ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ნობელის პრემია ქიმიის დარგში გაიცემა ყოველწლიურად 1901 წლიდან და შეადგენს 10 მილიონ შვედურ კრონს, რაც დაახლოებით 1,1 მლნ ევროს შეესაბამება. თუკი ერთ წელს პრემიას რამდენიმე ქიმიკოსი მიიღებს, პრემია თანატოლ ნაწილებად გაიყოფა ლაურეატებს შორის. ლაურეატების შერჩევა შვედეთის სამეფოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეროგატივაა. 1895 წლის 27 ნოემბრით დათარიღებულ ანდერძში, რომელიც ჯილდოს მინიჭების წესს განსაზღვრავდა, პრემიის დამწესებელი ალფრედ ნობელი აღნიშნავდა, რომ ნობელის პრემია ქიმიის დარგში უნდა მიენიჭოს მას, „ვისაც ეკუთვნის ყველაზე მნიშვნელოვანი ქიმიური აღმოჩენა ან გაუმჯობესება“ . ყოველ წელს ნობელის პრემია ლაურეატს ალფრედ ნობელის გარდაცვალების დღეს, 19 დეკემბერს, გადაეცემა შვედეთის მეფის მიერ.

ჯილდოს დაწესებიდან დღემდე სულ 153 ქიმიკოსმა მიიღო ნობელის პრემია. მათგან 150 მამაკაცია (98%) და სამი ქალი (2%).

ნობელის პრემიის ლაურეატები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეს სია შეიცავს ქიმიის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატთა ქრონოლოგიურ ნუსხას ნობელის კომიტეტის დასაბუთებითურთ. ანბანური ნუსხას იძლევა ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში


1901–1910 · 1911–1920 · 1921–1930 · 1931–1940 · 1941–1950 · 1951–1960 · 1961–1970 · 1971–1980 · 1981–1990 · 1991–2000 · 2001–2010 2001–დღემდე


1901—1910[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1901 იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფი
(1852–1911)
ნიდერლანდი „პრემია მიენიჭა ხსნარებში ოსმოსური წნევის და ქიმიური დინამიკის განსაკუთრებული მნიშვნელობის აღმოჩენისთვის“ Jacobus Henricus van ’t Hoff
1902 ემილ ფიშერი
(1852–1919)
გერმანიის იმპერია „საქარიდული და პურინული ჯგუფის შემცველი ნივთიერებების სინთეზისთვის ჩატარებული ექსპერიმენტებისთვის“ Emil Fischer
1903 სვანტე ავგუსტ არენიუსი
(1859–1927)
შვედეთი „პრემია მიენიჭა ქიმიის განვითარებაში მისი ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიის განსაკუთრებული მნიშვნელობისთვის“ Svante August Arrhenius
1904 სერ უილიამ რამზაი
(1852–1916)
გაერთიანებული სამეფო „ატმოსფეროში სხვადასხვა ინერტული აირების აღმოჩენისა და პერიოდულ სისტემაში მათი მდებარეობის განსაზღვრისათვის“ William Ramsay
1905 ადოლფ ბაიერი
(1835–1917)
გერმანიის იმპერია „ორგანული საღებავებისა და ჰიდროარომატულ ნაერთებზე ჩატარებული სამუშაოების შედეგად ორგანული ქიმიისა და ქიმიური მრეწველობის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის“ Adolf von Baeyer
1906 ანრი მუასანი
(1852–1907)
საფრანგეთი „ელემენტ ფტორის მიღებისა და ლაბორატორულ და სამრეწველო პრაქტიკაში ელექტროღუმელის შეტანისათვის, რომელსაც მის პატივსაცემეად მისი სახელი მიენიჭა“ Henri Moissan
1907 ედუარდ ბუხნერი
(1860–1917)
გერმანიის იმპერია „უჯრედგარეთა ფერმეტაციის აღმოჩენისა და ბიოქიმიაში ჩატარებული სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოებისთვის“ Eduard Buchner
1908 ერნესტ რეზერფორდი
(1871–1937)
გაერთიანებული სამეფო/ახალი ზელანდია „ქიმიაში რადიოაქტიური ნივთიერების ელემენტთა გახლეჩვის სფეროში მის მიერ ჩატარებული კვლევისათვის“ Ernest Rutherford
1909 ვილჰელმ ოსტვალდი
(1853–1932)
გერმანიის იმპერია „რეაქციათა სიჩქარეებისა და ქიმიური წონასწორობის მართვის პრინციპების კვლევისა და კატალიზმში ჩატარებული სამუშაოების წვლილის აღიარებისთვის“ Wilhelm Ostwald
1910 ოტო ვალახი
(1847–1931)
გერმანიის იმპერია „ორგანული ქიმიის და ქიმიური მრეწველობის განვითარებაში მისი მიღწევების და აგრეთვე მის მიერ ალიციკლური ნაერთების სფეროში ჩატარებული სამუშოებისათვის“ Otto Wallach

