ლუსაკა

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
დედაქალაქი
ლუსაკა
ინგლ. Lusaka
Lusaka.jpg
ქვეყანა ზამბიის დროშა ზამბია
პროვინცია ლუსაკის პროვინცია
კოორდინატები 15°25′ ს. გ. 28°17′ ა. გ. / 15.417° ს. გ. 28.283° ა. გ. / -15.417; 28.283
დაარსდა 1905
დედაქალაქი 1960  წლიდან
ფართობი 70 კმ²
სიმაღლე 1300
მოსახლეობა 1 742 979 კაცი (2010)
სიმჭიდროვე 24 899,70 კაცი/კმ²
სასაათო სარტყელი UTC+2
სატელეფონო კოდი +260 1
ოფიციალური საიტი www.lcc.gov.zm
ლუსაკა (ზამბია)
Red pog.svg

ლუსაკა (ინგლ. Lusaka) — ზამბიის დედაქალაქი, მისი პოლიტიკური, ინდუსტრიალური და კულტურული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, კირქვიან პლატოზე, ზღვის დონიდან 1279 მ სიმაღლეზე. ლუსაკა მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი, საერთაშორისო მნიშვნელობის აეროპორტი და დიდი სასოფლო-სამეურნეო რაიონის სავაჭრო განმანაწილებელი ცენტრია. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 1 742 979 ადამიანი. ჩრდილოეთის, სამხრეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მხრიდან იწყება ზამბიის ოთხი მთავარი მაგისტრალი. ლაპარაკობენ 3 ძირითად ენაზე: ინგლისურ, ნიანჯისა და ბემბის ენებზე. ოფიციალური ენაა ინგლისური. ლუსაკა წარმოადგენს სამხრეთ აფრიკის რეგიონის ერთ-ერთ ყველაზე დინამიურად განვითარებად ქალაქს. წარმოიქმნა რკინიგზის სადგურის ადგილზე, რომელიც 1910 წლისათვის აშენდა.

ქალაქის განვითარების ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

თავისუფლებისათვის მებრძოლებისადმი მიძღვნილი მონუმენტი ლუსაკის ცენტრში.

ლუსაკა — შედარებით ახალგაზრდა ქალაქი, აშენებული 1905 წელს პატარა სოფლის ადგილზე, რომლის მოსახლეობა უპირატესად დაკავებული იყო სოფლის მეურნეობით. ახალი ქალაქი უნდა გამხდარიყო ზამბიის საყრდენი პუნქტი, რომლის ეკონომიკა განიცდიდა განვითარების პერიოდს, რასაც დიდად უწყობდა ხელს მსოფლიო ბაზარზე სპილენძის მაღალი ფასების შენარჩუნება და უცხოეთის განვითარებული სახელმწიფოების დახმარება, ლივინგსტონი — ბროკენ-ჰილის (დღეისათვის კაბვე) ახალ სარკინიგზო ხაზზე მატარებლების მსვლელობისათვის.

ქალაქს, რომლის დაგეგმარებაც ითვალისწინებდა ევროპული ტიპის კეთილმოწყობილი კვარტლების არსებობას, სახელად დაერქვა ერთ-ერთი ტომის ბელადის პატივსაცემად. ასე რომ, დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მომავალი დედაქალაქის სახეს და დასახელებას ჰარმონიულად შეერწყა ადგილობრივი ტრადიციები და საუკეთესო ევროპული მიღწევები.

1931 წელს ლუსაკა გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატ ჩრდილოეთ როდეზიის ადმინისტრაციული ცენტრი, ხოლო 1964 წელს ზამბიის დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოცხადების შემდეგ არჩეული იქნა ახალი სახელმწიფოს დედაქალაქად.

