ყარაბაღის ომი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ყარაბაღის ომი
Karabakhwar01.jpg
ზემოდან ქვეით საათის ისრის მიმართულებით: აზერბაიჯანული ჯავშანტრანსპორტიორის ნარჩენები, აზერბაიჯანელი ლტოლვილები, სომხური T-72 მემორიალი ასკერანიში, მთიანი ყარაბაღის ჯარისკაცები წვრთნის დროს.
თარიღი 20 თებერვალი 1988 - 16 მაისი 1994
მდებარეობა მთიანი ყარაბაღი
შედეგი სომხეთის გამარჯვება
ტერიტორიული
ცვლილებები
მთიანი ყარაბაღი დეფაქტო დამოუკიდებელი ხდება. სომხებმა აზერბაიჯანის ტერიტორიის 20% ოკუპაცია მოახდინეს.
მხარეები
Flag of Nagorno-Karabakh.svg მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა
Flag of Armenia.svg სომხეთი

მხარს უჭერდა:
დსთ-ის დროშა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა დაქირავებული მებრძოლები

Flag of Azerbaijan.svg აზერბაიჯანი

მხარს უჭერდნენ:
ავღანეთის დროშა ავღანელი მოჯაჰიდები[1]
ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერიის დროშა ჩეჩნები შამილ ბასაევის მეთაურობით
დსთ-ის დროშა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა დაქირავებული მებრძოლები

მეთაურები
Flag of Nagorno-Karabakh.svg სამველ ბაბაიანი
Flag of Nagorno-Karabakh.svg მონტე მელკონიანი
Flag of Armenia.svg ჰემაიაგ ჰაროიანი
Flag of Armenia.svg ვაზგენ სარგსიანი
Flag of Armenia.svg არკადი ტერ-ტატევოსიანი
Flag of Armenia.svg ანატოლი ზინევიჩი
Flag of Azerbaijan.svg ისგანდარ ჰამიდოვი
Flag of Azerbaijan.svg სურატ ჰუსეინოვი
Flag of Azerbaijan.svg რაჰიმ გაზიევი
Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg შამილ ბასაევი[2]
ავღანეთის დროშა გულბედინ ხეკმატიარი[1]
ძალები
20,000 (მთიანი ყარაბაღის ძალები, მათ შორის 8,000 სომხეთიდან)
20,000 (სომხეთის ძალები)[3]
42,000 (36,000 სახმელეთო, 1,600 საჰაერო ძალები) [3]

1,500–2,500 ავღანელი და ჩეჩენი მებრძოლები[1]

დანაკარგები
დაღუპული:
4,592[4]
დაჭრილი: დაახლოებით: 25,000
დაკარგული:
196
დაღუპული:
25,000[5]-30,000[4]
დაჭრილი:
60,000

დაკარგული:
4,210

ყარაბაღის ომი (ყარაბაღის კონფლიქტი) (სომხ. Արցախյան գոյամարտ; აზერ. Qarabağ müharibəsi) (1991—1994) სამხედრო კონფლიქტი სომხურ და აზერბაიჯანულ შეიარაღებულ შენაერთებს შორის მთიან ყარაბაღის რეგიონზე კონტროლის დასამყარებლად.

ისტორია[რედაქტირება]

ბრძოლა ყარაბაღისთვის ჯერ კიდევ XX საუკუნის დასაწყისში დაიწყო, რომელიც მაშინ აზერბაიჯანის გამარჯვებით და მასზე კონტროლის დაწესებით დასრულდა.

1921 წელს რუსეთმა კავკასიის სამივე სახელმწიფო: სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა, და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა დაიპყრო. საბჭოთა კავშირის შექმნის შემდეგ, ყარაბაღი სომხეთის სსრ-ს გადაეცა, რასაც დიდი საპროტესტო მოძრაობა მოჰყვა აზერბაიჯანში. ხოლო ერევანში ისევ საბჭოთა ოკუპაციის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყება მიმდინარეობდა. ამ ფაქტორების გათვალისწინებით, 1921 წელს მთიანი ყარაბაღი აზერბაიჯანს გადაეცა. ხოლო 1923 წელს, იგი მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური რეგიონად გადაიქცა და აზერბაიჯანის სსრ-ში შევიდა. ამ დროისთვის, ყარაბაღის მოსახლეობის 94%-ს სომეხი ეროვნების მოსახლეობა შეადგენდა. ავტონომიური რეგიონის დედაქალაქი შუშადან ხანკენდში გადაიტანეს, რომელსაც სომხური მხარე სტეფანაკერტს უწოდებს.

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 1.2 Taarnby, Michael. "The Mujaheddin in Nagorno-Karabakh: A Case Study in the Evolution of Global Jihad." Real Institute Elcano. 5 September 2008.
  2. Griffin, Nicholas (2004). Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam. Chicago: University of Chicago Press, გვ. 185–186. ISBN 0-226-30859-6. 
  3. 3.0 3.1 Levon Chorbajian, Patrick Donabédian, Claude Mutafian The Caucasian knot: the history & geopolitics of Nagorno-Karabagh. Zed Books, 1994, p. 14. ISBN 978-1-85649-288-1.
  4. 4.0 4.1 (რუსული) Melik-Shahnazarov, Arsen. Нагорный Карабах: факты против лжи.
  5. "Winds of Change in Nagorno Karabakh ." Euronews. 28 ნოემბერი 2009.