ნიკოლოზ ბასოვი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
Jump to navigation Jump to search
ნიკოლოზ ბასოვი
Basov.jpg
დაბ. თარიღი 14 დეკემბერი 1922(1922-12-14)[1]
დაბ. ადგილი Usman
გარდ. თარიღი 1 ივლისი 2001(2001-07-01) (78 წლის)
გარდ. ადგილი მოსკოვი
დასაფლავებულია ნოვოდევიჩის სასაფლაო
მოქალაქეობა Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg საბჭოთა რუსეთი
Flag of the Soviet Union.svg სსრკ
Flag of Russia.svg რუსეთი
სამეცნიერო სფერო რადიოფიზიკა
მუშაობის ადგილი ლებედევის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტი და National Research Nuclear University
ალმა-მატერი National Research Nuclear University
სამეცნიერო ხარისხი ფიზიკა-მათემატიკური მეცნიერების დოქტორი
ჯილდოები სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია, ლენინის ორდენი, სოციალისტური შრომის გმირი, სამამულო ომის მე-2 ხარისხის ორდენი, ნობელის პრემია ფიზიკაში[2] [3], ორდენი „მამულის წინაშე დამსახურებისათვის“ მე-2 ხარისხი, კალინგის პრემია[4] , მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის დიდი ოქროს მედალი, ლენინური პრემია, ლენინის ორდენი, ნამგალი და ურო, ლენინის ორდენი, ლენინის ორდენი, ლენინის ორდენი, სოციალისტური შრომის გმირი, ნამგალი და ურო, საპატიო დოქტორი და ამერიკის ფიზიკის საზოგადოების წევრი

ნიკოლოზ ბასოვი (რუს. Никола́й Генна́диевич Ба́сов; დ. 14 დეკემბერი, 1922, უსმანი — გ. 3 ივლისი, 2001, მოსკოვი) — რუსი ფიზიკოსი, კვანტური ელექტრონიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, 1964 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ალექსანდრე პროხოროვთან და ჩარლზ ტაუნზთან ერთად[5].

ადრეული ცხოვრება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიკოლოზ გენადის ძე ბასოვი დაიბადა 1922 წლის 14 დეკემბერს სოროჟენის ოლქის ქალაქ უსანში, ვოროჟენის სატყეო ინსტიტუტის პროფესირის ოჯახში[6]. ბასოვმა 1940 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა, ხოლო შემდგომ იგი ჯარში გაიწვიეს, რომელიც დაასრულა 1943 წელს, სამედიცინო სამსახურის უფროსი ლეიტენანტის წოდებით[6]. დიდი სამამულო ომის პრეიოდში იგი იბრძოდა უკრაინის ფრონტზე და გერმანიაში.

მოღვაწეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ნიკოლაი ბასოვმა 1950-იანი წლების დასაწყისში ბასოვმა დაიწყო ელექტრომაგნიტური გამოსხივების იმ ნივთიერებებთან ურთიერთქმედების შესწავლას, რომლებმაც შემდგომში მოგვცეს პირველი წარმოდგენა კვანტურ გენერატორებსა და გამაძლიერებლებზე.

ბასოვი იყო ერთ-ერთი პირველი ვინც შეაფასა კვანტური ელექტრონიკის პრინციპების გავრცელების მნიშვნელობა ელექტრომაგნიტური ტალღების ოპტიკურ არეზე. მისი აზრით ამან ფიზიკოსებს საშუალება მისცა ფიზიკური მოვლენების მთელი კომპლექსის გამოკვლევისა. ოპტიკურ სიხშირეზე მაზერთა გავრცელებისუდიდესი მნიშვნელობა დადასტურდა ლაზერთა ფიზიკისა და ტექნიკის განვითარებით. საბოლოოდ ამ ყველაფერმა მიგვიყვაა ოპტიკის აღორძინებამდე.

1957 წელს ბასოვი იწყებს ლაზერთა გამოკვლევას ფიზიკური პირობების ანალიზით, რაც აუცილებელია უწონასწორო მდგომარეობის რეალიზაციისათვის ნახევრადგამტარებში. ეს გამოკვლევა მეტად რთული აღმოჩნდა იმდოის ტექნოლოგიის ფონზე, თუმცა, მიუხედავად ამისა, 1962 წელს შესაძლებელი გახდა ისეთი ტიპის ლაზერის შექმნა, რომელმაც იმთავადვე ფართო გამოყენება პოვა.

1959 წელს ნიკოლოზ ბასოვს მიენიჭა ლენინური პრემია.

1961 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის სხდომაზე მოხსენებისას ბასოვმა ყურადღება მიაქცია ლაზერების გამოყენებაზე თერმობირთვული სინთეზის მართვად რეაქციებში. შემდგომში ამ სფეროში განხორციელებულმა ბასოვის გამოკვლევებმა მიგვიყვანა ლაზერის საშუალებით განხორციელებული თერმობირთვული სინთეზის მეთოდების დამუშავებამდე.

1963 წელს ბასოვმა აგრეთვე დაასაბუთა ლაზერთა თერმული აღგზნების ახალი მეთოდები, რომელთა თეორიულმა დამუშავებამ მიგვიყვანა გაზოდიმანიკური ლაზერების შექმნამდე. მომდევნო წლებში მისი ხელმძღვანელობით დაიწყეს ქიმიური კვანტური გენერატორების შექმნა.

1970 წლიდან დაწყებული ბასოვი ხელმძღვანელობდა მთელ რიგ ნაყოფიერ გამოკვლევებს მაღალი წნევის აირულ ლაზერებში — ეგრეთწოდებულ ელექტრო-იონიზირებულ ლაზერებში. მომდევნო 3 წლის განმავლობაში ბასოვი დიდ ყურადღებას აქცევდა ინფორმაციის ოპტიკური მეთოდების დამუშავების განვითარებას, რომლებიც არსებითად ეყრდნობოდა ნახევრადგამტარი ლაზერის გამოკვლევებისას მიღებულ შედეგებს.

ნიკოლოზ ბასოვი იყო საერთაშორისო მეცნიერებათა აკადემიის (მიუნხენი) პრეზიდენტი და საპატიო წევრი[7][8]. აგრეთვე იგი იყო ლებედევის ფიზიკურ ინსტიტუტის ლაბორატორიაში კვანტური რადიოფიზიკის კათედრის გამგე[5]. იგი ამ პოზიციას სიკვდილამდე იკავებდა[5].

ნიკოლოზ ბასოვი გარდაიცვალა 2001 წლის 3 ივლისს, მოსკოვში.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • პარკაძე ვ., ფიზიკოსების შესახებ, ტ. IV, გვ. 316-319, თბ., 1980.

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]