ლუსაკა თანდათანობით გადაიქცა ზამბიის უდიდეს პოლიტიკურ ცენტრად, აქ ხდებოდა მთავარი პოლიტიკური მოვლენები (პრეზიტენტების და პარლამენტის პალატის წევრების არჩევნები, 1991 წლის ახალი კონსტიტუციის მიღება და სხვა). აღინიშნებოდა არსებითი ცვლილებები დედაქალაქის კულტურულ ცხოვრებაში და ეკონომიკაში. ჩინეთის ხელისუფლების ხელშეწყობით ლუსაკიდან დაიგო სარკინიგზო ხაზი სადგურ კაპირი მპოშიდან (185 კმ ლუსაკიდან) ტანზანიის პორტ დარ-ეს-სალამამდე.

მიმდებარე ტერიტორია უკავია ფართედ გაშლილ საძოვრებს, რის გამოც განვითარებულია ფერმები და რანჩოები.

კლიმატი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლუსაკას უკავია საკმაოდ ხელსაყრელი მდგომარეობა ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. დედაქალაქი მდებარეობს ზღვის დონიდან 1280 მეტრ სიმაღლეზე, ტროპიკული ზონის სუბეკვატორული კლიმატით. აქ აშკარათ იკვეთება 3 სეზონი: წვიმიანი და თბილი (ნოემბერი-აპრილი), მშრალი და გრილი (მაისი-ივლისი), თბილი და მშრალი (აგვისტო-ოქტომბერი). ლუსაკაში ყველაზე თბილი თვეა — ოქტომბერი, თერმომეტრი ამ დროს აფიქსირებს +31 °C-ს, ივლისში ჰაერის ტემპერატურა ეცემა +10 °C-მდე. ზოგჯერ შეიძლება დაეცეს უფრო დაბლაც, აბსოლუტური მინიმუმი ქალაქში ივნის-ივლისში შეადგენს +2 °C-ს. ამასთან ერთად ტემპერატურის წლიური რყევა უმნიშვნელოა. ნალექების საშუალო წლიური ნორმა შეადგენს დაახლოებით 700 მმ-ს, თანაც მისი დიდი ნაწილი მოდის წვიმის სახით ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით. წვიმების სეზონზე შეიმჩნევა ნიადაგის წყლით გაჯერება და გაუვალი ჭაობების წარმოქმნა, ასეთ დროს ქალაქი სამყაროს უკავშირდება ავტომაგისტრალების საშუალებებით.

ფლორა და ფაუნა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლუსაკის შემოგარენში შენარჩუნებულია ბუნებრივი სავანების მცენარეულობა და სავანური მეჩხერი ტყეები. ფაუნა დედაქალაქის შემოგარენში წარმოდგენილია სპილოების, ანტილოპების, ზებრების, ჟირაფების პოპულაციებით, ასევე მტაცებელი ცხოველებით. საკმაოდ ნაირფეროვანია ფრინველთა სამყარო, ადგილობრივ სახეობებთან ერთად აქ გვხვდება გადამფრენი სახეობები ჩრდილოეთიდან. ქალაქში არცთუ იშვიათად გვხვდება ბუზი ცეცე — აფრიკული ტრიპანოსომოზის აღმგზნები ძირითადი გადამტანი.

აღსანიშნავია, რომ ლანდშაფტის ერთ-ერთ ძირითად ელემენტს წარმოადგენს ტერმიტების ბუდე, რომელთა სიმაღლე 3 მ-დან 6 მ-მდეა.

მოსახლეობა, ენა, სარწმუნოება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლუსაკა — ყველაზე დიდი ქალაქია ზამბიაში, 2010 წლის აღწერის მონაცემებით მისი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 742 979 ადამიანს. დედაქალაქის ეთნიკურ შემადგენლობას ძირითადად წარმოადგენს ბანტუს ენების ოჯახის ხალხი — ესენია: ბემბა, ტონგა, ლოზი, ჩევა, მალავი, ნიანდაკა და სხვა ხალხი, ასევე გვხვდება ევროპის ქვეყნებიდან ჩამოსული ხალხის მცირე რაოდენობა.

