ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი
GR-ozurgeti-ka.svg

ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი გერბი

ადმინისტრაციული ცენტრი

ოზურგეთი

რეგიონი

გურიის მხარე

სიმჭიდროვე

96,89 კაცი/კმ²

მერი

კონსტანტინე შარაშენიძე     

ფართობი

645 კმ²

მოსახლეობის რაოდენობა

62 500 კაცი (2017 წელი)

ეროვნება

ქართველები 96
სომხები 2%
რუსები 1%

ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი საქართველოს რუკაზე.

ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, გურიის მხარეში. მუნიციპალიტეტი მოიცავს 1 ქალაქს, 4 დაბასა და 70 სოფელს.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1917 წლამდე მუნიციპალიტეტის ტერიტორია შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის ოზურგეთის მაზრაში, 1930 წელს ჩამოყალიბდა ცალკე ტერიტორიულ ერთეულად და ეწოდა ოზურგეთის რაიონი. 1934 წელს ფილიპე მახარაძის პატივსაცემად ეწოდა მახარაძის რაიონი. 1960 იანი წლების დასაწყისში რაიონის ტერიტორია შემცირდა: ტერიტორიის ნაწილი გომისმთის მიმდებარედ გადაეცა ქობულეთის რაიონს, მდინარე სუფსის მიმდებარე ტერიტორიების ნაწილი კი ლანჩხუთის რაიონს. 1963-64 წლებში მახარაძის რაიონს შეუერთდა ჩოხატაურის რაიონი და ცენტრად განისაზღვრა ქალაქი მახარაძე. 1990 წელს რაიონს კვლავ ეწოდა ოზურგეთი, ხოლო 2006 წლიდან — ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი. 2014-17 წლებში მუნიციპალიტეტიდან გამოყოფილი იყო ქალაქი ოზურგეთი.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუნიციპალიტეტი მდებარეობს მდინარეების ნატანებისა და სუფსის ხეობებში, დასავლეთიდან 20 კილომეტრის სიგრძის მანძილზე შავი ზღვა აკრავს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — მესხეთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთა, ხოლო ჩრდილოეთიდან ნასაკირალის სერი და მდინარე სუფსა. ტერიტორია შეადგენს 645 კმ 2, მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 230 კმ 2.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გავრცელებულია შავმიწა-ალუვიური ნიადაგები და ეწერმიწა ნიადაგები. მუნიციპალიტეტის გორაკ-ბორცვიან ზოლში გავრცელებულია ფწითელმიწა ნიადაგები. მდინარეების, ნატანებისა და ბჟუჟის ტერასებზე განვითარებულია ალუვიური მეორადი წარმოშობის წითელმიწა ნიადაგები, ხოლო ზღვისპირა ზოლში ჭაობიანი ეწერ-ლებიანი ნიადაგები.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორია დაღარულია მდინარეებითა და ხეობებით, ისინი დასავლეთით მიედინებიან და ეკუთვნიან შავ ზღვის აუზს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ჩამოივლის მდინარე სუფსა (20 კილომეტრამდე), რომელსაც მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზევე ერთვის მდინარე ბახვისწყალი. სხვა მნიშვნელოვანი მდინარეა ნატანები მისი შენაკადებით: ბჟუჟი, ჩოლოქი, ბოგილა და სხვა. მუნიციპალიტეტის მდინარეები საზრდოობენ ლანქერებით, წვიმებით, ნიადაგის წყლითა და წყაროებით. ზღვის შესართავთან ისინი ხელს უწყობენ დაბლობის დაჭაობებას. მდინარე ჩოლოქი მუნიციპალიტეტს გამოჰყოფს ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიისგან. მდინარეები მდიდარია თევზით. გვხვდება კალმახი, წვერა, ორაგული, ღორჯო.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უმაღლესი ადგილები მისი საზღვრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ უბანზეა. აქ არის უმაღლესი მწევრვალები: მთა საყორნია (2756 მ.) და გუნიისთავი (2132 მ.). მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი ვაკეა, რაც მდინარე ნატანების ჭალებს წარმოადგენს, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან საშუალოდ 20 მეტრია. ამ ვაკის ჩრდილოეთით მდებარეობს გურიის სერის სამხრეთ-დასავლეთი დაბოლოება, სადაც ზღვის დონიდან სიმაღლე საშუალოდ 120 მეტრია. აქ მდებარეობს იაკობის მთა წვერმაღალასთან, რომლის სიმაღლე 145 მეტრია.

