მარი სკლოდოვსკა-კიური

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
მარი სკლოდოვსკა-კიური
Marie Curie (Nobel-Chem).jpg
დაბ. თარიღი 7 ნოემბერი 1867(1867-11-07)[1] [2] [3] [4] [5]
დაბ. ადგილი ვარშავა[1] [2] [3]
გარდ. თარიღი 4 ივლისი 1934(1934-07-04)[1] [2] [3] [4] [5] (66 წელი)
გარდ. ადგილი Sancellemoz[1] [3]
დასაფლავებულია პარიზის პანთეონი
მოქალაქეობა საფრანგეთი[6]
პოლონეთი[7] [8] [9]
სამეცნიერო სფერო radioactivity, ქიმია და ფიზიკა
მუშაობის ადგილი პარიზის უნივერსიტეტი
ალმა-მატერი პარიზის უნივერსიტეტის სამეცნიერო ფაკულტეტი, Flying University, პარიზის უნივერსიტეტი, პარიზის უნივერსიტეტი, Sorbonne, Q9383191?, პარიზის უნივერსიტეტი, პარიზის უნივერსიტეტი და პარიზის უნივერსიტეტი
მეუღლე პიერ კიური
მამა Władysław Skłodowski
შვილ(ებ)ი ირენ ჟოლიო-კიური და Ève Curie
ჯილდოები ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში[10] [11], ნობელის პრემია ფიზიკაში[12] [11], ელიოტ კრესონის მედალი[13] , უილარდ გიბსის ჯილდო, კრაკოვის იაგელონიის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი, ბენჯამინ ფრანკლინის მედალი, Benjamin Franklin Medal, ჯონ სკოტის მედალი, ელიოტ კრესონის მედალი, Davy Medal, მატეუჩის მედალი, Davy Medal, მატეუჩის მედალი, საპატიო ლეგიონის ორდენი, Actonian Prize და ალბერტის მედალი
ხელმოწერა Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg

მარი სკლოდოვსკა-კიური (დ. 7 ნოემბერი, 1867, ვარშავა — გ. 4 ივლისი, 1934, სანსელმო, დეპარტამენტი სავოია; დაკრძალულია სოში, პარიზის მახლობლად) — ფიზიკოსი და ქიმიკოსი. ეროვნებით პოლონელი.

1883 წელს დაამთავრა ვარშავის გიმნაზია, 1895 კი - პარიზის უნივერსიტეტი. ცოლად გაჰყვა პიერ კიურის და მუშაობა დაიწყო მის ლაბორატორიაში, ინდუსტრიულ ფიზიკისა და ქიმიის სკოლაში. 1903 დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ რადიოაქტიურ ნივთიერებათა გამოკვლევა“ . პ. კიურის სიკვდილის შემდეგ (1906) დაიკავა მისი კათედრა პარიზის უნივერსიტეტში. იყო ამ უნივერსიტეტის პირველი პროფესორი ქალი. 1914 წლიდან ხელმძღვანელობდა პარიზის რადიუმის ინსტიტუტის ფიზიკა-ქიმიის განყოფილებას. აქ მასთან მუშაობდნენ თავისი ქალიშვილი ირენ ჟოლიო-კიური და ფრედერიკ ჟოლიო-კიური.

მარი სკლოდოვსკა-კიურის შრომები რადიოაქტიურ ნივთიერებათა შესწავლის შესახებ საფუძვლად დაედო ფიზიკისა და ქიმიის ახალ დარგებს. 1898 წლის ივლისში ცოლ-ქმარმა კიურებმა აღმოაჩინეს ახალი ქიმიური ელემენტი პოლონიუმი, ხოლო ამავე წლის დეკემბერში — რადიუმი. 1902 წელს მარი სკლოდოვსკა-კიურიმ მიიღო რადიუმის სუფთა მარილის დეციგრამი, რამაც მას საშუალება მისცა განესაზღვრა რადიუმის ატომური მასა, დაედგინა მისი ზოგიერთი ფიზიკური და ქიმიური თვისება, აგრეთვე მისი ადგილი ელემენტთა პერიოდულ სისტემაში. 1910 წელს სკლოდოვსკა-კიურიმ ფრანგ ფიზიკოს ა. დებიერნთან ერთად მიიღო ლითონური რადიუმი და განმეორებით დიდი სიზუსტით განსაზღვრა მისი ატომური მასა. 1911 წელს მან პირველმა მოამზადა რადიუმის ეტალონი, რომელიც 24 წლის განმავლობაში მსოფლიოში ერთადერთი იყო. შრომები აქვს აგრეთვე რადიოლოგიისა და რენტგენოლოგიის საკითხებზე. 1914 წელს რენტგენოლოგიურად გამოიკვლია დაჭრილები ჰოსპიტლებში, იყო პარიზის სამედიცინო აკადემიის პირველი წევრი ქალთა შორის (აირჩიეს 1922).

სკლოდოვსკა-კიურის ორჯერ მიენიჭა ნობელის პრემია: 1903 (ფიზიკაში: პიერ კიურისა და ბეკერელთან ერთად) და 1911 (ქიმიაში). იყო მსოფლიოს მრავალი აკადემიის და სამეცნიერო საზოგადოების წევრი, მათ შორის პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1907) და სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1926). 1923 წლიდან საპატიო დირექტორი იყო ვარშავის რადიუმის ინსტიტუტისა, რომელიც მისი ინიციატივით შეიქმნა.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Рожанский И. Д. Склодовская-Кюри Мария // Большая советская энциклопедия Алферов Жорес: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1976. — Т. 23 : Сафлор — Соан. — С. 512.
  2. 2.0 2.1 2.2 კრუგოსვეტი — 2000.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Encyclopædia Britannica
  4. 4.0 4.1 data.bnf.fr: პლატფორმა ღია მონაცემები — 2011.
  5. 5.0 5.1 SNAC
  6. http://www.nndb.com/event/068/000086807/
  7. http://www.nytimes.com/1995/04/21/world/marie-curie-enshrined-in-pantheon.html
  8. http://www.nytimes.com/2010/12/22/books/22book.html
  9. http://collection.britishmuseum.org/id/person-institution/146156
  10. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1911/
  11. 11.0 11.1 https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  12. The Nobel Prize in Physics 1903 Nobel Foundation.
  13. https://www.fi.edu/laureates/marie-curie