1911—1920[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1911 მარი სკლოდოვსკა-კიური
(1867–1934)
პოლონეთი/საფრანგეთი „ქიმიის განვითარებაში წვლილის შეტანისათვის: ელემენტების რადიუმისა და პოლონიუმის აღმოჩენისათვის, რადიუმის გამოყოფისათვის, მისი ბუნებისა და ნაერთების შესწავლისათვის“ Marie Curie
1912 ვიქტორ გრინიარი
(1871–1935)
საფრანგეთი „ორგანული ქიმიის განვითარებაში მნიშვნელოვანი რეაქტივის - გრინიარის აღმოჩენისათვის“ Victor Grignard
პოლ საბატიე
(1854–1941)
საფრანგეთი „წვრილდისპერსული მეტალების თანაობისას ორგანული ნაერთების ჰიდროგენიზაციის მეთოდის აღმოჩენისთვის, რაც მნიშვნელოვანი სტიმული იყო ორგანული ქიმიის განვითარებისათვის“ Paul Sabatier
1913 ალფრედ ვერნერი
(1866–1919)
შვეიცარია „არაორგანულ ქიმიაში ატომებისა და მოლეკულების ბმების ბუნების დადგენისათვის“ Alfred Werner
1914 თეოდორ უილიამ რიჩარდზი
(1868–1928)
(მიენიჭა 1915)
აშშ „ქიმიურ ელემენტთა ატომური მასები ზუსტი დადგენისათვის Theodore William Richards
1915 რიხარდ ვილშტეტერი
(1872–1942)
გერმანიის იმპერია „მცენარეული სამყაროს მღებავი ნივთიერებების, განსაკუთრებით ქლოროფილის გამოკვლევისათვის“ Richard Martin Willstätter
1916 პრემია არ გაცემულა
1917 პრემია არ გაცემულა
1918 ფრიც ჰაბერი
(1868–1934)
(მიენიჭა 1919)
გერმანიის იმპერია „ამიაკის სინთეზისათვის მისი შემადგენელი ელემენტეგისაგან“
1919 პრემია არ გაცემულა
1920 ვალთერ ფრიდრიხ ჰერმან ნერნსტი
(1864–1941)
(მიენიჭა 1921)
გერმანიის იმპერია „თერმოქიმიაში მისი შრომების აღიარებისათვის“ Walther Hermann Nernst

1921—1930[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1921 ფრედერიკ სოდი
(1877–1956)
(მიენიჭა 1922)
გაერთიანებული სამეფო „რადიოაქტიული ნივთიერებათა ქიმიის განვითარებისათვის იზოტოპების წარმოშობისა და ბუნების გამოკვლევისათვის“ Frederick Soddy
1922 ფრანსის უილიამ ასტონი
(1877–1945)
გაერთიანებული სამეფო „მის მიერვე გამოგონილი მას-სპექტროგრაფის დახმარებით დიდი რაოდენობით არარადიოაქტიული ელემენტთა იზოტოპების აღმოჩენისათვის და მთელი რიცხვების წესის ფორმულირებისათვის “
1923 ფრიც პრეგლი
(1869–1930)
ავსტრია „ორგანული ნივთიერებათა მიკროანალიზური მეთოდის აღმოჩენისათვის“ Fritz Pregl
1924 პრემია არ გაცემულა
1925 რიხარდ ზიგმონდი
(1865–1929)
(მიენიჭა 1926)
გერმანიის იმპერია „კოლოიდური ხსნარების ჰეტეროგენული ბუნების დადგენისათვის და ამასთან დაკავშირებით იმ მეთოდთა შემუშავებისთვის, რომელთაც ფუნდამენტური მნიშვნელობა ჰქონდათ თანამედროვე კოლოიდურ ქიმიაში“
1926 თეოდორ სვედბერგი
(1884–1941)
შვედეთი „დისპერსიული სისტემების სფეროში ჩატარებული კვლევებისთვის“ The Svedberg
1927 ჰაინრიხ ოტო ვილანდი
(1877–1957)
(მიენიჭა 1928)
გერმანიის იმპერია „ნაღვლის მჟავასა და მის მსგავს ნივთიერებათა აღნაგობის დასადგენად ჩატარებული კვლევებისათვის“
1928 ადოლფ ვინდაუსი
(1876–1959)
გერმანიის იმპერია „სტერინებისა და მისი ვიტამინთა ჯგუფთან ბმების აღნაგობის შესწავლისათვის“ Adolf Otto Reinhold Winadaus
1929 ართურ ჰარდენი
(1865–1940)
გაერთიანებული სამეფო „შაქრის ფერმენტაციისა და ფერმენტული დუღილის გამოკვლევისათვის“ Arthur Harden
ჰანს კარლ ავგუსტ სიმონ ფონ ეილერ-კელპინი
(1873–1964)
შვედეთი Hans von Euler-Chelpin
1930 ჰანს ფიშერი
(1881–1945)
გერმანიის იმპერია „შრომებისთვის სისხლის და მცენარეთა მღებავი ნივთიერების სტრუქტურისთვისა და ჰემინის სინთეზის კვლევისათვის“ Hans Fischer