ოფიციალური ენა, რომელზეც ლაპარაკობს დედაქალაქის ბევრი მაცხოვრებელი, ინგლისური ენაა. არაოფიციალური პირადი საუბრები მიმდინარეობს ადგილობრივი ენების და დიალექტების დახმარებით (ბემბა, ტონგა, ლოზი, ჩევა და ლუვალე).

დედაქალაქის მოსახლეობის დიდი ნაწილი ტრადიციული ადგილობრივი სარწმუნოების მიმდევარის, გვხვდება ქრისტიანები, რომელთა შორის ჭარბობენ კათოლიკები და პროტესტანტები.

ტრანსპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ლუსაკის საერთაშორისო აეროპორტი.

ქალაქი სარკინიგზო ხაზით დაკავშირებულია ქალაქებთან: ნდოლა, კაბვე, ლივინგსტონი, კაპირი, მპოში, მპიკა, ნაკოდე. ქალაქს ემსახურებიან ავტობუსები.

კულტურული მნიშვნელობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქუჩა ლუსაკაში.
ქალაქის საფეხბურთო სტადიონი (დამოუკიდებლობის სტადიონი).

ლუსაკა — ზამბიის კულტურული ცენტრია. აქ თავმოყრილია ქვეყნის სასწავლო დაწესებულებების დიდი ნაწილი. ზამბიაში არსებული ერთ-ერთი საუკეთესო სკოლები სწორედ ქალაქშია თავმოყრილი, მათ შორის აღსანიშნავია ამერიკის საერთაშორისო სკოლა, საფრანგეთის საერთაშორისო სკოლა და სხვა. ქალაქში მოქმედებს ზამბიის უნივერსიტეტი (მასთან არსებობს აფრიკის შემსწავლელი ინსტიტუტი), ასევე მუშაობენ ტექნიკური, პედაგოგიური, სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯები, ქალაქის ბიბლიოთეკა, ანთროპოლოგიური მუზეუმი და აფრიკული ყოფაცხოვრების სოფელი-მუზეუმი. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ზინტუს საზოგადოების მუზეუმი, რომელიც მნახველთა ყურადღებას იქცევს ზამბიის ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხის ტრადიციული დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნებით.

ლუსაკაში მდებარეობს სამეცნიერო კვლევების ეროვნული საბჭო და ზამბიის ბუნების და ველური ცხოველების დაცვის საზოგადოება, არსებობს რამდენიმე კინოთეატრი და მცირე თეატრი, რომლის სცენაზე დადგმებს ახორციელებენ ადგილობრივი მოყვარული კოლექტივები.

ქალაქი ღარიბია არქიტექტურით და ისტორიული ძეგლებით, მაგრამ მასში არის ბევრი გალერეები, სადაც გამოფენილია ადგილობრივი მხატვრების ნამუშევრები. საუკეთესო ასეთ საგამოფენო ცენტრად სამართლიანად ითვლება ჰენრი ტაიალის სახვითი ხელოვნების ვიზუალური გალერეა შოუგრაუნდსის რაიონში, მპალას გალერეა და ქანდაკებების ბაღი «გარდენ ჰაუსის» სასტუმროში, რომლებიც განლაგებულნი არიან ცენტრის სიახლოვეს. ლუსაკის კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობაა კამვალის ხელნაკეთობათა ბაზარი, რომელსაც უკავია რამდენიმე სავაჭრო კვარტალი ცენტრალური რაიონების სამხრეთით. ეს ბაზარი მდებარეობს ღია ცის ქვეშ და თავისი სიჭრელით და ხმაურით გვაგონებს აღმოსავლურ ბაზარს.

ასევე ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს შეიძლება მივაკუთნოთ ეროვნული მუზეუმი, წმინდა ჯვარზე გაკვრის ანგლიკანური საკათედრო ტაძარი, ზოოპარკი და ბოტანიკური ბაღი.

დამეგობრებული ქალაქები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]