ნიგერია

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Confusion.svg არ უნდა აგვერიოს შემდეგ მნიშვნელობა(ებ)ში: ნიგერი.
ნიგერიის ფედერაციული რესპუბლიკა
Federal Republic of Nigeria
ნიგერია
ნიგერიის
დევიზი: ”ერთიანობა და ძალა, მშვიდობა და პროგრესი”
ჰიმნი: Arise, O compatriots, Nigeria's call obey
დედაქალაქი აბუჯა
9°10′ ჩ. გ. 7°10′ ა. გ. / 9.167° ჩ. გ. 7.167° ა. გ. / 9.167; 7.167
უდიდესი ქალაქი ლაგოსი
ოფიციალური ენა ინგლისური
მთავრობა საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი დოქტორი გუდლაქ ებელე აზიკივე ჯონათანი
ფართობი
 -  სულ 923,768 კმ2 (32-ე)
 -  წყალი (%) 1.4
მოსახლეობა
 -  2009 შეფასებით 154,729,000 (მე-8)
 -  სიმჭიდროვე 145 ად კაცი/კმ2 (71-ე)
მშპ (მუპ) 2006 შეფასებით
 -  სულ $191.4 მილიარდი (47-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $1,500 (165-ე)
აგი (2007) 0.470 (დაბალი) (158-ე)
ვალუტა ნაირა (NGN)
დროის სარტყელი WAT (UTC +1სთ.)
 -  ზაფხულის (DST) WAT (UTC +1სთ.) (UTC)
ქვეყნის კოდი NGA
Internet TLD .ng
სატელეფონო კოდი 234

ნიგერია (ინგლ. Nigeria), ნიგერიის ფედერაციული რესპუბლიკა (ინგლ. Federal Republic of Nigeria) — სახელმწიფო დასავლეთ აფრიკაში. დასავლეთით ესაზღვრება — ბენინი, ჩრდილოეთითნიგერი, ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით — ჩადი და აღმოსავლეთით კამერუნი. მისი სამხრეთ სანაპირო ზოლი გადის გვინეის ყურეზე, ატლანტის ოკეანეში. ნიგერია მოიცავს 36 შტატს და მისი დედაქალაქი არის აბუჯა. ნიგერია ოფიციალურად დემოკრატიულ-სეკულარულ ქვეყნად მიიჩნევა.[1]

აბუჯა, ნიგერიის დედაქალაქი. აბუჯის დიდი მეჩეთი

მილენიუმების განმავლობაში თანამედროვე ნიგერია სხვადახვა სამეფოებისა და ტომების დაქვემდებარებაში იყო. მე-19 საუკუნეში ნიგერია ბრიტანეთის კოლონია იყო და აერთიანებდა სამხრეთ ნიგერიის პროტექტორატსა და ჩრდილოეთ ნიგერიის პროტექტორატს 1914 წელს. 1960 წელს გახდა ფორმალურად დამოუკიდებელი ფედერაცია და 1967-1970 წლებში სამოქალაქო ომში ჩაება. მას შემდეგ ერთმანეთს ენაცვლებოდნენ დემოკრატიული არჩევნების გზით არჩეული სამოქალაქო მთავრობა და სამხედრო დიქტატურები მანამ, სანამ 1999 წელს სტაბილურ დემოკრატიას არ მიაღწია. 2011 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები ითვლება, როგორც პირველი მიუკერძოებელი და დასაბუთებულად თავისუფალი არჩევნები.[2]

ნიგერია ხშირად მოხსენებულია, როგორც “აფრიკის გიგანტი“, მისი უზარმაზარი მოსახლეობისა და ეკონომიკიდან გამომდინარე.[3] დაახლოებით 184 მილიონი მკვიდრით ნიგერია არის აფრიკის კონტინენტზე ყველაზე მეტი მოსახლეობის მქონე ქვეყანა და მოსახლეობის სიმრავლის მხრივ მსოფლიო რეიტინგებში მე-7 ადგილს იკავებს. ნიგერია არის ქვეყანა, სადაც მსოფლიოში ყველაზე მეტი ახალგაზრდა მოსახლეობა ცხოვრობს.[4] ქვეყანა საერთაშორისო შტატადაა მიჩნეული, იქიდან გამომდინარე, რომ 500-ზე მეტი ეთნიკური ჯგუფისაგან შედგება, რომელთაგანაც ყველაზე დიდია ჰაუსა, იგბო და იურუბა; ეს ეთნიკური ჯგუფები 500-ზე მეტ განსხვავებულ ენაზე საუბრობენ და საკმაოდ მრავალფეროვანი კულტურითაც გამოირჩევიან. [5][6]ოფიციალურ ენად ინგლისურია მიჩნეული. ნიგერია, უხეშად რომ ვთქვათ, ქრისტიანებად და მუსლიმებადაა დაყოფილი. ქრისტიანი მოსახლეობა უმეტესწილად სამხრეთ ნაწილში ცხოვრობს, მუსულმანი მოსახლეობა კი ჩრდილოეთ ნაწილში. მოსახლეობის მცირედი ნაწილი იყენებს ნიგერიისთვის დამახასიათებელ რელიგიას, რომელიც იგბოსა და იორუბას ხალხებისთვისაა დამახასიათებელი.

2015 წელს ნიგერიის ეკონომიკა მსოფლიო ეკონომიკების სიაში მე-20 ადგილს იკავებდა, $500 მილიონზე მეტი ღირებულებით და 1 ტრილიონი დოლარის ოდენობის ნომინალური მშპ-ით. 2014 წელს სამხრეთ აფრიკა გახდა აფრიკის ყველაზე დიდი ეკონომიკის მფლობელი.[7][8] ასევე ვალის წილი მშპ-ში მხოლოდ 11%-ია, რაც 2012 წელთან შედარებით 8%-ით არის შემცირებული.[9][10] ნიგერია მსოფლიო ბანკის მიერ მიჩნეულია განვითარებად ბაზრად. მას გააჩნია რეგიონალური ძალაუფლება აფრიკის კონტინენტზე. ნიგერია არის MINT ჯგუფის წევრი (მექსიკა, ინდონეზია, ნიგერია, თურქეთი), რომელსაც „BRIC“-ს ადარებენ და მისნაირ მომავალს უწინასწარმეტყველებენ (ბრაზილია, რუსეთი, ინდოეთი, ჩინეთი). ნიგერია ასევე დასახელებულია „მომავალი თერთმეტი“ ქვეყნის სიაში, რომლის ეკონომიკაც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული იქნება. ნიგერია არის „აფრიკული გაერთიანები“-ს, „ოპეკი“-ს და „გაერთიანებული ერები“-ს წევრი ქვეყანა.

გუდლაკ ჯონათანი, ნიგერიის მე-14 პრეზიდენტი (2010-2015)

2014 წელს, როდესაც ებოლას ეპიდემია მოედო მსოფლიოს, ნიგერია იყო ერთ-ერთი ყვეყანა, რომელიც ეპიდემიას ეფექტურად გაუმკლავდა. მის მიერ შემუშავებული „კონტაქტური მეთვალყურეობა“ საკმაოდ ეფექტური ხერხი გახდა, რომელიც შემდგომში ამერიკის შეერთებულმა შტატებმაც გადმოიღო, როდესაც ებოლას საშისშროება აღმოაჩინეს [11][12][13]

2002 წლიდან მოყოლებული, ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარე გახდა სექტანტური ძალადობის მსხვერპლი „ბოკო ჰარამ“-ის მხრიდან, ეს არის ისლამური დაჯგუფება, რომელსაც სურს მთავრობის  სისტემის განადგურება და „შარიათის კანონები“-ს დამკივიდრება. [14][15] ნიგერიის პრეზიდენტი გუდლაკ ჯონათანი (Goodluck Jonathan) 2014 წლის მაისში ამტკიცებდა რომ ბოკო ჰარამის თავდასხმების შედეგად დაიღუპა სულ მცირე 12,000 ადამიანი და 8,000 დასახიჩრდა.[16] 276 სკოლის მოსწავლის გატაცების შემდეგ, მეზობელი ქვეყნები - ბენინი, ჩადი, კამერუნი და ნიგერი შეუერთდნენ ნიგერიას „ბოკო ჰარამ“-თან საბრძოლველად. [17]

სექციების სია

სახელწოდება[18][რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ოფიციალური: ნიგერიის ფედერაციული რესპუბლიკა.
  • ინგლისური: Federal Republic of Nigeria.
  • ეტიმოლოგია: მდინარე ნიგერის მიხედვით. ადგილობრივ ენაზე Ni Gir, “მდინარე გირი”. აღსანიშნავია, რომ Niger ლათინურად “შავს” ნიშნავს.
  • ქვეყნის კოდი: NG.

სახელი "ნიგერია" წამოვიდა მდინარე ნიგერიიდან, რომელიც ამ ქვეყანაზე გადის. მტკიცების თანახმად, ეს სახელი მე-19 საუკუნის ბრიტანელმა ჟურნალისტმა Flora Shaw-მ შეთხზა, რომელიც მოგვიანებით ქორწინდება Baron Frederick Lugard-ზე, ბრიტანეთის კოლონიურ ადმინისტრატორზე. ნიგერიის ნამდვილი სახელი, რომელიც თავდაპირველად გამოიყენებოდა, როგორც ნიგერიის მდინარის სახელწოდება, ცოტა საეჭვოა. ეს სიტყვა შეიძლება Tuareg-ის ალტერნატივა იყოს.

ისტორია [19][რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადრეული პერიოდი (ძვ.წ 500-1500)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჩრდილოეთ ნიგერიის ნოკის ცივილიზაცია ყვაოდა ძვ.წ 500- ახ.წ 200 წლებში. ისინი ამზადებნენ გამომწვარი თიხის ფიგურებს, რომელებიც ერთ-ერთი ადრეული სკულპტურებია Sub-Saharan აფრიკაში. უფრო ჩრდილოეთით, ქალაქების კანოს და კასტინას ისტორია იწყება ახალი წელთაღრიცხვით 999 წელს. ჰაუსას სამეფოები და კანემ ბორნუს იმპერია განვითარდნენ,როგორც სავაჭრო პოსტები ჩრდილოეთ და დასავლეთ აფრიკას შორის.

