
ოფიციალური საიტი mairie-ouaga.bf
უაგადუგუ — ბურკინა-ფასო
უაგადუგუ

უაგადუგუ (ფრანგ. Ouagadougou) — ბურკინა-ფასოს დედაქალაქი. ქვეყნის მთავარი პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი. გაშენებულია პლატოზე წითელი და თეთრი ვოლტის შუამდინარეთში, ზღვის დონიდან 305 მეტრ სიმაღლეზე. იგი ქვეყნის ადმინისტრაციული, ეკონომიკური, სატრანსპორტო და კულტურული ცენტრია.

მოსახლეობა — 1 181 702 ადამიანი (2006)[1], რის გამოც უაგადუგუ — ქვეყნის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქია. ხშირად იხმარება ქალაქის შემოკლებული დასახელება — უაგა.

ქალაქში მდებარეობენ კვების და საფეიქრო მრეწველობის დაწესებულებები. ფუნქციონირებს საერთაშორისო აეროპორტი, სარკინიგზო ვაგზალი. კულტურული ცხოვრება წარმოდგენილია კინოთეატრებით, ღამის კლუბებით, ფრანგული და ამერიკული კულტურული ცენტრებით. ადრე უაგადუგუში მდებარეობდა დასავლეთ აფრიკის ერთ-ერთი უდიდესი ბაზარი, რომელიც დაიკეტა 2003 წელს მომხდარი ხანძრის შემდეგ. ქალაქის ღირსშესანიშნაობებია: ბურკინა-ფასოს ეროვნული მუზეუმი, მორო-ნაბას სასახლე, მუსიკის ეროვნული მუზეუმი და ტრადიციული ხელსაქმეობის ნამუშევრებით მოვაჭრე რამდენიმე დაწესებულება.

ეტიმოლოგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უაგადუგუს სამეფო და მისი მეზობლები 1200 წლისთვის

ტოპონიმი უაგადუგუ გაჩნდა XV საუკუნეში, როდესაც ამ ადგილებში მომთაბარეობდნენ ნინსის ტომის მეჯოგეები. ისინი 1441 წლამდე იმყოფებოდნენ პერმანენტული სამოქალაქო ომის მდგომარეობაში, როდესაც ბურკინა-ფასოს ისტორიის მთავარმა ფიგურა ვუბრიმ (ინგლ. Wubri) თავისი ტომი გამარჯვებამდე მიიყვანა. მან ამ ადგილის ძველი დასახელება «კამბი-ტენგა» შეცვალა და უწოდა «ვუგუდუგუ», რაც ნიშნავს «ადგილს, სადაც ხალხმა მოიპოვა დიდება და ღირსება». თვითონ სიტყვა უაგადუგუ (ფრანგ. Ouagadougou) გაჩნდა ფრანგული ორთოგრაფიის გავლენის შედეგად, რომელმაც გავრცელება ჰპოვა ჩრდილოეთი აფრიკის საფრანგეთის ყოფილ კოლონიებში.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უაგადუგუ დაარსდა XV საუკუნეში. ქალაქი მოსის სამეფოს დედაქალაქი გახდა 1441 წელს და მოსის ტომის ხალხის მეფეების (მორო-ნააბა) მუდმივი დედაქალაქი იყო 1681 წლიდან XIX საუკუნემდე. მორო-ნააბას ცერემონიას ყოველ პარასკევს დღემდე ატარებს თვითონ მეფე და მისი სამეფო სახლი. 1919-1932 და 1947-1960 წლებში იყო საფრანგეთის სამფლობელო ზემო ვოლტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1954 წელს ქალაქი რკინიგზით დაუკავშირდა კოტ-დ’ივუარს. ქალაქის მოსახლეობა გაორმაგდა 1954 წლიდან 1960 წლამდე პერიოდში და მას შემდეგ ორმაგდება თითოეულ ათწლეულში. 1960 წლის აგვისტოდან ზემო ვოლტის (1984 წლიდან ბურკინა-ფასოს) რესპუბლიკის დედაქალაქია.