1931—1940[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1931 კარლ ბოში
(1874–1940)
გერმანიის იმპერია „მაღალი წნევის მეთოდების ქიმიაში დანერგვისა და განვითარებისათვის“ Carl Bosch
ფრიდრიხ ბერგიუსი
(1884–1949)
გერმანიის იმპერია Friedrich Bergius
1932 ირვინგ ლენგმიური
(1881–1957)
აშშ „ქიმიაში ზედაპირული მოვლენების სფეროში აღმოჩენებისა და კვლევებისათვის“ Irving Langmuir
1933 პრემია არ გაცემულა
1934 ჰაროლდ იური
(1893–1981)
აშშ „მძიმე წყალბადის აღმოჩენისთვის“ Harold C. Urey
1935 ფრედერიკ ჟოლიო-კიური
(1900–1958)
საფრანგეთი „ახალი რადიოაქტიური ნივთიერებების სინთეზისათვის“ Frédéric Joliot-Curie
ირენ ჟოლიო-კიური
(1897–1956)
საფრანგეთი
1936 პეტერ იოზეფ ვილჰელმ დებაი
(1884–1966)
ნიდერლანდი „დიპოლური მომენტისა და რენტგენული სხივების და გაზებში ელექტრონთა დიფრაქციის გამოკვლევისათვის, რამაც მოლეკულური სტრუქტურების დადგენაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა“ Petrus Josephus Wilhelmus Debye
1937 უოლტერ ნორმან ჰოუორთი
(1883–1950)
გაერთიანებული სამეფო „ნახშირწყლებისა და C ვიტამინის გამოკვლევისათვის“ Walter Norman Haworth
პაულ კარერი
(1889–1971)
შვეიცარია „კაროტინოიდების, ფლავინების, A და B2 ვიტამინების გამოკვლევისათვის “
1938 რიხარდ კუნი
(1900–1967)
(მიენიჭა 1939)
გერმანიის იმპერია „კაროტინოიდების და ვიტამინების გამოკვლევისათვის“
1939 ადოლფ ბუტენანდტი
(1903–1995)
გერმანიის იმპერია „სასქესო ჰორმონებზე ქიმიაში ჩატარებული კვლევებისათვის“
ლეოპოლდ რუჟიჩკა
(1887–1976)
შვეიცარია „პოლიმეთილებებისა და მაღალ ტერპენებზე ჩატარებული კვლევებისათვის“
1940 პრემია არ გაცემულა