იგბო ხალხის ნრის სამეფო გაერთიანდა მეათე საუკუნეში და იქამდე არსებობდა, სანამ დაკარგა სუვერენიტეტი და შეურთდა ბრიტანეთს 1911 წელს. ნრის განაგებდა ეზე ნრი და ქალაქი ნრი მიჩნეულია იგბო კულტურის საწყისად. ნრი და აგილერი იყვენენ იგბოს მითებიდან, რომლებიც უმერის კლანის ტერიტორიაზე ცხოვრობენ. ამ კლანის წინაპრები პატრიარქალური მეფის ერისგან მოდიან. დასავლეთ აფრიკაში ყველაზე ძველი ბრინჯაო შეიქმნა lost-wax process გამოყენებით, რომელიც ისწავლეს იგბო უკწუსგან, ქალაქი რომელიც ნრის გავლენის ქვეშ იყო.

ბრიტანული ნიგერია (1800-1960)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დიდი ბრიტანეთი, ნიდერლანდები, პორტუგალია, ასევე სხვადასხვა აფრიკის ქვეყნები  და კერძო კომპანიები ჩართულები იყვნენ მონობით ვაჭრობაში. მონობის საწინააღმდეგო სენტიმენტებით და ეკონომიკური რეალობის შეცვლით, 1807 წელს დიდმა ბიტანეთმა გააუქმა მონობით ვაჭრობა. ნაპოლეონის ომების შემდეგ, დიდმა ბრიტანეთმა დაამყარა დასავლეთ აფრიკის დივიზიონი საერთაშორისო მონობით ვაჭრობის შესაჩერებლად. ანუ ისინი აჩერებდნენ სხვა ერების გემებს, რომელზეც იმყოფებოდნენ მონები და გადიოდნენ აფრიკის სანაპიროდან. დამონებული ხალხი მიჰყავდათ ფრიტაუნში (Freetown), რომელიც დასავლეთ აფრიკაში მდებარე კოლონია იყო და ბრიტანეთის მიერ განთავისუფლებული მონების დასასახლებლად იყო განკუთვნილი. 

იმ პერიოდში აფრიკისათვის უძლიერეს სახელმწიფოებს შორის ბრძოლა იმდენად ინტენსიური იყო, რომ ის შეიძლებოდა ინტერ-იმპერიალისტურ კონფლიქტებსა და ომებშიც კი გადაზრდილიყო. ამის ასაცილებლად გერმანიის კანცლერმა ოტო ფონ ბისმარკმა (oto fon bismark) 1884-1885 წლებში მოიწვია ამ ეპოქის მთავარი ევროპული სახელმწიფოების დიპლომატიური სამიტი, რომლის მიზანი იყო აფრიკის მომავლის გაანალიზება და მონობის მოსპობა. სინამდვილეში, უფრო მნიშვნელოვანი იყო კოლონიალისტი

საფოსტო მარკა ელიზაბეტ მეორის სურათით

ქვეყნების სტრატეგიული და ეკონომიკური გეგმები, როგორებიცაა ძველი ბაზრების დაცვა, ახალი ტერიტორიების ათვისება და მოსახლეობის ექსპლუატაცია. კონფერენციაზე შეიმუშავეს ხელშეკრულება, რომელიც ცნობილია, როგორც ბერლინის აქტი, რომელიც ევროპული სახელმწიფოებს აფრიკის დანაწილებაში ბრძოლის წესებს კარნახობდა. ბერლინის კონფერენციამ, რომელზეც აფრიკის არც ერთი წარმომადგენლი არ დაასწრეს, აფრიკის დანაწილების პროცესი დაიწყო და არავითარ ყურადღებას არ აქცევდა არც ადგილობრივ კულტურას, არც ეთნიკურ ჯგუფებსა და ერთი ტომის ხალხს ევროპელთა მიერ გავლებული საზღვრების სხვადასხვა მხარეს ტოვებდა. ამან წარმოშო ტრაიბალიზმი, რომელიც დღესაც გრძელდება. 

1901 წლის 1 იანვარს, ნიგერია გახდა ბრიტანეთის პროტექტორატი და ბრიტანეთის იმპერიის ნაწილი. მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში, დამოუკიდებელი სემეფოები იბრძოდნენ ბრიტანეთის იმპერიის წინააღმდეგ იმისათვის, რომ გაეფართოებინათ თავიანთი ტერიტორიები. 1897 წელს ბრიტანეთმა ომით შეძლო ბენინის დაპყრობა, და ანგლო - აროს ომში (1901-1902) დაამარცხა სხვა ოპონენტებიც. 

1914 წელს, ბრიტანეთმა ფორმალურად შეუერთა ნიგერი ნიგერიის კოლონიას და პროტექტორატს. ადმინისტრაციულად, ნიგერია დაყოფილი იყო ჩრდილო და სამხრეთ პროტექტორატებად და ლაგოსის კოლონიად. სამხრეთ რეგიონის მცხოვრებთ უფრო მჭიდრო კავშირი ჰქონდათ ბრიტანეთთან და სხვა ევროპის ქვეყნებთან, როგორც ეკონომიკურად ასევე კულტურულად.

ქრისტიანულმა დელეგაციებმა პროტეტორატებში დასავლური საგანმანათლებლო დაწესებულებები ჩამოაყალიბეს. ბრიტანეთის არაპირდაპირი კანონის და ისლამური ტრადიციების გამტკიცების პოლიტიკის მიხედვით, სამეფო კარმა არ დაუჭირა მხარი ქვეყნის ჩრდილოეთით, ისლამურ ნაწილში მდებარე ქრისტიანულ დელეგაციებს. სამხრეთის მხარის რჩეული საზოგადოებიდან ზოგიერთი ბავშვი მიდიდოდა დიდ ბრიტანეთში უკეთესი განათლების მისაღებად.

ჩრდილოეთ ნიგერიამ მხოლოდ 1936 წელს უარყო მონობა მაშინ, როცა ნიგერიის სხვა არეებში მონობა კოლონიალიზმის შემდეგ მალევე მოიშალა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, იმისათვის, რომ გაეზარდათ ნიგერიული ნაციონალიზმი და დამოუკიდებლობაზე მოთხოვნა, მომდევნო კონსტიტუციებმა ნიგერია გადააქციეს თვით მართვად ქვეყანად. მე-20 საუკუნის ნახევარში, აფრიკაში დიდი დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი ტალღა წარმოიშვა. ნიგერიამ 1960 წელს მიაღწია დამოუკიდებლობას. 

ნიგერია პირველ-მეორე მსოფლიო ომების დროს[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

I მსოფლიო ომის (1914-18) შემდეგ ნიგერიაში აღმოცენდა პირველი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ორგანიზაციები. 1920 წელს შეიქმნა დასავლეთ აფრიკის ეროვნული კონგრესის ნიგერიის განყოფილება, 1922 წელს კი ნიგერიის პირველი პოლიტიკური პარტია - ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია, რომელმაც საკანონმდებლო საბჭოს არჩევნებში იმავე წელს მიიღო ლაგოსისათვის განკუთვნილი სამივე ადგილი.

მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა (1929-33) თავისი დაღი დაასვა ნიგერიის ეკონომიკას. 1929 წლის დამლევს აბაში მოხდა გლეხთა დიდი აჯანყება. 30-იანი წლების დასაწყისისთვის ნიგერიაში აღმოცენდა ახალი მასობრივი ორგანიზაციები, რომელთაც ძირითადად ეროვნული ინტელიგენციის წარმომადგენლები ხელმძღვანელობდნენ. 1933 წელს შეიქმნა ყველაზე მსხვილი ორგანიზაცია - „ლაგოსის ახალგაზრდობის მოძრაობა“, რომელსაც 1936 წელს „ნიგერიის ახალგაზრდობის მოძრაობა“ (ნამ) ეწოდა.

II მსოფლიო ომის (1939-45) წლებში იმპორტის შემცირებამ ხელი შეუწო ადგილობრივი მრეწველობის განვითარებას. ეროვნული ბურჟუაზიის რადიკალურად განწყობილი წარმომადგენლები სულ უფრო აქტიურად ებმებოდნენ განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. 1944 წლის აგვისტოში დაარსდა საერთო ნიგერიული პირველი პოლიტიკური პარტია - ნიგერიისა და კამერუნის ეროვნული საბჭო (1962-დან - ნიგერიის მოქალაქეთა ეროვნული საბჭო, ნმეს).

40-იანი წლების დასაწყისში ნიგერიაში შეიქმნა პროფკავშირი, გახშირდა მუშათა გაფიცვები და ორგანიზებული გამოსვლები. მაგ (1949 წლის 18 ნოემბერი, პოლიციამ ცეცლი გაუხსნა ენუგუს გაფიცულ მაღაროელებს). ანტიკოლონისტური მოძრაობის ნეიტრალიზების მიზნით კოლონისტური ადმინისტრაცია კონსტიტუციური მანევრების გზას დაადგა. 1947 წელს გუბერნატორ რიჩარდზის კონსტიტუციით ნიგერია სამ ოლქად დაიყო. დასავლეთ ნიგერია, აღმოსავლეთ ნიგერია და ჩრდილოეთ ნიგერია, რომელთაც ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანოები განაგებდნენ. გუბერნატორს ჰქონდა ვეტოს უფლება. რეგიონალიზაციისაკენ აღებული კურსი კიდევ უფრო განმტკიცდა შემდეგი კონსტიტუციით (1951-მაკფერსონისა (ნიგერიის გუბერნატორი) 1954-ლიტლტონისა (დიდი ბრიტანეთის კოლონიების მინისტრი)).