გეოგრაფიული მდგომარეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პლატოზე მდებარე ქალაქი უაგადუგუ გაშენდა მორო-ნააბას სასახლის ირგვლივ. მდებარეობს ცენტრალური რეგიონისა და მასში შემავალი კადიოგოს პროვინციის ცენტრში. ქალაქი მათი ადმინისტრაციული ცენტრია.

რკინიგზა ქალაქს ორ ნაწილად ჰყოფს: ჩრდილოეთი, სადაც განლაგებულია ძველი აფრიკული კვარტლები, და სამხრეთი, სადაც განლაგებულია ადმინისტრაციული და საზოგადოებრივი შენობები.

კლიმატი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Climate chart of Ouagadougou.svg

სუბეკვატორული კლიმატი მოკლე ნოტიო სეზონით (მაისი-სექტემბერი) და ხანგრძლივი მშრალი, რომელიც გრძელდება წელიწადის დიდ პერიოდში. ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა შეადგენს 750 მმ-ს. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 28,4 °C-ს და მერყეობს 24,7 °C-დან (იანვარი) 32,8 °C-მდე (აპრილი).

ჰაერის ყველაზე უფრო მაღალი დაფიქსირებული ტემპერატურაა 48 °C, ყველაზე უფრო დაბალი +9 °C. მთავარი კლიმატის შემქმნელი ფაქტორებია — ჰარმატანი და მუსონები. ცხელა მთელი წლის განმავლობაში: საშუალო მაქსიმუმი მერყეობს +30 °C — +40 °C დიაპაზონში, ამასთან ყველაზე უფრო დაბალ მაჩვენებელს აღწევს ნოტიო სეზონზე (ივლისი), ხოლო ყველაზე უფრო მაღალს — მის დაწყებამდე (აპრილი).

უაგადუგუ მდებარეობს აფრიკის რეგიონ სუდანის დასავლეთი ნაწილის ცენტრში — საჰელისა და სავანას შორის საზღვრის ზონაში.

პოლიტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2014 წლის 28 ოქტომბერს ბურკინა-ფასოს დედაქალაქ უაგადუგუში დაიწყო მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები, ქუჩებში გამოვიდა ახალი საკონსტიტუციო რეფორმებით უკმაყოფილო ასობით ათასი ადამიანი[2]. მათ გადაკეტეს ქალაქის მთავარი ქუჩა, ხოლო არეულობების შიშით დაიკეტა ყველა მაღაზია, სკოლა და უნივერსიტეტი. რამდენიმე ადამიანმა სცადა ბარიკადების გარღვევა და პარლამენტში შეჭრა, რის შედეგადაც პოლიციამ გამოიყენა ცრემლსადენი გაზი და ხალხის ძირითადი ნაწილი დღის მეორე ნახევარში სახლებში დაბრუნდა. მშვიდობიანი საპროტესტო გამოსვლები გაიმართა ქვეყნის ქალაქების უმრავლესობაში, მაგრამ ერთ-ერთ რაიონში რამდენიმე ადამიანი თავს დაესხა მმართველი პარტიის შტაბ-ბინას, სადაც არავინ არ დაშავებულა[3]. 2014 წლის 31 ოქტომბერს ბურკინა-ფასოს პრეზიდენტი ბლეზ კომპაორე, რომელსაც ქვეყნის პრეზიდენტის პოსტი ეკავა 27 წლის განმავლობაში, გადადგა, დატოვა ქვეყანა და თავშესაფარი მიიღო კოტ-დ’ივუარში. 2015 წლის 16 სექტემბრიდან 2015 წლის 23 სექტემბრის ჩათვლით ბურკინა-ფასოში ბრიგადის გენერალ ჟილბერ დენდრეს ხელმძღვანელობით განხორციელდა სამხედრო გადატრიალების მცდელობა, რის შედეგადაც ქვეყნის პრეზიდენტი მიშელ კაფანდო დროებით ჩამოაშორეს თავისი მოვალეობების შესრულებას. 2015 წლის 21 დეკემბერს ბურკინა-ფასოს სამხედრო იუსტიციამ გასცა ქვეყნის ექს-პრეზიდენტის ბლეზ კომპაორეს დაპატიმრების საერთაშორისო ორდერი, რომელიც ეჭვმიტანილი იყო ყოფილი სახელმწიფოს მეთაურის, რევოლუციური რეჟიმის ლიდერ თომას სანკარას, მკვლელობასთან კავშირში. 2015 წლის 29 დეკემბერს ქვეყნის პრეზიდენტის თანამდებობა ოფიციალურად დაიკავა როკ მარკ კრისტიან კაბორემ. მან გაიმარჯვა 29 ნოემბერს ჩატარებულ არჩევნებში, სადაც მან მიიღო ამომრჩევლების ხმების 53 %-ზე მეტი. ახალი ლიდერის არჩევით ბურკინა-ფასოში დამთავრდა გარდამავალი პერიოდი, რომელიც დამყარდა 2014 წლის ნოემბერში ბლეზ კომპაორეს რეჟიმის დამხობის შემდეგ.