1941—1950[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1941 პრემია არ გაცემულა
1942 პრემია არ გაცემულა
1943 გეორგ ჰევეში
(1885–1966)
(მიენიჭა 1944)
უნგრეთი „იზოტოპების ნიშანდებული ატომების გამოყენებისათვის ქიმიური პროცესების შესასწავლად“ George de Hevesy
1944 ოტო ჰანი
(1879–1968)
(მიენიჭა 1945)
გერმანიის იმპერია „მძიმე ბირთვების გახლეჩვის უნარის აღმოჩენისათვის“ ოტო ჰანი
1945 არტური ვირტანენი
(1895–1973)
ფინეთი „სოფლის მეურნეობასა და საკვები ნივთიერებათა ქიმიის კვლევაში მიღწეული წარმატებისათვის, განსაკუთრებით საქონლის საკვების კონსერვაციის მეთოდის შემუშავებისათვის“ Artturi Ilmari Virtanen
1946 ჯეიმზ ბაჩელერ სამნერი
(1887–1955)
აშშ „ფერმენტის კრისტალიზაციის მოვლენის აღმოჩენისათვის “
ჯონ ჰაუარდ ნორთროპი
(1891–1987)
აშშ „ვირუსული ცილების და ფერმენტების სუფთა სახით მიღებისათვის“
უენდელ მერედით სტენლი
(1904–1971)
აშშ
1947 რობერტ რობინსონი
(1886–1975)
გაერთიანებული სამეფო „ბიოლოგიური მნიშვნელობის მცენარეული პროდუქტების კერძოდ ალკალოიდების შესწავლისათვის“
1948 არნე ტისელიუსი
(1902–1971)
შვედეთი „ელექტროფორეზისა და ადსორბციული ანალიზის შესწავლისათვის კერძოდ სისხლის შრატის ცილების კომპლექსური ბუნების აღმოჩენისათვის“ Arne Wilhelm Kaurin Tiselius
1949 უილიამ ფრენსის ჯიოკი
(1895–1982)
აშშ „ქიმიური თერმოდინამიკის შესწავლაში შეტანილი წვლილისათვის, კერძოდ ექსტრემანურად დაბალ ტემპერატურაზე ნივთიერების ქცევის კვლევაში მიღწეულ წარმატებისათვის“
1950 ოტო დილსი
(1876–1954)
გერმანია „დიენური სინთეზის აღმოჩენისა და განვითარებისათვის“
კურტ ალდერი
(1902–1958)
გერმანია

1951—1960[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1951 ედუინ მატისონ მაკმილანი
(1907–1991)
აშშ „ტრანსურანული ელემენტების ქიმიის დარგში მიღწეული აღმოჩენებისათვის“
გლენ თეოდორ სიბორგი
(1912–1999)
აშშ Glenn Seaborg - 1964.jpg
1952 არჩერ ჯონ პორტერ მარტინი
(1910–2002)
გაერთიანებული სამეფო „განაწილებითი ქრომატოგრაფიის აღმოჩენისათვის“
რიჩარდ ლორენს მილინგტონ სინგი
(1914–1994)
გაერთიანებული სამეფო
1953 ჰერმან შტაუდინგერი
(1881–1965)
გერმანია „მაღალმოლეკულურ ნაერთების ქიმიის დარგში აღმოჩენებისთვის“
1954 ლაინუს კარლ პოლინგი
(1901–1994)
აშშ „ქიმიური ბმის ბუნების კვლევებისათვის და მიღწეული შედეგების გამოყენებისათვის ქიმიურ ნაერთთა სტრუქტურის დადგენაში“ Linus Carl Pauling
1955 ვინსენტ დიუ ვინიო
(1901–1978)
აშშ „ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებთან მუშაობისათვის, განსაკუთრებით პოლიპეპტიდური ჰორმონის სინთეზის პირველად განხორციელებისათვის“
1956 სირილ ნორმან ჰინშელვუდი
(1897–1967)
გაერთიანებული სამეფო „ქიმიურ რეაქციათა მექანიზმების დადგენისათვის“
ნიკოლოზ სემიონოვი
(1896–1986)
სსრკ Nikolai Nikolajewitsch Semjonow (rechts)
1957 ალეგზანდერ Robert ტოდი
(1907–1997)
გაერთიანებული სამეფო „ნუკლეოტიდებისა და ნუკლეოტიდური კოფერმენტებზე ჩატარებული სამუშაოსათვის“
1958 ფრედერიკ სანგერი
(1918-2013)
გაერთიანებული სამეფო „ცილების, კერძოდ ინსულინის აღნაგობის დადგენისათვის“ Frederick Sanger
1959 იაროსლავ ჰეიროვსკი
(1890–1967)
ჩეხოსლოვაკია „პოლაროგრაფიული მეთოდის აღმოჩენისა და განვითარებისათვის“ Jaroslav Heyrovský
1960 უილარდ ფრენკ ლიბი
(1908–1980)
აშშ „ნახშირბადი 14 გამოყენებით ხმოვანების დადგენის მეთოდის შემუშავებისათვის არქეოლოგიის, გეოლოგიის, გეოფიზიკისა და სხვა მეცნიერებათა დარგებში“ (იხილეთ რადიონახშირბადის მეთოდი)