დამოუკიდებელი ფედერაცია და პირველი რესპუბლიკა (1960-1966)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიამ გაერთიანებული სამეფოსგან დამოუკიდებლობა 1960 წლის 1 ოქტომბერს მიიღო. ნიგერიის მთავრობა კონსერვატიული პარტიის კოალიცია იყო: ნიგერიელი ხალხის კონრესი (NPC). ოპოზიცია მოიცავდა შედარებით ლიბერალურ სამოქმედო ჯგუფს, რომელზეც ყველაზე დიდი გავლენა იორუბას ჰქონდა და მას მართავდა ობაფემი ავოლოვო. ნიგერიის დომინანტური ეთნიკური ჯგუფები იყვნენ: ჰაუსა (ჩრდილოეთის ხალხი), იგბო (აღმოსავლეთის ხალხი) და იორუბა (დასავლეთის ხალხი). მათ შორის საკმაოდ დიდი კულტურული და პოლიტიკური განსხვავებები იყო.  

დისბალანსი სახელმწიფოებრივ წყობაში 1961 წლის პლებისციტით იყო გამოწვეული. სამხრეთ კამერუნმა გადაწყვიტა კამერუნის რესპუბლიკას შეერთებოდა მაშინ, როცა ჩრდილოეთ კამერუნმა ნიგერიაში დარჩენა არჩია. აქედან გამომდინარე, ჩრდილოეთ მხარე უფრო დიდი იყო ვიდრე სამხრეთ მხარე. 1963 წელს ერმა ჩამოაყალიბა ფედერალური რესპუბლიკა და მისი პირველი პრეზიდენტი იყო აზიკივი (Nnamdi Azikiwe) 1965 წელს არჩევნების დროს, ნიგერიის დასავლეთ რეგიონში მმართველობაში მოვიდა ნიგერიის ნაციონალურ დემოკრატიული პარტია. 

ბიაფრას რესპუბლიკა 1967 წლის ივნისში, როდესაც მან გამოაცხადა დამოუკიდებლობა და გამოეყო დანარჩენ ნიგერიას. 

სამოქალაქო ომი (1967-1970)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიელი ბავშვები 1968 წელს, სამოქალაქო ომის დროს

კორუფციამ და გაუწონასწორებლობამ პოლიტიკური პროცესები ნელ-ნელა სამხედრო გადატიალებებამდე მიიყვანა. პირველი სახელმწიფოებრივი გადატრიალება იგბოს ჯარისკაცების მიერ 1966 წლის იანვარში მოხდა და მას ხენმძღვანელობდნენ ემანუელ იფეაჯინა (Emmanuel Ifeajuna) და ჩუკწუნა კადუნა ნზეოგწუ (Chukwuna Kaduna Nzeogwu). აჯანყებულებმა შეძლეს და მოკლეს მთავრობის პირველი პირები აბუბაკა ტაფაწა ბალეწა (Abubaka Tafawa Balewa), აჰმადუ ბელო (Ahmadu Bello) და ლადოკე აკინტოლა (Ladoke Akintola).

1967 წლის მაისში, აღმოსავლეთ რეგიონმა გამოაცხადა დამოუკიდებლება ბიაფრას რესპუბლიკის სახელწოდებით. ნიგერიის სამოქალაქო ომი დაიწყო ნიგერიის მთავრობის მხარის მიერ, როდეესაც ბიაფრას დაესხნენ თავს გარკემში 1967 წლის 6 ივლისს. ომი 30 თვის განმავლობაში გაგრძელდა და 1970 წლის იანვარში დასრულდა. ამ პერიოდში ბიაფრას ალყა ჰქონდა შემორტყმული და ვაჭრობაც იზოლირებული იყო. ყოფილი აღმოსავლეთის რეგიონში მსხვერპლის რაოდენობა 1-დან 3 მილიონ ადამიანამდე აღწევდა.

არაპირდაპირი გზით, თუმცა მჭიდროთ იყვნენ ომში ჩაბმული: საფრანგეთი, ეგვიპტე, საბჭოთა კავშირი, ბრიტანეთი, ისრაელი და სხვანი. ბრიტანეთი და საბჭოთა კავშირი ნიგერიის მთავრობის მთავარი მხარდამჭერები იყვნენ მაშინ, როცა საფრანგეთი და დანარჩენები მხარს ბიაფრას უჭერდნენ. ასევე აღსანიშნავი ფაქტია ისიც, რომ ნიგერიამ ეგვიპტელი პილოტები გამოიყენა საჰაერო ძალებისთვის. 

დემოკრატია (1999)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუჰამედ ბუჰარი, ნიგერიის მე-15 პრეზიდენტი   (2015 წლის 28 მარტიდან)

 ნიგერიამ დემოკრატია 1999 წელს დაიბრუნა მაშინ, როდესაც პრეზიდენტად აირჩიეს ოლესეგუნ ობასანჯო (Olesegun Obasanjo), შტატის ფორმალური მმართველი. მისმა მოსვლამ დაასრულა 33 წლიანი საომარი მმართველობა (1966-1999), მაგრამ საომარი სიტუაცია არ დასრულებოდა მეორე სახელმწიფოში, რომელსაც სამხედრო დიქტატორი მართავდა (1979-1983 წლებში). მან თავის ძალაუფლება გაზარდა სახემწიფოს გადატრიალებითა და ნიგერიაში საომარი სიტუაცის ჩახშობით, თუმცა ობასანჯოს მმართველობის პერიოდში ჩატარებული არჩევნები იყო არათავისუფალი და უსამართლო. ნიგერიამ ამ ყველაფერს ნელ-ნელა თავი დააღწია და აჩვენა დიდი წინსვლა მთავრობის კორუფციისგან თავის დაღწევისა და განვითარებისკენ სწრაფვაში. ეთნიკურმა მოხალისეებმა კონტროლი აიღეს ნიგერის დელტის ნავთობ-პროდუქციის წარმოებაზე. უმარუ იარადუა (Umaru Musa Iar'Adua) ხალხის დემოკრატიული პარტიიდან 2007 წელს მოვიდა მმართველობაში გენერალური არჩევნებით. ინტერნაციონალური საზოგადოება აკვირდებოდა ნიგერიის არჩევნებს, რათა დარწმუნებულიყვნენ, რომ ის თავისუფალი ნების და სამართლიანობის ფარგლებქვეშ ტარდებოდა. იარადუა გარდაიცვალა 2010 წლის 5 მაისს. გუდლაკ ჯონათანი (Dr. Goodluck jonathan)-მა გამოაცხადა მისი სიკვდილი 6 მაისს და გახდა მე-14 მმართველი. ის მართავდა ნიგერიას სანამ მისი ვიცე-პრეზიდენტი ნამადი სამბო (Namadi Sambo) მოვიდოდა სათავეში. ნამადი სამბო იყო არქიტექტორი და მართავდა კანუდას შტატს. ჯონათანი მართავდა ქვეყანას 2011 წლის 16 აპრილამდე, ანუ არჩევნების ჩატარებმდე. 22,495,187 ხმით მოუგო მუჰამადუ ბუჰარ-ს (Muhammadu Buhar), რომელსაც 12,214,853 ხმა ჰქონდა.

2015 წლის მარტში მუჰამედ ბუჰარმა დაამარცხა ჯონათანი 2 მილიონი ხმით. არჩევნების დამკვირვებლები აცხადებენ, რომ არჩევნები ჩატარდა სამართლიანად.

სახელმწიფო წყობა და პოლიტიკა [20][რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სახელმწიფო წყობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ატიკუ აბუბაკარი, ნიგერიის მე-11 ვიცე პრეზიდენტი (1999-2007)

ფედერალური საპრეზიდენტო რესპუბლიკა - ნიგერიაში მოქმედებს კონსტიტუცია, რომელიც 1999 წლის 29 მაისს მიიღეს. სახელმწიფოსა და შეიარაღებული ძალების მეთაური არის პრეზიდენტი, რომელიც ირჩევა საყოველთაო პირდაპირი არჩევნების გზით (ფარული ხმის მიცემით) 4 წლის ვადით. იმარჯვებს ის პრეზიდენტობის კანდიდატი, რომელიც იღებს არჩევნებში არანაკლებ 1/4 ხმას საერთო ამომრჩევლებიდან. პრეზიდენტი ამ პოსტზე შეიძლება აირჩეს მხოლოდ ორჯერ, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტი ინიშნება პრეზიდენტის მიერ იმ პოლიტიკური პარტიის წევრებიდან, საიდანაც მან იყარა კენჭი. ორპალატიან პარლამენტს (ნაციონალური ანსამბლეა) აქვს საკანონმდებლო უფლება, რომელიც შედგება წარმომადგენელთა პალატისა და სენატისაგან. წარმომადგენელთა პალატის 360 დებუტატი ინიშნება პირდაპირი საყოველთაო და ფარული არჩევნების გზით. სენატი კი რომელიც შედგება 109 წევრისგან (3 წევრი ყოველი 36 შტატიდან და 1 წევრი დედაქალაქიდან) ირჩევა საყოველთაო არჩევნების გზით. წარმომადგენელთა პალატის მუშაობას ხელმძღვანელობს თავჯდომარე, სენატისას კი –  სპიკერი. ნაციონალური ანსამბლეის ორივე პალატის უფლებამოსილების დროის ხანგრძლივობა არის 4 წელი.

ოლისეგუნ ობასანჯო (Olusegun Obasanjo). პრეზიდენტად აირჩიეს 2003 წლის 19 აპრილს, ეს პოსტი მანამდეც ეკავა 1976 წელს, გარდა ამისა, სახელმწიფოს მეთაურად ირჩევდნენ 1999 წელსაც.

ვიცე პრეზიდენტი – აბუბაკარ ატიკუ (Atiku Abubakar).

სახელმწიფო დროშა - შედგება სამი ვერტიკალური ერთნაირი ზომის ზოლებისაგან, რომელთა შორის ორი მწვანე, ერთი კი თეთრი ფერისაა.