ადგილობრივი თვითმმართველობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უაგადუგუს ხედი ხელოვნური თანამგზავრიდან

პირველი მუნიციპალური არჩევნები ჩატარდა 1956 წელს.

ქალაქის მეთაურია 5 წელიწადში ერთჯერ არჩეული მერი. ქალაქის საბჭო შედგება 92 წევრისაგან.

ქალაქი დაყოფილია 30 სექტორისაგან შემდგარ 5 რაიონად. სექტორები თავის მხრივ იყოფიან ოლქებად. 219,3 კმ² ფართობის მქონე უაგადუგუს ურბანიზებულ არეალში შედის 17 სოფელი. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ამ არეალის მოსახლეობა აღწევს 1 181 702 ადამიანს (48 % მამაკაცი, 52 % ქალი). ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 95 %-ს, მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 5388,52 ადამიანი ერთ კვადრატულ კილომეტრზე (2006 წელი). ქალაქის საბჭომ «კულტურის ცენტრის» სტატუსის მხარდასაჭერად (უაგადუგუში ტარდება SIAO (ხელნაკეთი ნამუშევრების საერთაშორისო გამოფენა) და FESPACO (პანაფრიკული კინოსა და ტელევიზიის ფესტივალი)) მიიღო გადაწყვეტილება ქალაქში მაღალი შენობების მშენებლობის შესახებ. ამას გარდა, მეზობელი სოფლებიდან მოსახლეობის სწრაფად მზარდი მატება მოითხოვს საცხოვრებელი ფონდის მშენებლობას[4].

უაგადუგუს რაიონები
რაიონი მოსახლეობა
(2006 წლის აღწერა)
ბასკაი 180 512
ბოგოდოგო 374 473
ბულმიუგუ 366 182
ნონგრემასომი 188 329
სიგ-ნოგინი 163 859

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეროვნული ავიაგადამყვანი Air Burkina ბაზირებულია უაგადუგუს აეროპორტში.[5][6]

ფუნქციონირებს ბამბის, ბრინჯისა და ხორცის გადამამუშავებელი საწარმოები, არაქისის და შის ნაყოფის გადამამუშავებელი საწარმოები; ფეხსაცმლის ფაბრიკა, საბურავებისა და ცემენტის ქარხნები, ველოსიპედის და მოტოციკლის ამწყობი ქარხნები.

უაგადუგუს თბოელექტროსადგური გამოიმუშავებს ქვეყნის დადგენილი სიმძლავრეების 60 %-ს. ქალაქი მთავარი სასოფლო-სამეურნეო რაიონის სავაჭრო ცენტრია. ერთ-ერთი ტრადიციული დარგია ხალიჩების ქარგვა.

ტრანსპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქალაქელთა დიდი რაოდენობა გადაადგილდება მოპედებით და მოტოციკლებით. კომპანია JC Megamonde წელიწადში ჰყიდის დაახლოებით 50 000 მოპედს და მოტოციკლს.

ქალაქში ასევე შესაძლებელია ტაქსით გადაადგილება (ტრადიციულად შეღებილია მწვანე ფერში). ფასი შეადგენს 200—400 CFA ფრანკს, 22 საათის შემდეგ ფასი იზრდება, ზოგჯერ 1000 ფრანკამდეც კი.

უაგადუგუს აეროპორტი (კოდი OUA) ახორციელებს ფრენებს დასავლეთი აფრიკის ქვეყნებში და ევროპაში. ეროვნული ავიაგადამყვანია — კომპანია Air Burkina.

ქალაქი უაგადუგუ შეერთებულია კოტ-დ’ივუარის რკინიგზებთან და ქალაქ კაიასთან ქვეყნის ჩრდილოეთში.

ტურიზმი და ღირსშესანიშნაობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პარკები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქალაქის პარკი ბანგრ-ვეუგუ (ფართობი — 2,63 კმ²) კოლონიამდელ პერიოდში ეკუთვნოდა მოსის ტომის ხალხის ბელადებს. ტყე იყო სალოცავი ადგილი, სადაც სრულდებოდა ინიციაციის წესი. 1930-იან წლებში ფრანგმა კოლონისტებმა, რომლებიც ადგილობრივ წეს-ჩვეულებებს არაფრად აგდებდნენ, ამ ადგილას შექმნეს პარკი. 1985 წელს პარკს ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია, ხოლო 2001 წლის იანვარში პარკს სახელად დაერქვა «Parc Urbain Bangr-Weoogo», რაც ნიშნავს "«ტყის ცოდნის» ქალაქის პარკი".

უაგადუგუს მეორე ღირსშესანიშნავ პარკს ჰქვია «L’Unité Pédagogique»; მის ტერიტორიაზე (8 ჰა) ბინადრობენ ნახევრადველური ცხოველები. აქ ასევე მდებარეობს ქვეყნის ისტორიის მუზეუმი.

გაერთიანებული ერების გზაჯვარედინი

«Jardin de l’amitié Ouaga-Loudun» (უაგა-ლუდიონის მეგობრობის ბაღი) გაშენდა 1996 წელს, რომელიც წარმოადგენს უაგადუგუსა და საფრანგეთში მყოფ ქალაქ ლუდიონს შორის მეგობრობის სიმბოლოს. ის მდებარეობს ქალაქის ცენტრში, «გაერთიანებული ერების» გზაჯვარედინის სიახლოვეს.

სხვა ღირსშესანიშნაობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • «ნააბა კუმი» — ქალის ქანდაკება. 6 მეტრიანი სტატუა სახით მიმართულია ქალაქის რკინიგზის ვაგზლისკენ და ესალმება უაგადუგუში ჩამოსულ სტუმრებს. ქანდაკების სახელწოდება დაკავშირებულია ბელადთან, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა ქვეყნის ისტორიაში.
  • «ლაიონგო» — ქალაქიდან 30 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარე მრავალი სკულპტორის მიერ დამუშავებული გრანიტის ფილები, რომლებიც წარმოადგენენ ყველა ხუთი დასახლებული კონტინენტის ოსტატების ნამუშევრების ნიმუშებს.[4]
  • «La Place du Grand Lyon» — ბურკინა-ფასოს დედაქალაქისა და საფრანგეთის ლიონის მეგობრობის მონუმენტი, მდებარეობს ჟორჟ მელიესის სახელობის საფრანგეთის კულტურის ცენტრის გვერდით. წარმოადგენს მრისხანე ლომის სკულპტურულ გამოსახულებას (გარკვეულწილად დაკავშირებულია ლიონთან).
  • ზოოპარკი «Parc Animalier de Ziniaré» მდებარეობს ქალაქიდან აღმოსავლეთით 30 კმ-ში.
  • მუსიკის ეროვნული მუზეუმი წარმოადგენს ქვეყნის ხალხთა ტრადიციული მუსიკალური ინსტრუმენტების კრებულს.
  • Musée de Manega — ქვეყნის ხალხთა ეროვნული ყოფაცხოვრების მუზეუმი, მდებარეობს ქალაქიდან 55 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით.