1961—1970[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1961 მელვინ კელვინი
(1911–1997)
აშშ „მცენარეების მიერ ნახშირორჟანგის შეთვისების შესწავლისათვის“ Melvin Calvin
1962 მაქს ფერდინანდ პერუცი
(1914–2002)
გაერთიანებული სამეფო „ გლობულინური ცილების სტრუქტურის კვლევისათვის“
ჯონ კოუდერი კენდრუ
(1917–1997)
გაერთიანებული სამეფო John Cowdery Kendrew
1963 კარლ ციგლერი
(1898–1973)
გერმანია „მაღალმოლეკულური პოლიმერების ქიმიისა და ტექნოლოგების დარგში აღმოჩენებისათვის“ (ციგლერი-ნატა-კატალიზატორი)
ჯულიო ნატა
(1903–1979)
იტალია
1964 დოროთი კროუფუტ-ჰოჯკინი
(1910–1994)
გაერთიანებული სამეფო „რენტგენის სხივების დახმარებით ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებათა სტრუქტურების დადგენისათვის“
1965 რობერტ ბერნზ ვუდვორდი
(1917–1979)
აშშ „ორგანული სინთეზის დარგის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის“ Robert B. Woodward
1966 რობერტ მალიკენი
(1896–1986)
აშშ „მოლეკულური ორბიტალების მეთოდის დახმარებით მოლეკულების ელექტრონული სტრუქტურისა და ქიმიურ ბმებზე შესრულებული ფუნდამენტალური სამუშაოებისათვის.“
1967 მანფრედ აიგენი
(* 1927)
გერმანია „ენერგიის მოკლე იმპულსების დახმარებით წონასწორობის დარღვევის შედეგად სტიმულირებულ ექსპერიმენტულად სწრაფი ქიმიური რეაქციების შესწავლისათვის“
რომალდ ჯორჯ რეიფორდ ნორიში
(1897–1978)
გაერთიანებული სამეფო
ჯორჯ პორტერი
(1920–2002)
გაერთიანებული სამეფო
1968 ლარს ონსაგერი
(1903–1976)
აშშ „ შეუქცევად თერმოდინამიკურ პროცესების კვლევისათვის ფუნდამენტალური მნიშვნელოვანი ურთიერთობათა თანაფარდობის აღმოჩენისათვის, რომელსაც მისი სახელი ეწოდა.“
1969 დერეკ ჰაროლდ რიჩარდ ბარტონი
(1918–1998)
გაერთიანებული სამეფო „კონფორმაციული ანალიზის განვითარებასა და მის ქიმიაში გამოყენებაში შეტანილი წვლილისათვის.“
ოდ ჰასელი
(1897–1981)
ნორვეგია
1970 ლუის ფედერიკო ლელუარი
(1906–1987)
არგენტინა „შაქრის პირველი ნუკლეოტიდის აღმოჩენისათვის და მისი ფუნქციის შესწავლისათვის შაქრად გარდაქმნასა და რთული ნახშირწყლების ბიოსინთეზში.“ Luis Federico Leloir

1971—1980[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1971 გერჰარდ ჰერცბერგი
(1904–1999)
კანადა „მოლეკულების, განსაკუთრებით თავისუფალი რადიკალების ელექტრონული სტრუქტურისა და აგებულების შესწავლაში შეტანილი წვლილისათვის“ ]“
1972 კრისტიან ბემერ ანფინსენი
(1916–1995)
აშშ „რიბონუკლეაზის, განსაკუთრებით ამინომჟავური თანმიმდევრობების და მისი ბიოლოგიურად აქტიური კონფერმეტების ურთიერთდამოკიდებულების შესწავლაში შესრულებული სამუშაოებისათვის.“ Christian B. Anfinsen
სტანფორდ მური
(1913–1982)
აშშ „რიბონუკლეაზის მოლეკულის აქტიური ცენტრის კატალიზური მოქმედებასა და ქიმიურ სტრუქტურას შორის დამოკიდებულების განსაზღვრაში შეტანილი წვლილისათვის“
უილიამ ჰაუარდ სტაინი
(1911–1980)
აშშ
1973 ერნსტ ოტო ფიშერი
(1918–2007)
გერმანია „ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად მეტალორგანული ნაერთების ე. წ. სენდვიჩების ქიმიაში შესრულებული ნოვატორიული სამუშაოებისათვის.“
ჯეფრი უილკინსონი
(1921–1996)
გაერთიანებული სამეფო
1974 პოლ ჯონ ფლორი
(1910–1985)
აშშ „მაკრომოლეკულების ფიზიკურ ქიმიაში თეორიული და ექსპერიმენტული ფუნდამენტალური მიღწევებისათვის“
1975 ჯონ უორკაპ კორნფორთი
(დ. 1917)
ავსტრალია/გაერთიანებული სამეფო ფერმენტატული-კატალიზის რეაქციია სტერეოქიმიის კვლევისათვის. “
ვლადიმირ პრელოგი
(1906–1998)
შვეიცარია „ორგანული მოლეკულებისა და რეაქციების სტერეო ქიმიის სფეროში კვლევებისათვის.“
1976 უილიამ ლიფსკომი
(დ. 1919)
აშშ „ბორანების (ბორწყალბადები) სტრუქტურის გამოკვლევისათვის რაც მნიშვნელოვანია ბმის პრობლემის ახსნისათვის“
1977 ილია პრიგოჟინი
(1917–2003)
ბელგია „არაწონასწორული პროცესების თერმოდინამიკაში განსაკუთრებით დისიპატიური სტრუქტურების თეორიის განსაზღვრაში შეტანილი წვლილისათვის“
1978 პიტერ მიჩელი
(1920–1992)
გაერთიანებული სამეფო "ღვაწლისათვის ბიოლოგიური ენერგიის გადატანის პროცესის დახასიათებაში, ქემიოსმოსური თეორიის შექმნის საშუალებით"
1979 ჰერბერტ ჩარლზ ბრაუნი
(1912–2004)
აშშ ბორ- და ფოსფორ შემცვლელი რთული ნაერთების ორგანული სინთეზის ახალი მეთოდების შემუშავებისათვის"
გეორგ ვიტიგი
(1897–1987)
გერმანია
1980 პაულ ბერგი
(დ. 1926)
აშშ „ფუნდამენტური კვლევებისათვის ნუკლეინმჟავების ბიოქიმიური თვისებების, განსაკუთრებით რეკომბინირებული დნმ თავისებურებების, კვლევის სფეროში“ Paul Berg
უოლტერ გილბერტი
(დ. 1932)
აშშ „ნუკლეინის მჟავებში პირველადი თანმიმდევრობის დადგენა“ Walter Gilbert
ფრედერიკ სანგერი
(1918-2013)
გაერთიანებული სამეფო Frederick Sanger