ადმინისტრაციული მოწყობა – 1996 წლიდან ქვეყანა დაიყო 36 შტატად და ობუჯას ფედერალური დედაქალაქის შემოგარენად (შეიქმნა 1979 წელს, 1991 წლის დეკემბრიდან ითვლება სახელმწიფოს დედაქალაქად, მანამდე კი ნიგერიის დედაქალაქი ლაგოსი იყო).

შტატებია: აბია, ადამავა, აკვა იბომი, ანამბრა, ბაიელსა, ბაუჩი, ბენუე, ბორნო, დელტი, ჯიგავა, გომბე, ზამფარა, იმო, იობე, კადუნა, კანო, კაცინა, კვარა, კები, კოგი, კროს–რივერი, ლაგოსი, ნასარავა, ნიგერი, ოგუნ, ოიო, ონდო, ოსუნი,  პლატო, რივერსი, სოკოტო, ებონი, ედო, ეკიტი და ენუზუ.

შტატების სათავეში დგას გუბერნატორი, რომელსაც ირჩევენ 4 წლის ვადით. იმისთვის, რომ ნიგერიის გუბერნატორი გახდე საჭიროა დააგროვო არანაკლებ 25% მთლიანი ხმებისა. შტატების გუბერნატორს იცავს იმუნიტეტი.

სასამართლო სისტემა – მოქმედებს უზენაესი სასამართლო, ფედერალური სააპელაციო სასამართლო, პირველი ინსტანციის ფედერალური სასამართლო და ასევე შტატების პირველი ინსტანციის სასამართლოები. ზოგიერთ შტატებში არსებობს შარიათის ან ჩვეულებრივი სააპელაციო სასამართლოები, რომლებიც განიხილავენ საქმეებს მუსულმანურ უფლებებთან ან ტრადიციის ნორმებთან დაკავშირებით.

შეიარაღებული ძალები და თავდაცვა – ნიგერიის ნაციონალური შეიარაღებული ძალები ითვლება ერთ–ერთ ყველაზე დიდ ძალად უმეტესად ტროპიკულ აფრიკაში. 2002 წელს მათ რიცხვში შედიოდა 78 500 ადამიანი (სახმელეთო ძალები - 6200, სამხედრო საჰაერო ძალები - 9500, სამხედრო – საზღვაო ძალები – 7000). ამ ძალებში გაერთიანება შეუძლია ყველა ნიგერიელ ადამიანს 18 წლიდან, გაწვევა ხდება პირის სურვილით. ნიგერია შევიდა იმ ქვეყნებთა რიგში, რომელსაც დახმარებას უწევენ სამხედრო კადრების მომზადებაში. დანახარჯი თავდაცვაზე 2004 წელს შეადგენდა 544.6 მილიონი ამერიკული დოლარი (მშპ - ს 0.8%).

პოლიტიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საგარეო პოლიტიკა - მიმართულია ქვეყნის ავტორიტეტის გამყარებაზე. იმის გამო, რომ  საერთაშორისო არენაზე მისი იზოლირების შემდეგ დიდხანს სუფევდა სამხედრო დიქტატურა, მას საფუძვლად უდევს არშემოერთების პოლიტიკა. სახელმწიფოს პოლიტიკური კურსის მთავარ მიმართულებად ითვლება მეგობრულ-პარტნიორული ურთიერთობების გამყარება აფრიკულ სახელმწიფოებთან. პრეზიდენტი აბასანჯო იყო ოთხიდან ერთ–ერთი ავტორი პროგრამისა, სახელწოდებით „ახალი პარტნიორობა აფრიკის განვითარებისთვის“.

ნიგერია – აქტიური წევრია კომისიის "მდინარე ნიგერიის სახელმწიფოები", აქვთ კეთილმეზობლური ურთიერთობები ბენინთან (Benin) და ნიგერთან (Niger).

2005 წლის ზაფხულში ნიგერიამ გაგზავნა 1000 ტონა მარცვლეული ნიგერში, სადაც დაიწყო შიმშილობა გვალვისა და მწერების შემოსევის გამო.

ვითარდება თანამშრომლობა სან-ტომესა და პრინსიპის (Sao Tome & Principe) რესპუბლიკასთან, ვისთანაც აქვთ ნავთობის მოპოვების საერთო ზონა. ამჟამად აგვარებენ ჩინეთთან ურთიერთობას. 2000 წლის დასაწყისში ამ ქვეყნებს შორის ხელი მოეწერა შეთანხმებას ნავთობის მოპოვებასთან დაკავშირებით. 2006 წლის იანვარში „ჩინეთის ნაციონალურმა ნავთობის კორპორაციამ“ და ნიგერიის ნავთობის კომპანიამ „სამხრეთ ატლანტიკა“ მოაწერეს ხელი შეთანხმებას ნიგერიის საზღვაო ნავთობის რესურსების ერთობლივ ექსპლუატაციაზე მდინარე ნიგერიის საიონში.

ნიგერია იყო დიდი ბრიტანეთის უმნიშვნელოვანესი საგარეოპოლიტიკური პარტნიორი, თუმცა ქვეყნებს შორის ურთიერთობა გაფუჭდა 1993 წელს გენერალ აბაჩის (Sani Abacha) ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ. 1995 წელს ლონდონმა ოფიციალურად შეუჩერა ნიგერიას კავშირის წევრობა და მის წინააღმდეგ შემოიღო ევროკავშირის სავაჭრო სანქციები. 1999 წლიდან დიდ ბრიტანეთთან ურთიერთობები გამოსწორდა. პრეზიდენტ ობასანჯოს (Olusegun Obasanjo) ინაუგურაციას პრინცი ჩარლზიც (Prince Charles) კი ესწრებოდა. ნიგერიამ სწორედ ამ წელსვე აღიდგინა კავშირის წევრობა. დიდ ბრიტანეთმა დემოკრატიული რეფორმების მხარდასაჭერად ნიგერიას გამოუყო 12 მილიონი ფუნტი სტერლინგი 2000 წელს. 2002 წლის თებერვალში კი ნიგერიას ეწვია ტონ ბლერი (Tony Blair).

ნიგერია გაეროს (UN) აქტიური წევრია. ქვეყანა ცდილობს გაეროს უშიშროების საბჭოს ორი მუდმივი ადგილის მოპოვებას და ამასთანავე საკმაოდ დიდ კონკურენციას უწევს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკას, ანგოლას, კენიას, ლიბიას და სენეგალს.

1960 წლის 25 ნოემბერს დამყარდა დიპლომატიური ურთიერთობები ნიგერიისა და საბჭოთა კავშირს (USSR) შორის. საბჭოთა კავშირმა ნიგერიას სამხედრო და მატერიალური დახმარება გაუწია 1967-1970 წლის სამამულო ომის დროს. ორმხრივი თანამშრომლობის შედეგი სავაჭრო ეკონომიური ურთიერთობების სფეროში ნავთობის 900 კილომეტრიანი მაგისტრალისა და მეტალურგიული კომბინატის მშენებლობა იყო აჯაოკუტაში (Ajaokuta). 1971-1980 წელს ქვეყანაში საბჭოთა ექიმები მუშაობდნენ.

2001 წლის მარტში პრეზიდენტი ობასანჯო ოფიციალურად ეწვია მოსკოვს. 1999 წელს ხელი მოეწერა ორმხრივ შეთანხმებას ფსიქოტროპული ნივთიერებებისა და ნარკოტიკული საშუალებების არაკანონიერ მოხმარებასთან ბრძოლის შესახებ.

1998 წლის მაისში შეიქმნა რუსულ-ნიგერიული სავაჭრო პალატა, სადაც შევიდა დაახლოებით 160 კომპანია და ბიზნესმენები. ნიგერიაში ოთხი კომპანია მუშაობს რუსეთის ჩათვლით (2004 წლიდან). 2001 წლის თებერვალში შეიქმნა რუსულ-ნიგერიული კომისია სამხედრო-ტექნიკური ურთიერთობების ერთობლივი განვითარების გზების შესასწავლად. 2005 წლის 19-23 სექტემბერს მოსკოვში გაიმართა ნიგერიული საქონლის გამოფენა ორმხრივი სავაჭრო ურთიერთობების განვითარებისთვის. განსაკუთრებით აქტიურად ვითარდებოდა ორმხრივი ურთიერთობები ნიგერიასა და რუსეთს შორის ნაციონალური კადრების მომზადების სფეროში, ასევე მეცნიერებისა და კულტურის დარგებში.

საბჭოთა კავშირის ურთიერთობების წლებში უმაღლესი განათლება მიიღო 10 000 - მა ნიგერიელმა. 2001 - 2003 წლებში წარმატებით განხორციელდა ორმხრივი კულტურულ-მეცნიერული თანამშრომლობის პროგრამა. ლაგოსში (Lagos) მოქმედებს იტარ-ტასსის (ITAR - TASS) წარმომადგენლობა. გაცვლები ხორციელდება რუსული აკადემიის მეცნიერების ხაზით. 2005 წლის ნოემბერში ნიგერიაში იმყოფებოდა მეცნიერთა დელეგაცია აფრიკის ინსტიტუტიდან “RAS”.

2004 წლის გაზაფხულზე მოხდა ინციდენტი თორმეტი რუსი მეზღვაურის შესახებ, რომელთა ტანკერიც „აფრიკის სიამაყე“ (Afriken prayd) დადიოდა პანამის დროშით, თუმცა სინამდვილეში მიეკუთვნებოდნენ ბერძნულ კომპანიას "აზორა ხერვისი" (Azor service). ტანკერი დააკავეს 31 მილის დაშორებით ნიგერიის სანაპიროდან. ისინი ეჭვმიტანილები იყვნენ ნავთობის კონტრაბანდის გადატანაში თუმცა ხანგრძლივი სასამართლო გარჩევებისა და შეთანხმების შემდეგ რუსი მეზღვაურები 2005 წელს გაათავისუფლეს და ისინი დაუბრუნდნენ თავიანთ სამშობლოს.

