მარი სკლოდოვსკა-კიური

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
(გადამისამართდა გვერდიდან მარი კიური)
Jump to navigation Jump to search
მარი სკლოდოვსკა-კიური
ფრანგ. Marie Curie
პოლ. Maria Skłodowska-Curie
Marie Curie (Nobel-Chem).jpg
დაბ. თარიღი 7 ნოემბერი 1867(1867-11-07)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]
დაბ. ადგილი ვარშავა, პოლონეთის სამეფო, რუსეთის იმპერია[1] [2] [3]
გარდ. თარიღი 4 ივლისი 1934(1934-07-04)[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] (66 წლის)
გარდ. ადგილი სანსელმო[1] [3]
დასაფლავებულია პარიზის პანთეონი
მოქალაქეობა საფრანგეთი[13]
პოლონეთი[14] [15] [16]
რუსეთის იმპერია
ეროვნება პოლონელები
სამეცნიერო სფერო რადიოაქტიურობა[17] , ქიმია[17] და ფიზიკა[17]
მუშაობის ადგილი პარიზის უნივერსიტეტი, სორბონა და კიურის ინსტიტუტი
ალმა-მატერი პარიზის უნივერსიტეტის სამეცნიერო ფაკულტეტი, Flying University, პარიზის უნივერსიტეტი, Q9383191?, პარიზის უნივერსიტეტი, პარიზის უნივერსიტეტი და სორბონა
მეუღლე პიერ კიური
მამა ვლადისლავ სკლოდოვსკი
შვილ(ებ)ი ირენ ჟოლიო-კიური და ევა კიური
ჯილდოები ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში[18] [19], ნობელის პრემია ფიზიკაში[20] [19], უილარდ გიბსის ჯილდო[21] , კრაკოვის იაგელონიის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ჯონ სკოტის მედალი, ელიოტ კრესონის მედალი, დევის მედალი[22] , მატეუჩის მედალი, საპატიო ლეგიონის ორდენი, აქტონის პრემია, ალბერტის მედალი, გეგნერის პრიზი და ბენჯამინ ფრანკლინის მედალი
ხელმოწერა Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg

მარი სკლოდოვსკა-კიური (პოლ. Maria Skłodowska-Curie დაიბადა, როგორც მარი სალომეა სკლადოვსკა; (დ. 7 ნოემბერი, 1867, ვარშავა — გ. 4 ივლისი, 1934, სანსელმო, სავოია) — ფიზიკოსი და ქიმიკოსი. ეროვნებით პოლონელი.

1883 წელს დაამთავრა ვარშავის გიმნაზია, 1895 კი - პარიზის უნივერსიტეტი. ცოლად გაჰყვა პიერ კიურის და მუშაობა დაიწყო მის ლაბორატორიაში, ინდუსტრიულ ფიზიკისა და ქიმიის სკოლაში. 1903 დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ რადიოაქტიურ ნივთიერებათა გამოკვლევა“ . პ. კიურის სიკვდილის შემდეგ (1906) დაიკავა მისი კათედრა პარიზის უნივერსიტეტში. იყო ამ უნივერსიტეტის პირველი პროფესორი ქალი. 1914 წლიდან ხელმძღვანელობდა პარიზის რადიუმის ინსტიტუტის ფიზიკა-ქიმიის განყოფილებას. აქ მასთან მუშაობდნენ თავისი ქალიშვილი ირენ ჟოლიო-კიური და ფრედერიკ ჟოლიო-კიური.

მარი სკლოდოვსკა-კიურის შრომები რადიოაქტიურ ნივთიერებათა შესწავლის შესახებ საფუძვლად დაედო ფიზიკისა და ქიმიის ახალ დარგებს. 1898 წლის ივლისში ცოლ-ქმარმა კიურებმა აღმოაჩინეს ახალი ქიმიური ელემენტი პოლონიუმი, ხოლო ამავე წლის დეკემბერში — რადიუმი. 1902 წელს მარი სკლოდოვსკა-კიურიმ მიიღო რადიუმის სუფთა მარილის დეციგრამი, რამაც მას საშუალება მისცა განესაზღვრა რადიუმის ატომური მასა, დაედგინა მისი ზოგიერთი ფიზიკური და ქიმიური თვისება, აგრეთვე მისი ადგილი ელემენტთა პერიოდულ სისტემაში. 1910 წელს სკლოდოვსკა-კიურიმ ფრანგ ფიზიკოს ა. დებიერნთან ერთად მიიღო ლითონური რადიუმი და განმეორებით დიდი სიზუსტით განსაზღვრა მისი ატომური მასა. 1911 წელს მან პირველმა მოამზადა რადიუმის ეტალონი, რომელიც 24 წლის განმავლობაში მსოფლიოში ერთადერთი იყო. შრომები აქვს აგრეთვე რადიოლოგიისა და რენტგენოლოგიის საკითხებზე. 1914 წელს რენტგენოლოგიურად გამოიკვლია დაჭრილები ჰოსპიტლებში, იყო პარიზის სამედიცინო აკადემიის პირველი წევრი ქალთა შორის (აირჩიეს 1922).

სკლოდოვსკა-კიურის ორჯერ მიენიჭა ნობელის პრემია: 1903 (ფიზიკაში: პიერ კიურისა და ბეკერელთან ერთად) და 1911 (ქიმიაში). იყო მსოფლიოს მრავალი აკადემიის და სამეცნიერო საზოგადოების წევრი, მათ შორის პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1907) და სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1926). 1923 წლიდან საპატიო დირექტორი იყო ვარშავის რადიუმის ინსტიტუტისა, რომელიც მისი ინიციატივით შეიქმნა.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Рожанский И. Д. Склодовская-Кюри Мария // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1976. — Т. 23 : Сафлор — Соан. — С. 512.
  2. 2.0 2.1 2.2 კრუგოსვეტი — 2000.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Encyclopædia Britannica
  4. 4.0 4.1 BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  5. 5.0 5.1 SNAC — 2010.
  6. 6.0 6.1 მედიცინის ეროვნული აკადემია — 1820.
  7. 7.0 7.1 Biographie Nationale de Belgique / Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de BelgiqueBruxelles: 1866.
  8. 8.0 8.1 KNAW Past Members
  9. 9.0 9.1 FemBio
  10. 10.0 10.1 Munzinger-Archiv — 1913.
  11. 11.0 11.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  12. 12.0 12.1 ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  13. http://www.nndb.com/event/068/000086807/
  14. http://www.nytimes.com/1995/04/21/world/marie-curie-enshrined-in-pantheon.html
  15. http://www.nytimes.com/2010/12/22/books/22book.html
  16. http://collection.britishmuseum.org/id/person-institution/146156
  17. 17.0 17.1 17.2 http://www.nndb.com/people/718/000029631/
  18. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1911/
  19. 19.0 19.1 https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  20. The Nobel Prize in Physics 1903Nobel Foundation.
  21. https://chicagoacs.org/Willard_Gibbs_Award
  22. Award winners : Davy Medal