1981—1990[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

წელი პიროვნება ქვეყანა მოტივირება პრემიის მინიჭებისათვის სურათი
1981 ფუკუი Ken’ichi
(1918–1998)
იაპონია „für ihre unabhängig voneinander entwickelten Theorien über den Verlauf chemischer Reaktionen“
Roald ჰოფმანი
(* 1937)
აშშ
1982 Aaron კლუგი
(* 1926)
გაერთიანებული სამეფო „für die Entwicklung kristallographischer Verfahren zur Entschlüsselung biologisch wichtiger Nukleinsäure-Protein-Komplexe“
1983 Henry ტაუბე
(1915–2005)
აშშ „für seine Arbeiten über die Reaktionsmechanismen der Elektronenübertragung, insbesondere bei Metallkomplexen“
1984 Robert Bruce მერიფილდი
(1921–2006)
აშშ „für seine einfache und geniale Methode zur Herstellung von Peptiden und Proteinen“ (Merrifield-Synthese)
1985 Herbert A. ჰაუპტმანი
(* 1917)
აშშ „für ihre hervorragenden Leistungen in der Entwicklung direkter Methoden zur Bestimmung von Kristallstrukturen“
Jerome კარლი
(* 1918)
აშშ
1986 Dudley R. Herschbach
(* 1932)
Vereinigte Staaten „für ihre Mitwirkung betreffend der Dynamik chemischer Elementarprozesse“ Dudley R. Herschbach
Yuan T. Lee
(* 1936)
Vereinigte Staaten Yuan T. Lee (hintere Reihe links)
John C. Polanyi
(* 1929)
Kanada
1987 Donald J. Cram
(1919–2001)
Vereinigte Staaten „für ihre Entwicklung und Verwendung von Molekülen mit strukturspezifischer Wechselwirkung von hoher Selektivität“ (Supramolekulare Chemie)
Jean-Marie Lehn
(* 1939)
Frankreich Jean-Marie Lehn
Charles Pedersen
(1904–1989)
Vereinigte Staaten
1988 Johann Deisenhofer
(* 1943)
Deutschland „für die Erforschung des Reaktionszentrums der Photosynthese bei einem Purpurbakterium“
Robert Huber
(* 1937)
Deutschland Robert Huber
Hartmut Michel
(* 1948)
Deutschland
1989 Sidney Altman
(* 1939)
Kanada/Vereinigte Staaten „für ihre Entdeckung der chemische Prozesse beschleunigenden Eigenschaften der Ribonukleinsäure“
Thomas R. Cech
(* 1947)
Vereinigte Staaten Thomas R. Cech
1990 Elias James Corey Jr.
(* 1928)
Vereinigte Staaten „für seine Formulierung wichtiger Theorien und Entwicklungen von Methoden organischer Synthese (Retrosynthese)“