პოლიტიკური ორგანოზაციები - ქვეყანაში დამყარდა მრავალპარტიული სისტემა (2003 წელს დარეგისტრირებული იყო 30 პოლიტიკური პარტია). ყველაზე გავლენიანი იყო "სახალხო-დემოკრატიული პარტია" (PDP - People's Democratic Party), თავჯდომარე ოგძე აუდუ (Audu Ogbeh) იყო, ეროვნული მდივანი -  ნვოდო ოკვეზილიეზე (Okwesilieze Nwodo). პრეზიდენტ ობასანჯოს მმართველი პარტია შეიქმნა 1998 წლის 26 აგვისტოს.

"ნიგერიული სახალხო პარტიის" (ANPP - All Nigeria People's Party) ლიდერი იყო გარბა ალი იუსუფი (Yusuf Garbah Ali). პარტია დაფუძნდა 1998 წლის 19 ოქტომბერს.

"დემოკრატიის კავშირი“ (AD - Alliance for Democracy) თავმჯდომარე იყო აჰმედ აბდულქადირი (Ahmed Abdulkadir) . პარტია შეიქმნა 1998 წლის 19 ოქტომბერს.

პროპკავშირული გაერთიანება - „ნიგერიული შრომის კონგრესი“ (NLC - Nigerian Labour Congress) არის ქვეყნის ერთიანი ცენტრარული პროპკავშირული ორგანიზაცია. შეიქმნა 1978 წელს და აერთიანებს 29  ქვეყანას. პროპკავშირის თავმჯდომარე არის ოშიომხოლე ადამსი (Adams Oshiomhole).

[21] [22][რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Nigeria-CIA WFB Map.png

ქვეყანა მდებარეობს დასავლეთ აფრიკაში. მოსაზღვრე ქვეყნებია: ნიგერი, ჩადი, კამერუნი, ბენინი.

  • ფართობი: 924.000 კვ.კმ.
  • ბუნება: უმაღლესი მწვერვალი - ფოგელ-პიკი 2.042; მდინარეები (კმ) – ნიგერი 1.170 (სულ 4.184), ბენუე 800 (სულ 1.400 კმ); ტბა (კვ.კმ) - ჩადი 3.800 (სულ 16.300); კლიმატი - ეკვატორული, ტროპიკული.
  • ბუნებრივი რესურსები: ბუნებრივი აირი, ნავთობი, კალა, რკინის მადანი, ქვანახშირი, კირქვა, ტყვია, თუთია.

სახელმწიფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • სახელმწიფო სისტემა: ფედერაციული რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური: პრეზიდენტი ოლესეგუნ ობასანჯო (Olusegun OBASANJO) (1999).
  • საკანოhalloებლო ორგანო: ორპალატიანი პარლამენტი (107+346 წევრი).
  • ადმინისტრაციული დაყოფა: ქვეყნის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებია - 36 შტატი (state) და ფედერალური დედაქალაქი (federal capital territory).

[23] [23][რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სოფლის მეურნეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

2010 წლის მონაცემებით ნიგერიელების 30% დასაქმებულია სოფლის მეურნეობაში.

ძირითადი მარცვლოვანი კულტურები  მოიცავს:  ლობიო, მანიჰოტი, კაკაოს მარცვლები, არაქისი, სიმინდი, ნესვი, კაუჩუკი,  ბრინჯი, სოიო, პალმის ზეთი და იამსები.

კაკაო არის პირველი წამყვანი გაცვლითი სავალუტო საშუალება ნავთობის შემდეგ, კაკაოს შემდეგ კი კაუჩუკი..

ნავთობი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიაში ნავთობი აღმოჩენილი იყო 1901 წელს. 1956 წლიდან დაიწყო სამრეწველო წარმოება. 1971 წელს  ნიგერია ნავთობის ექსპორტიორი ორგანიზაციის წევრი გახდა. 2007 წელს ნიგერიამ მიიღო მსოფლიოში მეშვიდე ადგილი ნავთობის ექსპორტიორ ქვეყნებს შორის. 2013 წელს ნავთობის მოპოვებამ შეადგინა 111,3 მილიონი ტონა (2,322 მილიონი ბარელი დღეში).

საზღვარგარეთული ფულადი გზავნილები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნავთობიდან მიღებული შემოსავლის შემდეგ, ნიგერიაში სავალუტო მოგების ყველაზე დიდ წყაროს წარმოადგენს საზღვარგარეთიდან შემოსული ფულადი გზავნილები საზღვარგარეთ მცხოვრები ნიგერიელი ემიგრანტების მიერ. 2014 წლის მონაცემებით უცხო ქვეყნებში ცხოვრობდა 17,5 მილიონი ნიგერიელი, დიდ ბრიტანეთში და აშშ-ში თითოეულში დაახლოებით 2 მილიონზე მეტი ნიგერიელი ცხოვრობს.

მიგრაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის კვლევის მიხედვით 2004 წლიდან 2007 წლამდე საოცრად გაიზარდა უცხოეთიდან შემოსული ფულადი გზავნილების რაოდენობა (2,3 მილიონი დოლარიდან 17,9 მილიარდ დოლარამდე). ფულადი გზავნილების უდიდესი ნაწილი მოდის აშშ-დან, მას რეიტინგით მოყვებიან შემდეგი  ქვეყნები: გაერთიანებული სამეფო, იტალია, კანადა, ესპანეთი და საფრანგეთი. აფრიკის კონტინენტიდან შემდეგი ქვეყნები: ეგვიპტე, ეკვატორული გვინეა, ჩადი, ლიბია და სამხრეთ აფრიკა ფულადი გზავნილების მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენენ ნიგერიისთვის.

სამთო მრეწველობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიას აქვს ფართო არეალი გამოუყენებელი  მინერალური რესურსების, რომელიც მოიცავს ბუნებრივ აირს, ქვანახშირს, ალუმინის მადანს, ოქროს, კალას, რკინის მადანს, კირქვას, ნიობიუმს, ტყვიას და თუთიას. მიუხედავად ასეთი დიდი რაოდენიბით მინერალური რესურსების საბადოების  არსებობისა, სამთო მრეწველობა ნიგერიაში ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების სტადიაშია.

ფაბრიკები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიას აქვს ფაბრიკული წარმოებები, რომლებიც ორიენტირებულები არიან  ტყავზე და ტექსტილზე (ისინი გადანაწილებულები არიან კანოში, აბეოკუტაში, ონიცაში და ლაგოსში). ნიგერიაში ასევე იწარმოება ავტომობილები, რომლის ქარხანაც მდებარეობს ქალაქ ნევში. იგი აწარმოებს ავტობუსებს და ჯიპებს. ბოლო ათწლეულში ნიგერიაში განვითარდა ინდუსტრიალიზაცია. ნიგერიაში ასევე არის რამდენიმე ელექტროტექნიკის მწარმოებელი ფაბრიკები, როგორიცაა ზინოქსი, რომელიც ნიგერიაში პირველი ბრენდული კომპანიაა კომპიუტერული და ელექტრო გაჯეტების წარმოებაში.

საზოგადოება [23][20][რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიის მოსახლეობა 57 მილიონით გაიზარდა 1990 წლიდან  2008 წლამდე, ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში 60%-იანი ზრდის ტემპით. ნიგერიელების  თითქმის ნახევარი 14 წლისაა ან უფრო ახალგაზრდა.

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მონაცემებით 2009 წელს მოსახლეობა  შეადგენდა 154,729,000-ს, აქედან 51,7%  სოფლად  დასახლებული, ხოლო 48,3% - ქალაქში. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 167,5 ადამიანი 1 კმ2-ზე.

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მონაცემების თანახმად ნიგერიას მოსახლეობის მიხედვით ერთ-ერთი ყველაზე ზრდადი მაჩვენებელი აქვს მსოფლიოში. მათი პროგნოზით ნიგერია არის ერთ-ერთი რვა ქვეყნიდან, რომელთა ერთობლივი რაოდენობა გაიზრდება მსოფლიო მოსახლეობის ნახევრამდე 2005 წლიდან 2050 წლამდე. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის შეფასებით 2100 წლისთვის ნიგერიის მოსახლეობა იქნება 505 მილიონიდან 1,03 მილიარდ ადამიანამდე (საშუალო შეფასებით 730 მილიონი ადამიანი). 1950 წლის მონაცემებით ნიგერიაში მხოლოდ 33 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა.

სტატისტიკის მიხედვით 4 აფრიკელიდან 1 ნიგერიელია. ამჟამად ნიგერია არის მსოფლიოში მეშვიდე ადგილზე ყველაზე ხალხმრავალ ქვეყნებში.

ნიგერიის უდიდესი ქალაქია ლაგოსი. ლაგოსი  1950 წლიდან დღემდე გაიზარდა 300,000 მოსახლიდან 15 მილიონამდე. ნიგერიის მთავრობა ვარაუდობს, რომ ქალაქის მობინადრეთა რიცხვი 2025 წლისთვის გაიზრდება 25 მილიონამდე.

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერია გამოირჩევა მოსახლეობის ყველაზე დიდი რაოდენობით აფრიკის კონტინენტზე. იგი მიეკუთვნება 10 ყველაზე ფართო მოსახლეობის მქონე ქვეყანას მსოფლიო სახელმწიფოებს. მოსახლეობის სიმჭიდროვით ხასიათდება ტერიტორიის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი. საშუალო მოსახლეობის სიმჭიდროვე - 130,9 ადამიანი 1 კვ.მ-ზე (2002 წლის მონაცემებით). მოსახლეობის საშუალო წლიური ზრდა შეადგენს 2,37 %-ს, შობადობა კი 40.65-ს 1000 კაცზე, 1 ქალის მშობიარობის დონე - 5,5 , სიკვდილიანობის დონე - 98,8 – 1000 ახალშობილზე. მოსახლეობის 42,3 %-ს შეადგენს ბავშვები 14 წლამდე. მოსახლეობის 3,1% -ს შეადგენს 65 წელს მიღწეული მაცხოვრებელი. მოსახლეობის საშუალო ასაკი არის 18–63 წელი. მოსალოდნელი სიცოცხლის ხანგრძლივობა არის 46, 74 წელი. ( მამაკაცები - 46, 21; ქალები - 47, 29 ). მოსახლეობის მსყიდველუნარიანობა შეადგენს 1000 ამერიკულ დოლარს. (2005 წლის მაჩვენებლის მიხედვით).