ჰავა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ჰავა ხასიათდება სუბტროპიკული ნოტიო კლიმატით. ტენიანობას განაპირობებს შავი ზღვის საიხლოვე და აღმოსავლეთიდან გარშემორტყმული მაღალი ქედები. ტენიანობა განსაკუთრებით მაღალია ზაფხულში. ნალექების საშუალო წლიური ოდენობა შეადგენს 2100–2800 მმ.-ს. ნალექების მაქსიმუმი სექტემბერში მოდის, მინიმუმი მაისში. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 14,5°C-დან -4°C-მდე, ყველაზე ცივი თვეა იანვარი (+5°C-დან -5°C-მდე), ხოლო ყველაზე თბილი აგვისტო (+23°C-დან +13°C-მდე). აბსოლუტური მინიმალური ტემპერატურაა -17°C-18°C (ზღვისპირა დაბლობი) და -30-32°C (მაღალ მთებში). აბსოლუტური მაქსიმუმი 31-41°C შორის მერყეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიისთვის დამახასიათებელია სეზონური ქარები: ზამთარში ქრის სამხრეთ-აღმოსავლეთის, ხოლო ზაფხულში დასავლეთის ქარები. ქარის საშუალო სიჩქარე შეადგენს 3,2 მ/წმ. ზამთარსა და გაზაფხულზე იცის ფიონები, თუმცა მათ ნაკლები ზიანი მოაქვთ, ვიდრე დასავლეთ საქართველოს სხვა მხარეებში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მოქცეულია 5–6 ბალიან ზონაში მიწისძვრების საშიშროების თვალსაზრისით.

ფლორა და ფაუნა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ტყეს უკავია 17021 ჰექტარი. მცენარეულ საფარს ქმნიან წაბლი, რცხილა, წიფელი, თხმელა, ქვეტყის სახით გვხვდება მოცვი, შქერი, წყავი. ბუნებრივი ტყეები შემორჩენილია მუნიციპალიტეტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მაღალმიან მხარეში. ზღვის დონიდან 700-1700 მეტრზე არის ფოთლოვანი ტყე (მურყანი, რცხილა, წიფელი), ხოლო 1700-2100 მეტრზე წიწვოვანი ტყე (ფიჭვი, სოჭი, ნაძვი). ტყეებში გავრცელებულია დათვი, შველი, კვერნა, ტურა, ფოცხვერი, ციყვი, მგელი, თხუნელა, ზღარბი, მაჩვი, კურდღელი, სინდიოფალა. ფრინველებიდან გავრცელებულია ძერა, ყვავი, ორბი, შაშვი, ჩხართვი, გარეული იხვი, ჭაობის ქათამი, ნიბლია, კოდალა, თავშავა, გულწითელა, ქორი. გაზაფხულზე შემოდიან გადამფრენი ფრინველები: ღაჟო, იადონი, მწყერი, ოფოფი, გვრიტი, მწიფობელა (კვირკვილი).

წიაღისეული[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა მთისპირის ბენტონიტური თიხის საბადო. ნარუჯალა-იაკობის მთის მიდამოებში არის ნავთობის საბადო, რომლის კვლევა დაიწყეს გერმანელებმა 1877 წლიდან. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ასევე არის კაოლინი (ზემო მაკვანეთი), ოქრა, რკინის ჟანგი, ჟანგმიწა (ნაგომარი, წითელმთა), ცემენტი (ქვედა ძიმითი), წითელი რკინა, აპატიტი (ვაკიჯვარი), მაგნეტიტიანი ქვიშები (ურეკი, შეკვეთილი), მინერალური წყაროები (ქვედა ნასაკირალი).

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მოსახლეობის 96% ქართველია, ძირითადად ცხოვრობენ გურულები, ასევე აჭარლები. აგრეთვე ცხოვრობენ სომხები (2%) და რუსები (1%). მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა მართლმადიდებელი ქრისტიანია, მცირე ნაწილი - მუსლიმები, ასევე მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ცხოვრობენ სხვა რელიგიური მიმდინარეობების წარმომადგენელთა მცირე ჯგუფები: იეჰოვას მოწმეები მერიაში და „მეს-ის“ („მართლმადიდებელი ეკლესია საქართველოში“, ე.წ. ბოსტონის დაჯგუფება) წევრები შემოქმედში.

