ილია პრიგოჟინი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ილია პრიგოჟინი
რუს. Илья Романович Пригожин
Ilya Prigogine 1977c.jpg
დაბ. თარიღი 12 (25) იანვარი 1917[1]
დაბ. ადგილი მოსკოვი[2]
გარდ. თარიღი 28 მაისი 2003(2003-05-28)[1] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] (86 წლის)
გარდ. ადგილი ბრიუსელი
მოქალაქეობა Flag of Belgium.svg ბელგია
Flag of Russia.svg რუსეთის იმპერია
სამეცნიერო სფერო ქიმია და ფიზიკა
მუშაობის ადგილი University of Texas at Austin, ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტი და ჩიკაგოს უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტი
განთქმული მოსწავლეები Pierre M. V. Résibois[10]
ჯილდოები ნობელის პრემია ქიმიაში[11] [12], Francqui Prize, რუმფორდის მედალი, კოთენიუსის მედალი, საპატიო ლეგიონის ორდენის კომანდორი, Honda Prize, Kampé de Fériet Award, Bogolyubov Prize, honorary doctorate of the University of Valladolid და მეგობრობის ორდენი

ილია რომანოვიჩ პრიგოჟინი (რუს. Илья́ Рома́нович Приго́жин; დ. 25 იანვარი, 1917 — გ. 28 მაისი, 2003) — ფიზიკური ქიმიკოსი და 1988 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

პრიგოჟინი 1917 წლის 25 იანვარს დაიბადა ებრაულ ოჯახში, მოსკოვში, 1917 წლის რუსეთის რევოლუციამდე რამდენიმე თვით ადრე.[13][14][15][16][17][18] მამამისი რომან პრიგოჟინი იყო ქიმიური ინჟინერი, იმპერიული მოსკოვის ტექნიკურ სკოლაში; დედამისი უილია ვიხმანი იყო პიანისტი. იმის გამო, რომ ოჯახი კრიტიკულად უყურებდა ახალ საბჭოთა სისტემას, მათ 1921 წელს დატოვეს რუსეთი. ისინი პირველად, 1929 წელს გაემგზავრნენ გერმანიაში, ბელგიაში, სადაც პრიგოჟინმა 1939 წელს აიღო ბელგიის მოქალაქეობა. მისი ძმა ალექსანდრე (1913-1991) გახდა ორნითოლოგისტი.[19]

პრიგოჟინმა ქიმია ისწავლა ბრიუსელის თავისუფალ უნივერსიტეტში, სადაც იგი 1950 წელს გახდა პროფესორი. 1959 წელს ბრიუსელში, ბელგიაში, იგი დაინიშნა საერთაშორისო სოლვაის ინსტიტუტის დირექტორად. ამ წელს, აშშ-შიტეხასის უნივერსიტეტში დაიწყო სწავლება, სადაც იგი შემდეგ პროფესორად დაინიშნა. 1961 წლიდან 1966 წლამდე იგი დაკავშირებული იყო ჩიკაგოს უნივერსიტეტის, ენრიკო ფერმის ინსტიტუტთან.[20] 1967 წელს ოსტინში გახდა თერმოდინამიკის და სტატისტიკური მექანიკის ცენტრის თანადამფუძნებელი (ახლა კომპლექსური კვანტური სისტემების ცენტრი).[21]

იგი იყო რამდენიმე სამეცნიერო ორგანიზაციის წევრი, აღებული აქვს რამდენიმე ჯილდო, პრიზი და 53 საპატიო ხარისხი. 1955 წელს დაჯილდოვდა ფრანკის პრემიით, შეუქცევადი თერმოდინამიკის სწავლებისთვის 1976 წელს დაჯილდოვდა რუმფორდის მედლით. ხოლო 1977 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში. გარდაცვალებამდე იყო მეცნიერების საერთაშორისო აკადემიის (მიუნხენი) დირექტორი. 1997 წელს გახდა, მსოფლიო აკრედიტაციის სააგენტოს დისტანციური სწავლების საერთაშორისო კომისიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.[22][23] 1985 წელს ჰერიოტ-ვოტის უნივერსიტეტისგან მიიღო საპატიო დოქტორანტის წოდება.[24]

პრიგოჟინი პირველად დაქორწინდა ბელგიელ პოეტზე ელენე ჯოფეზე (როგორც ავტორი ასევე ცნობილია ელენე პრიგოჟინი), 1945 წელს წყვილს ეყოლა ვაჟი. განქორწინების შემდეგ, 1961 წელს პრიგოჟინმა იქორწინა პოლონეთში დაბადებულ ქიმიკოსზე, მარია პროკოპოვიჩზე (ასევე ცნობილია როგორც მარია პრიგოჟინი). 1970 წელს მათ ეყოლათ ვაჟი, პასკალი.[25]

2003 წელს გახდა იმ 22 ნობელის პრემიის ლაურეატს შორის ერთ-ერთი, რომლებმაც ჰუმანისტურ მანიფესტს ხელი მოაწერეს.[26]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 Bibliothèque nationale de France BnF authorities: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  2. Пригожин Илья Романович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  3. Encyclopædia Britannica
  4. SNAC — 2010.
  5. Biographie Nationale de Belgique / Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de BelgiqueBXL: 1866.
  6. Munzinger-Archiv — 1913.
  7. ბროკჰაუზის ენციკლოპედია
  8. Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  9. AlKindi
  10. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  11. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1977/
  12. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  13. Leroy, Francis (13 March 2003) Francis Leroy. A century of Nobel Prizes recipients: chemistry, physics, and medicine (p. 80). ISBN 9780203014189. ციტირების თარიღი: 12 March 2012. 
  14. „Vicomte Ilya Prigogine (Obituary, The Telegraph)“. Telegraph. 5 June 2003. ციტირების თარიღი: 12 March 2012.
  15. Ramage, Magnus; Shipp, Karen (29 September 2009) Magnus Ramage, Karen Shipp. Systems Thinkers (p. 227). ISBN 9781848825253. ციტირების თარიღი: 12 March 2012. 
  16. Andrew Robinson. Time and notion. Timeshighereducation.co.uk (17 July 1998). ციტირების თარიღი: 12 March 2012.
  17. Time and Change. Chaosforum.com (28 May 2003). ციტირების თარიღი: 12 March 2012.
  18. Biography of Ilya Prigogine. Pagerankstudio.com. ციტირების თარიღი: 12 March 2012.
  19. Louette, Michel (1992). "Obituary: Alexandre Prigogine (1913–1991)". Ibis 134: 89–90. .
  20. Todd May (11 September 2014). Emerging Trends in Continental Philosophy. Routledge, გვ. 114. ISBN 978-1317546788. 
  21. Nobel Prize-winning physical chemist dies in Brussels at age 86. Utexas.edu (28 May 2003). ციტირების თარიღი: 19 December 2012.
  22. History – International Academy of Science, Munich. ციტირების თარიღი: 30 March 2018.
  23. International Council for Scientific Development. Presidium. ias-icsd.org
  24. Heriot-Watt University Edinburgh: Honorary Graduates. ციტირების თარიღი: 5 April 2016
  25. Ilya Prigogine. (2003). Curriculum Vitae of Ilya Prigogine In Is future given. World Scientific.
  26. Notable Signers. Humanism and Its Aspirations. American Humanist Association. დაარქივებულია ორიგინალიდან — 5 October 2012. ციტირების თარიღი: 4 October 2012.