ნიგერია ნახევრად ეთნიკური სახელმწიფოა. ითვლის 500-ზე მეტ ხალხურ და ეთნიკურ ჯგუფს. მათ შორის ყველაზე დიდი არის ხაუსა-ფალინი - 29%, იორუბა - 21%, იგბო - 18%, იდუო - 10 %, იბიბიო - 3,5 %, ტივი - 2,5 %, ბინი და სხვა.  ხაუსა-ფულანის, იორუბას და იგბოს მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 70%-ს. ხაუსაში ცხოვრობენ უძველესი ჩრდილოეთ ნიგერიის ცივილიზაციის მემკვიდრეები. (ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფოები ზარია, კანო, კაცინა და სხვა). მათი ენა ყველაზე მეტად გავრცელებულია აფრიკის დასავლეთ ქვეყნებში. იორუბა პირველი იყო, რომელმაც დაიწყო მნიშვნელოვანი ურთიერთობები დასავლეთთან, რომელმაც შემდგომ მნიშვნელოვანი ზეგავლენა მოახდინა თვითონ მათ კულტურასა და ღირებულებების სესტემაზე. იორუბას მოსახლეობა შეადგენს (უმრავლესობის) საშუალო ფენას, ასევე განათლებულ ნიგერიელებს (ქვეყნის განათლებულ მაცხოვრებლებს შორის). დღეს ინტენსიურად გრძელდება ეთნიკური კონსულიდაციისა და ინტეგრირების პროცესები. ნიგერიაში 521 ენაზე საუბრობენ (აქედან 9 უკვე გაქრა, ესენია: აიავა, ბასა-გუმნა, ხოლმა, აიოკავა, გამო-ნინგი, კპატი, მავა, კუბი და ტეშენავა). ნიგერიაში ზოგიერთ ეთნიკურ ჯგუფში საუბრობენ ერთზე მეტ ენაზე. ნიგერიის ოფიციალური ენაა ინგლისური. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ეთნიკური ჯგუფი ამჯობინებს ისაუბროს საკუთარ ენაზე, ინგლისური, როგორც ოფიციალური ენა ფართოდ გამოიყენება ბიზნეს ოპერაციებში და სხვა ოფიციალური მიზნებისთვის. მოსახლეობაში ფართოდაა გავრცელებული ენები: ედო, ეფიკი, ადამავა ფულფულდე,  ჰაუსა, აიდომა, აიგბა, კანური და იორუბა. მათ შორის ყველაზე მეტად გამოიყენება ჰაუსა. ეთნიკური ჯგუფების ენებს იყენებენ ურთიერთობისას და მასიური ინფორმაციის გადაცემისას, ზოგიერთი ენა ისწავლება სკოლებში.

1990-იანი წლების ბოლოს მოხდა ეთნიკური და კონფესიონალური დაპირისპირება. 1999 წელს ადგილი ჰქონდა დაპირისპირებას ეთნიკურ ჯგუფებსა და ეკლესიის წარმომადგენლებს შორის, რის შედეგადაც დაიღუპა დაახლოებით 200 კაცი.

შედარებით ურბანიზებულია (ქალაქში მაცხოვრებელი) ქვეყნის სამხრეთ-დასალვეთ შტატები. ურბანიზაციის დონე შეადგნეს დაახლოებით 3,8%-ს (2004 წლის მონაცემების მიხედვით). შედარებით მსხვილი ქალაქებია - ლაგოსი, სადაც ცხოვრობს 13 მილიონი ადამიანი, აბეოკუტა, ზარია, იბადანი, იგო, ელეშა, ილორიონი, კანო, ოგბოშო, ონიჩა, ოშოგბო და სხვა.

ნიგერიაში მცხოვრებლების ნაწილი არის ნიგერიდან სამუშაოდ ჩამოსული მიგრანტები. ნიგერიელი ტოლვილები და მიგრანტები (ჩამოსული სამუშაო ძალა) დასაქმებულები არიან გაბონში, კამერუნში (დაახლოებით 4 მილიონი ადამიანი) და კოტ-დ'ივუარი. ეთნოკონფესიონალური კონფლიქტების დროს 2001-2002-ში, რომელიც დაკავშირებული იყო ჩრდილოეთ ქვეყნებში არსებულ შერიათის სასამართლოების დაარსებასთან, დევნილთა რიცხვმა შეადგინა 750 ათასს. 2000 წლის დასაწყისიდან ემიგრანტების და ტოლვილების რიცხვი გაიზარდა და ერთ-ერთ პირველ ადგილს იკავებს ევროპაში. (კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა და სენეგალთან ერთად) .

ეთნიკური ჯგუფები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერია მოიცავს 500-ზე მეტ ეთნიკურ ჯგუფს, განსხვავებული ენებითა და ზნე-ჩვეულებებით, რომლებიც ქმნიან ქვეყნის მდიდარ ეთნიკურ მრავალფეროვნებას. ყველაზე დიდი ეთნიკური ჯგუფებია ჰაუსა, იორუბა, იგბო და ფულანი, რომლებიც შეადგენენ მოსახლეობის 70%-ს, ხოლო ედო, იჯაუ, კანური, იბიბიო, ებირა, ნიუპი, გუარი, იცეკირი, იუკუნი, ურჰობო, აიგალა, აიდომა და თივი მერყეობს 25-30%-მდე, დანარჩენი უმცირესობები შეადგენენ 5%-ს.

ენები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიაში 521 ენაზე საუბრობენ (აქედან 9 უკვე გაქრა, ესენია: აიავა, ბასა-გუმნა, ხოლმა, აიოკავა, გამო-ნინგი, კპატი, მავა, კუბი და ტეშენავა). ნიგერიაში ზოგიერთ ეთნიკურ ჯგუფში საუბრობენ ერთზე მეტ ენაზე. ნიგერიის ოფიციალური ენაა ინგლისური. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ეთნიკური ჯგუფი ამჯობინებს ისაუბროს საკუთარ ენაზე, ინგლისური, როგორც ოფიციალური ენა ფართოდ გამოიყენება ბიზნეს ოპერაციებში და სხვა ოფიციალური მიზნებისთვის. მოსახლეობაში ფართოდაა გავრცელებული ენები: ედო, ეფიკი, ადამავა ფულფულდე,  ჰაუსა, აიდომა, აიგბა, კანური და იორუბა. მათ შორის ყველაზე მეტად გამოიყენება ჰაუსა. ეთნიკური ჯგუფების ენებს იყენებენ ურთიერთობისას და მასიური ინფორმაციის გადაცემისას, ზოგიერთი ენა ისწავლება სკოლებში.

რელიგია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მოსახლეობის დაახლოებით 50% მუსულმანია, 40% - ქრისტიანი (ქრისტიანების უმრავლესობა კი პროტესტანტი, კონკრეტულად კი 74% პროტესტანტი, 25% - კათოლიკე, 1% სხვა ქრისტიანები), ნიგერიელების დაახლოებით 10% კი მიეკუთვნება ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიას. ესენია: ანიმალიზმი, ფეტიშიზმი, წინაპრების კულტისა და ბუნების ძალების თაყვანისცემა და სხვა. (მოცემული მაჩვენებლები 2002 წლის მონაცემებს ეკუთვნის).

ისლამის გავრცელება დაიწყო 12 საუკუნეში (ჩვენი წელთაღრიცხვით). ცენტრალური სახელმწიფოს არსებობის პერიოდში კანე-ბარნუში, რომელიც თანამედროვე ჩრდილოეთ ნიგერიის ტერიტორიაზე მდებარეობს, ისლამი გავრცელებულია, როგორც სუნიტური, ასევე შიიტური მიმართულებებით. ისლამს ქადაგებს თანემდროვე იორუბისა და ხაუსა-ფალინის უმეტესობა.

ქრისტიანობა გავრცელდა მე-19 საუკუნის დასაწყისში. ქრისტიანული რელიგიის მატარებლები ცხოვრობენ ძირითადად სამხრეთ შტატებში. იბიობის, იგბოს, იდჟოსა და ტივის მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი ქრისტიანია. პროტესტანტული ეკლესიის ძალა შედარებით ძლიერია ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. კონფესიონალური სიტუაცია ქვეყანაში აისახება ისლამსა და ქრისტიანობას შორის კონკურენციაში. ქრისტიანული და მუსულმანური ორგანიზაციის ქმედება ხშირად სცდება რელიგიურ ინტერესების სფეროს და იძენს პოლიტიკურ ელფერს. ასე, 2005 წლის ოქტომბერში, ქალაქ კანოში, ისლამურმა მოძრაობამ ორგანიზება გაუკეთა მუსულმან-შიიტების მანიფესტაციას, რომლის მეშვეობითაც თანადგომა გამოუცხადა ირანის პრეზიდენტს მახმუდა ახმადინეჟადას. აქციის მონაწილები ითხოვდნენ „ისრაელის დედამიწიდან მოკვეთას“.

ასევე ნიგერიაში მოქმედებს ქრისტიანულ-აფრიკული ეკლესიები, რომლებიც განხეთქილების შედეგად მოძრაობის დროს წარმოიშვა, რომლებიც გამოდიოდნენ უცხოელი მისიონერების ძალაუფლების წინააღმდეგ ეკლესიის იერარქიაში.