1991—2000[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Jahr Person Nationalität Begründung für die Preisvergabe Bild
1991 Richard R. Ernst
(* 1933)
Schweiz „für seine Beiträge zur Entwicklung der hochauflösenden Kernresonanzspektroskopie, einer Methode zur Analyse von Molekülstrukturen“
1992 Rudolph Arthur Marcus
(* 1923)
Vereinigte Staaten „für seine wichtigen Beiträge zur Theorie von Elektronentransfer-Reaktionen in chemischen Systemen“ (Marcus-Theorie) Rudolph Arthur Marcus
1993 Kary Mullis
(* 1944)
Vereinigte Staaten „für seine Entwicklung der Polymerase-Kettenreaktion“ Kary Mullis
Michael Smith
(1932–2000)
Kanada „für seine Entwicklung einer Methode zur Veränderung (Mutagenese) der Desoxyribonukleinsäure, auf der die Erbinformationen gespeichert sind“
1994 George A. Olah
(* 1927)
Vereinigte Staaten „für seine Erforschung der Carbokationen (positiv geladene Kohlenstoffionen), die unter anderem für die Entwicklung von Kunst- und Kraftstoffen wichtig wurde“
1995 Paul J. Crutzen
(* 1933)
Niederlande „für ihre Arbeiten zur Chemie der Atmosphäre, insbesondere über Bildung und Abbau von Ozon“
Mario J. Molina
(* 1943)
Vereinigte Staaten
Frank Sherwood Rowland
(* 1927)
Vereinigte Staaten Frank Sherwood Rowland
1996 Robert F. Curl
(* 1933)
Vereinigte Staaten „für die Entdeckung der Fullerene, auch Buckyballs genannt, einer neuen Form des Kohlenstoffs mit kugelförmigen Molekülen“
Harold Kroto
(* 1939)
Vereinigtes Königreich Harold Kroto
Richard E. Smalley
(1943–2005)
Vereinigte Staaten
1997 Paul D. Boyer
(* 1918)
Vereinigte Staaten „für die Klärung der Synthese des energiereichen Moleküls Adenosintriphosphat (ATP)“
John E. Walker
(* 1941)
Vereinigtes Königreich
Jens Christian Skou
(* 1918)
Dänemark „für die Entdeckung des ionentransportierenden Enzyms Natrium-Kalium-ATPase“
1998 Walter Kohn
(* 1923)
Vereinigte Staaten „für seine Entwicklung quantenchemischer Methoden“
John Anthony Pople
(1925–2004)
Vereinigtes Königreich „für die Entwicklung von Methoden, mit denen die Eigenschaften von Molekülen und deren Zusammenwirken in chemischen Prozessen theoretisch erforscht werden können“
1999 Ahmed Zewail
(* 1946)
Ägypten/Vereinigte Staaten „für seine Studien des Übergangszustands chemischer Reaktionen mit Hilfe der Femtosekundenspektroskopie“
2000 Alan J. Heeger
(* 1936)
Vereinigte Staaten „für die Entdeckung und Entwicklung von leitenden Polymeren“
Alan MacDiarmid
(1927–2007)
Vereinigte Staaten/Neuseeland
Hideki Shirakawa
(* 1936)
Japan

