ნობელის პრემიის ლაურეატები

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

ნობელის პრემია (შვედ: Nobelpriset, ნორვეგ: Nobelprisen) გადაეცემათ ყოველწლიურად სამეფო შვედეთის მეცნიერებათა აკადემიის, შვედეთის აკადემიის, Karolinska ინსტიტუტის და ნორვეგიის ნობელის კომიტეტის პირებს და ორგანიზაციებს, რომლებიც მიუძღვით წვლილი ისეთ სფეროებში როგორიცაა ქიმია, ფიზიკა, ლიტერატურა, მედიცინა, მშვიდობა და ფიზიოლოგია. პრემია გაიცემა 1895 წელში ალფრედ ნობელის მიერ შექმნილი ფონდის მიერ. ნობელის მემორიალური მეორე პრემია ეკონომიკის მეცნიერებაში დაარსდა 1968 წელს Sveriges Riksbank - შვედეთის ცენტრალური ბანკი მიერ და გაიცემა ეკონომიკის სფეროს ავტორებზე.

თითოეული პრიზს გადაეცემა ცალკე კომიტეტი; სამეფო შვედეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჯილდოები პრიზები ფიზიკის, ქიმიის და ეკონომიკის Karolinska ინსტიტუტის ჯილდოს ლაურეატები ფიზიოლოგიისა ან მედიცინის და ნორვეგიის ნობელის კომიტეტის ჯილდოს მშვიდობის. ყოველი პრემიის მიმღები იღებს მედალს, დიპლომს და ფულად ჯილდოს. 1901 წლის გამარჯვებულებს რომელთაც მიიღეს პირველი ნობელის პრემია, გადაეცათ ფულადი ჯილდოს სახით 150,782 SEK, რომელიც უდრის 7,731,004 SEK 2007 წლის დეკემბერში. 2008 წელს გამარჯვებულები დასაჩუქრდნენ 10,000,000 SEK. დაჯილდოება ტარდება სტოკჰოლმში ყოველწლიურად 10 დეკემბერს - ნობელის გარდაცვალების დღეზე.

2010 წლამდე ნობელის პრემია გაიცა 813 პიროვნებასა და 20 ორგანიზაციაზე, მათ შორის 62 გამარჯვებული ნობელის მემორიალური პრემია ეკონომიკის მეცნიერებათა. ოთხი ნობელის პრემიის ლაურეატები არ იყო დაშვებული მათი მთავრობების მიზეზით. ადოლფ ჰიტლერის მიზეზით სამი გერმანელი გამოეთიშა ესენი არიან: რიჩარდ Kuhn (ქიმია, 1938), ადოლფ Butenandt (ქიმია, 1939), და გერჰარდ Domagk (ფიზიოლოგიისა ან მედიცინის, 1939) და საბჭოთა კავშირის ზეწოლით Boris Pasternak (ლიტერატურის, 1958) .

ორმა ნობელის პრემიის ლაურეატმა, ჟან პოლ სარტრი (ლიტერატურა, 1964) და ლე Ðức Tho (მშვიდობის, 1973), უარი განაცხადეს ჯილდოს მიღებაზე; სარტრი უარი ჯილდო როგორც მან უარი განაცხადა ყველა ოფიციალურ ჯილდოებს, და Le უარი დაჯილდოების გამო სიტუაციის ვიეტნამში იყო დროს. ექვსი ლაურეატები მიიღეს ერთზე მეტი პრიზი; ექვსი, საერთაშორისო კომიტეტი წითელი ჯვრის მიიღო ნობელის მშვიდობის პრემია სამჯერ მეტი, ვიდრე ნებისმიერი სხვა.

809 ნობელის პრემიის ლაურეატში 35 ქალია; პირველი ქალი მოგების ნობელის პრემია იყო Marie Curie, რომელმაც ნობელის პრემია ფიზიკაში 1903 წელს. ნობელის პრემია არ გაცემულა 1940 და 1942 მეორე მსოფლიო ომის გამო.

ნობელის პრემიის ლაურეატები კატეგორიების მიხედვით:[რედაქტირება]