აფრიკულ ტრადიციულ რელიგიაში გამოყოფილია რამოდენიმე კულტი, მათ შორის შანგო - ჭექა-ქუხილის ღმერთი და ოგუნომი - რკინისა და ომის ღმერთი. ოგუნი ითვლება ყველაზე საპატივცემულო და ყოვლისშემძლე ღმერთად იოგურის პანთეონში. მეომარი ოგუნის კულტი თანამედროვე ნიგერიაში ტრანსფორმირდა, როგორც ჯარისკაცების, მჭედლების, მონადირეებისა და ოჯახის მფარველობის კულტი. ასევე, მოსახლეობის რწმენა- წარმოდგენით, სწორედ ოგუნი უზრუნველყოფს ჯანმრთელ შთამომავლობას. ქალაქ ოლე-ოფეში (ონდოს შტატი) ყოველწლიურად ტარდება დღესასწაულები ოგუნის საპატივცემულოდ, რომელშიც მონაწილეობას იღებენ არა მხოლოდ ადგილობრივი ტრადიუციული რელიგიის მიმდევრები, არამედ ნიგერიის სხვა შტატებიდან ჩამოსული მუსულმანები, ქრისტიანები და უცხოელი სტუმრები.

ჯანმრთელობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიაში აივ/შიდსის კოეფიციენტი გაცილებით დაბალია სხვა აფრიკული ერებისგან განსხვავებით, როგორიცაა კენია ან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა, რომელთა პროცენტული მაჩვენებელი ორჯერ დიდია. 2012 წლის მონაცემებით, აივ/შიდსის სიჭარბე 15-49 ასაკის მქონე მოსახლეობის იყო 3,1%. სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 52,62 წელს შეადგენდა, მოსახლეობის მხოლოდ ნახევარზე მეტს ჰქონდა ხელმისაწვდომობა დასალევად ვარგის წყალზე და სათანადო სანიტარიაზე. 2010 წლის მონაცემებით ახალდაბადებულ ჩვილთა სიკვდლიანობა 8,4 მოდიოდა 1000 დაბადებულ ბავშვზე.

ნიგერია იყო ერთადერთი ქვეყანა აფრიკაში, სადაც ვერ აღმოფხვრეს პოლიომიელიტი, რომელიც პერიოდულად გადაიტანებოდა ხოლმე სხვადასხვა აფრიკულ ქვეყნებში. პოლიომიელიტი 98%-ით იქნა განადგურებული 2009 და 2010 წლებში. 2014 წელს ებოლას ეპიდემიისას, ნიგერია იყო პირველი ქვეყანა, სადაც ეფექტურად აღმოიფხვრა ებოლას საფრთხე. ნიგერიის ეფექტური მეთოდი შემდგომში გამოყენებული იყო ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ა.შ.შ., როდესაც ებოლას საფრთხეები იყო აღმოჩენილი.

ნიგერიის ჯანდაცვის სისტემა მუდმივად დგას ექიმების დეფიციტის წინაშე, რადგან ხდება ე.წ. ,,ტვინების გადინება", კვალიფიციური ნიგერიელი ექიმები მიემგზავრებიან ევროპაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში.

განათლება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

განათლება - 1830 წელს დაარსდა პირველი მისიონური სკოლა, 1950 წელს გაუნათლებელი ხალხი წარმოადგენდა სულ საზოგადოების 90%-ს.1992 წლიდან აუცილებელი იყო დაწყებითი განათლება, რომლის მიღებაც სრულიად უფასოდ ხდებოდა. ბავშვები 6 წლის ასაკში უნდა მისულიყვნენ სკოლაში. შემდეგ 6-დან 12 წლამდე შესაძლებელი იყო საშუალო განათლების მიღება, რომელიც იყო დაყოფილი 2 ეტაპად: ყოველი ეტაპი კი გრძელდებოდა 3 წელი.

ასევე ამ დროს ფუნქციონირებს კერძო სკოლა. არსებობს 56 კოლეჯი და 26 პოლოთექნიკუმი. 2005 წლის მონაცემების მიხედვით, სკოლის განათლებას არ იღებს დაახლოებით 8 მლნ ბავშვი. უმაღლეს განათლებაში შედის 33 უნივერსიტეტი, სწავლა მიმდინარეობს ინგლისურ ენაზე, რომლის ხანგრძლივობა არის 3 წელი. ბევრ მათგანს ფედერალური უნივერსიტეტის სახელწოდება აქვს. უძველეს უნივერსიტეტად ითვლება იბადანური უნივერსიტეტი, თავდაპირველად, ის ატარებდა კოლეჯის სახელს, 1962 წელს კი გახდა უნივერსიტეტი.

მოცემულ უნივერსიტეტებს აქვთ უზარმაზარი ბიბლიოთეკები. ნიგერიის ნაციონალურ ბიბლიოთეკაში (მდებარობს ქალაქ ლაგოსში, აშენებულია 1964 წელს) ინახება 158 ათასი ტომი. უმეტეს შემთხვევაში ნიგერიელები უმაღლეს განათლებას იღებენ აშშ-ში ან დიდ ბრიტანეთში. რუსეთი გამოყოფს 50 სტიპენდიას ნიგერიის სტუდენტებისათვის. 2004 წელს რუსეთში 289 ნიგერიელმა სტუდენტმა მიიღო განათლება. განათლების სისტემა ნიგიერიელებისთვის დაფინანსებულია სახელმწიფოს ბიუჯეტიდან. 2001 წელს გამოიყო ბიუჯეტის 7.5%. 1977 წლიდან მოყოლებული მოქმედებს ნიგერიული მეცნიერული აკადემია, რომელიც ითვლის ასობით წევრს. მუშაობენ 20-ზე მეტ კვლევით ინსტიტუტებსა და ცენტრებში (მათ შორის, უნივერსიტეტები).

ნიგერიაში განათლებას ზედამხედველობას უწევს განათლების სამინისტრო. ადგილობრივი ხელისუფლება პასუხისმგებლობას იღებს განახორციელოს სახელმწიფოს მიერ შემუშავებული მეთოდიკა საჯარო განათლებასა და სახელმწიფო სკოლებში რეგიონალურ დონეზე. 1970 წლის ნავთობის ბუმის შემდეგ უმაღლესი განათლება ისე გაუმჯობესდა, რომ მიაღწია ნიგერიის ყველა რეგიონში, ნიგერიის მოსახლეობის 68%-მა ისწავლა წერა, მათ შორის კაცების 75,7%-მა და ქალების 60,6%-მა.

დანაშაული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერია წარმოადგენს ორგანიზებული დანაშაულების სამშობლოს, განსაკუთრებით აქტიურად მიმდინარეობს  ნარკოტიკებით ვაჭრობა. ნიგერიის კრიმინალური ჯგუფები ძლიერად არიან ჩართული ნარკოტიკების გადაზიდვაში, ჰეროინი გადააქვთ აზიის ქვეყნებიდან ევროპასა და ამერიკაში, კოკაინი გადააქვთ სამხრეთ ამერიკიდან ევროპასა და სამხრეთ აფრიკაში.

საერთაშორისოდ, ნიგერია ცნობილია თავისი სამარცხვინო საბანკო თაღლითობებით. ნიგერიაში ასევე არსებობს რამდენიმე მსხვილი მეკობრული თავდასხმები. ნიგერიაში გავრცელებული იყო პოლიტიკური კორუფცია, 2011 წლის მონაცემებით გამჭირვალეობის მიხედვით 182-დან 143 კორუფციული ინდექსი აღიბეჭდებოდა, თუმცა 2014 წელს ეს ინდექსი გაუმჯობესდა და შეადგინა 136. 1960 წლიდან 1999 წლამდე ნიგერიის პოლიტიკურ ლიდერებს 400 მილიონ დოლარზე მეტი ქონდათ მოპარული სახაზინოდან.

კულტურა [24][25][რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

არქიტექტურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიის რაიონებში შენობები განსხვავდებიან არქიტექტურული ფორმით. ჩრდილოეთში შენობას აქვს ოთკუთხედი ფორმა, სახურავი კი ბრტყელია. ნიგერიის ტროპიკულ ზონებში საცხოვრებელი ადგილები ქოხის მაგვარია, სახურავის მაგივრად კი იყენებენ პალმის ფოთლებს. ცენტრალურ შტატებში შენობებს მრგვალი ფორმა აქვთ, სახურავს კი კონუსური, რომელიც გეომეტრიული ფორმებით არის მორთული. ქალქებში სახლს ძირითადად აგურისგან აშენებენ. „საქმიან“ რაიონებში კი გვხვდება უამრავი მრავალსართულიანი შენობა, მაგრამ ეს ყველაფერი აშენებულია დაბალხარისხიანი მატერიისგან, ამიტომაც შენობები ხშირად ინგრევა.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიის მოქალაქეებმა შექნეს ყოფილი კოლონიური ლიტერეატურის ბევრი გავლენიანი ნაშრომი ინგლისურ ენაზე. ნიგერიელი ყველაზე ცნობილი მწერლები არიან: ვოლ სოინკა (Wole Soyinka), პირველი აფრიკელი ნობელის ლაურეანტი ლიტერატურის დარგში, ასევე ცნობილი ნიგერილი მწერალია ჩინუა აჩებე (Chinua Achebe), რომელიც ცნობილია მისი ნოველით „ის რაც ინგრევა“ (Things Fall Apart).

სხვა საერთაშორისო დონის ნიგერიელი მწერლები და პოეტები არიან: ჯონ პეპერ კლარკი (John Pepper Clark), ბენ ოკრი (Ben Okri), კიპრიან ეკვენსი (Cyprian Ekwensi), ბუში ემეჩეტა (Buchi Emecheta), ჰელონ ჰაბილა (Helon Habila), თ. მ. ალუკო (T. M. Aluko), ჩიმამანდა ნგოზი ადიჩიე (Chimamanda Ngozi Adichie), დანიელ ო. ფაგუნა (Daniel O. Fagunwa), ფემი ოსოფისან (Femi Osofisan) და კენ სარო ვივა (Ken Saro Wiwa). ნიგერიას აქვს სიდიდით მეორე ბეჭდური მედიის ბაზარი აფრიკაში (ეგვიპტის შემდეგ), რომელიც 2003 წელს დღიური რამდენიმე მილიონი ასლის ბრუნვას უტოლდებოდა.