2001—2010[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Jahr Person Nationalität Begründung für die Preisvergabe Bild
2001 William S. Knowles
(* 1917)
Vereinigte Staaten „für ihre Arbeiten über chiral katalysierende Hydrierungsreaktionen“ William S. Knowles (vierter von links)
Ryoji Noyori
(* 1938)
Japan Ryoji Noyori
Barry Sharpless
(* 1941)
Vereinigte Staaten „für seine Arbeiten über chiral katalysierende Oxidationsreaktionen“ (z.B. Sharpless-Epoxidierung)
2002 John B. Fenn
(* 1917)
Vereinigte Staaten „für ihre Entwicklung von weichen Desorptions/Ionisations-Methoden für massenspektrometrische Analysen von biologischen Makromolekülen“ John B. Fenn
Kōichi Tanaka
(* 1959)
Japan
Kurt Wüthrich
(* 1938)
Schweiz „für seine Entwicklung der kernmagnetischen Resonanzspektroskopie zur Bestimmung der dreidimensionalen Struktur von biologischen Makromolekülen in Lösungen“ Kurt Wüthrich
2003 Peter Agre
(* 1949)
Vereinigte Staaten „für die Entdeckung der Wasserkanäle in Zellmembranen“ Peter Agre (zweiter von rechts)
Roderick MacKinnon
(* 1956)
Vereinigte Staaten „für seine strukturellen und mechanischen Studien von Ionenkanälen in Zellmembranen“ Roderick MacKinnon
2004 Aaron Ciechanover
(* 1947)
Israel „für die Entdeckung des Ubiquitin-gesteuerten Proteinabbaus“ Aaron Ciechanover
Avram Hershko
(* 1937)
Israel Avram Hershko
Irwin Rose
(* 1926)
Vereinigte Staaten Irwin Rose
2005 Yves Chauvin
(* 1930)
Frankreich „für die Entwicklung der Metathese-Methode in der organischen Synthese“
Robert Grubbs
(* 1942)
Vereinigte Staaten Robert Grubbs
Richard R. Schrock
(* 1945)
Vereinigte Staaten Richard R. Schrock (zweiter von rechts)
2006 Roger D. Kornberg
(* 1947)
Vereinigte Staaten „für seine Arbeiten über die molekularen Grundlagen der Gentranskription in eukaryotischen Zellen“ Roger D. Kornberg
2007 Gerhard Ertl
(* 1936)
Deutschland „für seine Studien von chemischen Verfahren auf festen Oberflächen“ Gerhard Ertl
2008 Osamu Shimomura
(* 1928)
Japan „für die Entdeckung und Weiterentwicklung des grün fluoreszierenden Proteins“ Osamu Shimomura
Martin Chalfie
(* 1947)
Vereinigte Staaten Martin Chalfie
Roger Tsien
(* 1952)
Vereinigte Staaten Roger Tsien
2009 Venkatraman Ramakrishnan
(* 1952)
დროშა: გაერთიანებული სამეფო გაერთიანებული სამეფო (geboren in Chidambaram, Tamil Nadu, Indien) „für die Studien zur Struktur und Funktion des Ribosoms“ Venkatraman Ramakrishnan
Thomas A. Steitz
(* 1940)
დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ Thomas A. Steitz
Ada Yonath
(* 1939)
ისრაელის დროშა ისრაელი Ada Yonath
2010 Richard F. Heck
(* 1931)
დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ „für Palladium-katalysierte Kreuzkupplungen in organischer Synthese“
Ei-ichi Negishi
(* 1935)
დროშა: იაპონია იაპონია
Akira Suzuki
(* 1930)
დროშა: იაპონია იაპონია


2011—დღემდე[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Jahr Person Nationalität Begründung für die Preisvergabe Bild
2011 დან შეხტმანი ისრაელის დროშა ისრაელი "for the discovery of quasicrystals"[1] Nobel Prize 2011-Nobel interviews KVA-DSC 8039.jpg
2012 რობერტ ლეფკოვიცი დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ "for studies of G-protein-coupled receptors"[2] Lefkowitz3.jpg
ბრაიან კოლბიკი დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ Brian Kobilka (649437151).jpg
2013 მარტინ კარპლუსი დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ
დროშა: ავსტრია ავსტრია
"for the development of multiscale models for complex chemical systems"[3]
მაიკლ ლევიტი დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ
დროშა: გაერთიანებული სამეფო გაერთიანებული სამეფო
ისრაელის დროშა ისრაელი
Michael Levitt.jpg
არე ვერშელი დროშა: ამერიკის შეერთებული შტატები აშშ
ისრაელის დროშა ისრაელი
AW TW PS.jpg



1901–1910 · 1911–1920 · 1921–1930 · 1931–1940 · 1941–1950 · 1951–1960 · 1961–1970 · 1971–1980 · 1981–1990 · 1991–2000 · 2001–2010 2001–დღემდე


Rangliste nach Nationalitäten[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Die Aufteilung des Preises auf mehrere Personen resultiert pro Jahr und Nation maximal in einer Zählung.

Nation Anzahl der Verleihungen
აშშ 60,5
ახალი ზელანდია 2
არგენტინა 1
ავსტრალია 0,5
ავსტრია 1
ბელგია 1
გერმანია 28
გაერთიანებული სამეფო 25
დანია 1
ეგვიპტე 0,5
იაპონია 6
ისრაელი 3
იტალია 1
კანადა 3,5
ნიდერლანდი 3
ნორვეგია 1
საფრანგეთი 8
სსრკ 1
უნგრეთი 1
ფინეთი 1
შვეიცარია 6
შვედეთი 4
ჩეხოსლოვაკია 1

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. The Nobel Prize in Chemistry 2011. Nobelprize.org. წაკითხვის თარიღი: 2011-10-05.
  2. The Nobel Prize in Chemistry 2012. Nobelprize.org. წაკითხვის თარიღი: 2012-10-13.
  3. The Nobel Prize in Chemistry 2013. Nobelprize.org. წაკითხვის თარიღი: 2013-10-09.