სოციალური სფერო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

განათლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მიუხედავად მოსახლეობის განათლების დაბალი დონისა, ქალაქში არსებობს 10 უნივერსიტეტი. უაგადუგუს უნივერსიტეტი დაარსდა 1974 წელს. სწავლა მიმდინარეობს ფრანგულ და ერთ-ერთ ძირითად ადგილობრივ ენაზე (მოსი, დიულა, ფულანი). ორენოვანი სწავლა სკოლებში (ფრანგული + ერთ-ერთი ადგილობრივი ენა) შემოღებულია 1994 წლიდან[4].

ჯანდაცვა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უაგადუგუში არსებობს როგორც კერძო, ასევე სახელმწიფო საავადმყოფოები. სახელმწიფო საავადმყოფოებია: ცენტრალური ეროვნული ჰოსპიტალი (CHNYO) და შარლ დე გოლის სახელობის ცენტრალური საბავშვო საავადმყოფო (CHNP-CDG). მაგრამ ადგილობრივი მოსახლეობა ხშირად ტრადიციულ მედიცინაზე უფრო მეტად უპირატესობას ანიჭებს შამანების და ექიმბაშების დახმარებას.[4]

კულტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქალაქში ტარდება სხვადასხვა კულტურული ღონისძიებები, როგორებიცაა Maison du Peuple და Salle des Banquets. ასევე ტარდება სხვადასხვა ჟანრის შემსრულებლების მრავალრიცხოვანი მუსიკალური კონცერტები: ტრადიციული მუსიკიდან რეპამდე.[4]

ხელოვნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქალაქში იმართება სხვადასხვა სახის ფესტივალები: FESPACO (პანაფრიკული კინოსა და ტელევიზიის ფესტივალი), რომელიც ამ სახის ყველაზე უფრო დიდი ფესტივალია აფრიკაში, SIAO (ხელოვნების და ხელნაკეთების საერთაშორისო ფესტივალი), FESPAM (პანაფრიკული მუსიკალური ფესტივალი), FITMO (თეატრის და მარიონეტული თეატრის საერთაშორისო ფესტივალი) და FESTIVO[4][7].

სპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქალაქის მაცხოვრებლებს შორის პოპულარულია ფეხბურთი, ფრენბურთი და კალათბურთი, ასევე სირბილის ბევრი ნაირსახეობა. შეჯიბრებები ტარდება ადგილობრივი გაერთიანებების ეგიდით.

დამეგობრებული ქალაქები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. National 2006 census final results
  2. Burkina Faso cancels vote as protesters set parliament on fire. France 24 (30 ოქტომბერი 2014). წაკითხვის თარიღი: 30 ოქტომბერი 2014.
  3. Rally Protests Another Term for Burkina Faso Prez. ABC News (28 ოქტომბერი 2014). წაკითხვის თარიღი: 30 ოქტომბერი 2014.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 Commune Ouagadougou (2005). Mairie de Ouagadougou. Retrieved March 19, 2006 from Mairie de Ouagadougou (ფრანგული)
  5. «Contact-usAir Burkina. Retrieved on 19 October 2009.
  6. «Contactez-nousAir Burkina. Retrieved on 19 October 2009
  7. La Girafe (2004). Ouaga-ca-bouge. Retrieved March 19, 2006 from Ouagadougou au Burkina Faso (ფრანგული)
  8. Partner Cities of Lyon and Greater Lyon. © 2008 Mairie de Lyon. დაარქივებულია ორიგინალიდან - 2011-08-23. წაკითხვის თარიღი: 2009-07-17.
  9. Ouagadougou and Taipei establish sister cities link
  10. Sister city list (.DOC)