მუსიკა და ფილმები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიამ დიდი როლი ითამაშა სხვადასხვა ჟანრის აფრიკული მუსიკის განვითარებაში, მათ შორის დასავლეთ აფრიკული „ჰაილაიფი“, „აფრობიტი“ და „ფალმ-ვაინ მუსიკა“, რომელის ადგილობრივი რიტმიც ერწყმის კონგოს, ბრაზილიის, კუბის, იამაიკის და მსოფლიო ტექნიკებს.

An Eyo Iga Olowe Salaye masquerade jumping

მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრის მუსიკოსებმა, მაგალითად ფელა კუტ-მა (Fela Kuti) წარმატებულად გააერთიანა კულტურული ელემენტები ამერიკულ ჯაზთან, რომ შეექმნა აფრობიტი, რომელმაც თავის მხრივ ჰიპ-ჰოპ მუსიკაზე იქონია გავლენა. ასევე ნიგერიული მუსიკიის მიმდინარეობაა ჯუჯუც (Juju), რომელიც რიტმულ მუსიკასა და იორუბას ნაციონალურ მუსიკას აერთიანებს. ასევე იორუბას მუსიკას მიეკუთნება ფუჯიც (Fuji).

ასევე ნიგერიული მუსიკალური მიმდევრობაა აფანი (Afan), რომელიც პოეტმა და მუსიკოსმა უმუობუამ შექმნა. კენის მუსიკა არის თვით გამოცხადებული, როგორც აფრიკაში ნომერი პირველი ჩანაწერების მხრივ და ნიგერიელებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი მუსიკაა და მასზე ზეგავლენა ჰიპ-ჰოპ არტისტებს აქვთ.

ნიგერიელი სახელოვანი მუსიკოსების სიაში არიან: სეიდ ადუ (Sade Adu), კინგ სანი ადე (King Sunny Ade), ონიეკა ონვენუ (Onyeka Onwenu), დელ სოსიმი (Dele Sosimi), ადევალ აიუბა (Adewale Ayuba), ეზებუირო ობინა (Ezebuiro Obinna ), ალჰაჯი სიკირუ აინდი ბარისტერ (Alhaji Sikiru Ayinde Barrister), ბენი კინგ (Bennie King), ებენეზერ ობეი (Ebenezer Obey), უმობუარი იგბერას (Umobuarie Igberaese), ფემი კუტი (Femi Kuti), ლაგბაია (Lagbaja), დოქტორი ალბანი (Dr. Alban), ბოლა აბიმბოლა (Bola Abimbola), ზაკი აძე (Zaki Adze), ტუფაკ იდიბია (Tuface Idibia), ასა (Asa), ნინეკა (Nneka), პი სქვეარ (P Square) და დიბანჯი (D’Banj). 

2008 წლის ნოემბერში, ნიგერიის მუსიკალურმა სცენამ მიიპყრო ყურადღება საერთაშორისო მასშტაბით, როდესაც „ემტივი“-მ ჩაატარა პირველი აფრიკული მუსიკალური დაჯილდოების ცერემონიალი აბუჯაში. ასევე ყველაზე პირველი მუსიკალური ვიდეო, რომელიც გაჟღერდა აფრიკულ „ემტივი“-ზე (ორიგინალი „ემტივი“-ს მეასე სადგური), იყო ტუფაკ იდიბიას (Tuface Idibia) მიერ შექმნილი ჰიტი „African Queen”.

ნოლივუდის ბრენდის ლოგო

ნიგერიული ფილმების ინდუსტრია ცნობილია ნოლივუდის სახელით (Nollywood) სადაც ნიგერია და ჰოლივუდია გაერთიანებული. 2015 წელს იგი სიდიდით იყო მეორე ფილმების მწარმოებელი მსოფლიოში. ნიგერიის ფილმების ინდუსტრია დაფუძნებულია ლაგოსში, კანოში და ენუგუში, და უნდა ითქვას, რომ ამ ქალაქების ეკონომიკის საკმაოდ დიდი ნაწილი სწორედ ამ ფილმების ინდუსტრიაზეა დამოკიდებული. ნიგერიული კინო არის აფრიკის ყველაზე დიდი ფილმების ინდუსტრი,ა როგორც ხარისხით, ისე წელიწადში გადაღებული ფილმების რაოდენობით. მიუხედავად იმისა, რომ ნიგერიული ფილმები 1960-იანი წლებიდან იწარმოება, მისთვის დიდი შეღავათი იყო ხელმისაწვდომი ციფრული კინოგადაღება და მონტაჟის ტექნოლოგიები.

თ. ბ. ჯოშუას Emmanuel TV არის ერთ-ერთი ყველაზე ყურებადი სატელევიზიო არხი მთელი აფრიკის მასშტაბით. 

სამზარეულო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიგერიული სამზარეულო, ისევე როგორც ზოგადად დასავლეთ აფრიკის სამზარეულო, მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. პალმის ზეთი და მიწილთხილის ზეთი ხშირად გამოიყენება სხვადასხვა სუნელებთან, მცენარეებთან და სურნელოვან არომატებთან ერთად, იმისათვის, რომ შექმნან არომატული გარნირები და წვნიანები, რომლებიც ძირითადად ცხარეა. ნიგერიული დღესასწაულები ფერებითა და სიუხვით გამოირჩევა.

სპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ფეხბურთი ითვლება ნიგერიის ნაციონალურ სპორტად. ქვეყანას საკუთარი საფეხბურთო პრემიერ ლიგაც კი გააჩნია. ნიგერიის ნაციონალურმა ფეხბურთის გუნდმა, რომელიც ცნობილია „სუპერ არწივები“-ს სახელით, ფიფას მსოფლიო თასზე 5-ჯერ მიიღო მონაწილეობა: 1994, 1998, 2002, 2010 და 2014 წლებში. 1994 წლის აპრილში, ფიფას მსოფლიო რეიტინგში ნიგერიის ნაციონალურ საფეხბურთო გუნდს მე-5 ადგილი ეკავა. ეს ყველაზე დიდი მაჩვენებელია აფრიკული ფეხბურთის გუნდებისათვის. „სუპერ არწივებმა“ მოიგეს „აფრიკული ერების თასი“ 1980, 1994 და 2013 წლებში.[26][27]

2010 წლის ფიფას მსოფლიო რეიტინგების ოფიციალური მონაცემებით, ნიგერია იყო აფრიკის ერების საფეხბურთო გუნდებში მეორე ადგილას, ხოლო მსოფლიოს მასშტაბით 21-ე ადგილი ეკავა. ნიგერია ასევე ჩართულია მძლეოსნურ სახეობებში, ასევე კრიკეტსა და კალათბურთში. კრივი ასევე საკმაოდ მნიშვნელოვანი სპორტია ნიგერიისთვის. Dick Tiger და Samuel Peter, ორივე ყოფილი მსოფლიო ჩემპიონები არიან. 

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Constitution of the Federal Republic of Nigeria. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm#Powers_of_Federal_Republic_of_Nigeria
  2. Nigerians Vote in Presidential Election - The New York Times. (n.d.). Retrieved July 6, 2016, from http://www.nytimes.com/2011/04/17/world/africa/17nigeria.html
  3. Nigeria, giant of Africa. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.worldcat.org/title/nigeria-giant-of-africa/oclc/13577037
  4. Search results from Country Studies. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from https://www.loc.gov/collections/country-studies/
  5. Ethnicity in Nigeria. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.pbs.org/newshour/updates/africa-jan-june07-ethnic_04-05/
  6. Nigeria's Identifiable Ethnic Groups. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.onlinenigeria.com/tribes/tribes.asp
  7. Nigeria becomes Africa's largest economy. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.aljazeera.com/news/africa/2014/04/nigeria-becomes-africa-largest-economy-20144618190520102.html
  8. http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-04-06/nigerian-economy-overtakes-south-africa-s-on-rebased-gdp
  9. UPDATE 2-Nigeria surpasses South Africa as continent's biggest economy. (2014). Retrieved July 06, 2016, from http://www.reuters.com/article/nigeria-gdp-idUSL6N0MY0LT20140406
  10. TradeMark Southern Africa. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.trademarksa.org/news/nigeria-poised-become-africa-s-most-powerful-nation
  11. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.theatlantic.com/international/archive/2014/10/why-nigeria-stopped-ebola-but-not-boko-haram/381442/
  12. US sends medical experts to study how Nigeria tamed Ebola - Vanguard News. (2014). Retrieved July 06, 2016, from http://www.vanguardngr.com/2014/10/us-sends-medical-experts-study-nigeria-tamed-ebola/
  13. http://punchng.com/news/us-sends-medical-experts-to-study-how-nigeria-contained-ebola/
  14. Scores killed in Nigeria clashes. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.aljazeera.com/news/africa/2011/12/20111224124241652788.html
  15. http://allafrica.com/stories/201102030036.html
  16. Boko Haram has killed over 12,000 Nigerians, plans to take over country, Jonathan says - Premium Times Nigeria. (2014). Retrieved July 06, 2016, from http://www.premiumtimesng.com/news/160942-boko-haram-killed-12000-nigerians-plans-take-country-jonathan-says.html
  17. http://www.nigeriannews.net/index.php/sid/222083321
  18. Rasta Livewire. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.africaresource.com/rasta/sesostris-the-great-the-egyptian-hercules/the-etymological-origins-of-the-word-nigeria-lion/
  19. HISTORY OF NIGERIA. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ad41
  20. 20.0 20.1 Нигерия - это... Что такое Нигерия? (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/3458/Нигерия
  21. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.infoplease.com/country/nigeria.html
  22. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.infoplease.com/country/nigeria.html
  23. 23.0 23.1 23.2 The World Factbook: Nigeria. (2016). Retrieved July 06, 2016, from https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ni.html
  24. Award-Winning Culture Guides. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.commisceo-global.com/country-guides/nigeria-guide
  25. Nigeria. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.everyculture.com/Ma-Ni/Nigeria.html
  26. http://www.bbc.com/sport/football/24974606
  27. Nigeria - Association Information - FIFA.com. (n.d.). Retrieved July 06, 2016, from http://www.fifa.com/associations/association=nga/about.html