მუნიციპალიტეტში 75 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი, 4 დაბა და 70 სოფელი. სიმჭიდროვე — 98,58 კაცი კმ 2-ზე.[1]

აღწერის მონაცემები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

აღწერის წელი მოსახლეობა კაცი ქალი
1939 58514 28657 29857
1959 75240 Increase2.svg 33981 41259
1970 79710 Increase2.svg 36711 42999
1979 84278 Increase2.svg 39070 45208
1989 90040 Increase2.svg 42315 47725
2002 78661 Decrease2.svg
2014 48078 Decrease2.svg
2017 62500 Increase2.svg

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საბჭოთა პერიოდში რაიონის ეკონომიკაში წამყვანი დარგები იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. ფუნქციონირებდა ჩაის პირველადი გადამუშავების 15 ფაბრიკა. ასევე მოქმედებდა ლუდის, ხორცის, რძის, საკონსერვო და სხვა საწარმოები. რაიონის 31-ვე კოლმეურნეობაში იყო მეცხოველეობის ფერმა და მოჰყავდათ ერთწლიანი კულტურები, უმეტესად სიმინდი.[2]

ძირითადი კულტურები გაშენების ფართობის მიხედვით ჰექტარებში:

1921 1945 1951 1955
ჩაი 15 7456 6327 8547
ციტრუსი 8,15 3072 3180

1950-იანი წლებიდან მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა მთისპირის ბენტონიტური თიხის მოპოვება და გადამუშავება.

ამჟამად კვლავ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მეციტრუსეობა, მოჰყავთ თხილი და სიმინდი. მნიშვნელოვნად შემცირდა ეკონომიკაში მეჩაიეობის წილი. მრეწველობის ძირითადი დარგია კვების მრეწველობა, არის სხვადასხვა პროფილის მცირე საწარმოები. თანდათანობით ვითარდება ტურისტული ინფრასტრუქტურა, განსაკუთრებით შავი ზღვის სანაპირო ზოლში.

ოზურგეთის რკინიგზის სადგურის ბაქანი

ტრანსპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის სამტრედია-მახინჯაურის სარკინიგზო ხაზის მონაკვეთი, ასევე ნატანები-ოზურგეთის რკინიგზის ხაზი. არის რამდენიმე რკინიგზის სადგური და ბაქანი (ურეკში, ქვემო ნატანებში, მერიაში. სარკინიგზო მიმოსვლაა ქალაქ ოზურგეთიდან თბილისისა და ბათუმის მიმართულებით.

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზების - საჯავახო-ჩოხატაური-ოზურგეთი-ქობულეთი, ნატანები-ოზურგეთისა და ოზურგეთი-ლესა-ნინოშვილის მონაკვეთები.

განათლება, კულტურა და სპორტი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუნიციპალიტეტში არის 37 სკოლა, 35 საბავშვო ბაღი, 6 ბიბლიოთეკა და 3 მუზეუმი: ექვთიმე თაყაიშვილის სახელობის გურიის მხარის არეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი,[3] დვაბზუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი და ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმი.

ღირსშესანიშნაობანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ოთხი ეროვნული მნიშვნელობის კუტურული ძეგლი დგას: აჭის, ჯუმათის, ლიხაურისა და შემოქმედის ეკლესიები. შემოქმედისა და ჯუმათის ეკლესიები შესაბამისი საეპისკოპოსოების ისტორიულ ცენტრებს წარმოადგენდნენ. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებია ლაითურის, ჭალისა და დვაბზუს ეკლესიები და ლიხაურის ციხე.

სხვა ძეგლთაგან აღსანიშნავია უძველესი ისტორიული ძეგლი ვაშნარის ნაქალაქარი და ასკანის ციხე. შუა საუკუნეების საეკლესიო ნაგებობებიდან აღსანიშნავია ბაილეთის ეკლესია, ასევე ეკლესიები ვანისქედში, კვირიკეთში, მერიაში, მთისპირში, ჭანიეთურსა და ხრიალეთში.

გალერეა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. სტატისტიკური ინფორმაცია ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიული ერთეულების შესახებ, თანდართული ფაილი
  2. რაიონის სოფლის მეურნეობა აღმავლობის გზაზე, გაზეთი „ლენინის დროშა“ N14, გვ. 3, 1955 წ.
  3. გურიის მხარის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი