დაგ ჰამარშელდი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

დაგ იალმარ ჰამარშელდი (შვედ. Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld; დ. 29 ივნისი, 1905, იენჩეპინგი — გ. 18 სექტემბერი, 1961, ნდოლა, ჩრდილოეთ როდეზია) — შვედი სახელმწიფო მოღვაწე, ეკონომისტი, შვედეთის აკადემიის წევრი 1954 წლიდან. 1936-1945 წლებში ფინანსთა სამინისტროს სახელმწიფო მდივანი, 1941-1948 წლებში შვდეთის ეროვნული ბანკის გამგეობის თავმჯდომარე, 1949-1951 წლებში საგარეო საქმეთა სამინისტროს გენერალური მდივანი. 1951-1953 წლებში უპორტფელო მინისტრიმ 1948-1949 წლებში ევროპის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაციის ვიცე-თავმჯდომარე. 1953 წლის აპრილიდან გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური მდივანი. 1956 წელს ეგვიპტეში გაეროს პირველი სამშვიდობი მისიის ინიციატორი და ორგანიზატორი. დაიღუპა 1961 წელს 18 სექტემბერს ჩრდილოეთ როდეზიაში სამშვიდობო ოპერაციის ჩატარებისას საავიაციო კატასტროფაში, რომლის მიზეზები და გარემოებები დღემდე გაუკრვეველია. 1961 წლის წელს, გარდაცვალების შემდეგ, მიენიჭა ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში.

ბიოგრაფია[რედაქტირება]

იენჩეპინგში, ესტრა სტურგატანის ქუჩა, 91. ამ სახლში 1905 წელს დაიბადა დაგ ჰამარშელდი.
2006 წლის ფოტო.
იალმარ ჰამარშელდი, დაგის მამა.
ფოტოსურათი გადაღებულია არაუგვიანეს 1936 წლისა.

ახალგაზრდული წლები - მშობლები და ძმები[რედაქტირება]

დაგ ჰამარშელდი დაიბადა ლილიეჰოლმენის რეგიონში, შვედეთის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთით, ვეტერნის ტბის ნაპირზე, ქალაქ იენჩეპინგში, სტოკჰოლმისგან 280 კილომეტრში. მისი მშობლები იყვნენ გამოჩენილი შვედი სახელმწიფო მოღვაწე იალმარ ჰამარშელდი (1862 - 1953) და აგნეს ჰამარშელდი, დაბადებისას ალმკვისტი[1]. იალმარისა და აგნესოს 4 ვაჟს შორის დაგი ყველაზე უმცროსი იყო.

ჰამარშელდთა საგვარეულოს ფუძემდებლად ითვლება პედერ (პერ) მიქაელსონი (მიახ. 15601646), რომელიც შვედეთის მეფე, კარლ IX-ეს ჯარში მსახურობდა. 1610 წელს მიქაელსონმა მეფისგან თავადობა და ახალი გვარი - ჰამარშელდი (Hammarsköld) მიიღო; მოგვიაბებით იგი დანიშნეს კუნძულ ელანდის ჯარების მთავარსარდლად[2][3]. საგვარეულოს წარმომადგენელთა შორის ჭარბობდნენ სამხედროები, თუმცა გამონაკლისიც არსებობს - დაგის ბაბუის ძმა, ცნობილი შვედი მწერალი და ლიტერატურის ისტორიკოსი ლორენცო ჰამარშელდი ასევე ამ საგვარეულოს მიეკუთვნებოდა.

დაგის მამა იურისპრუდენციის პროფესორი იყო, შვილის დაბადებისთანავე, 1905 წელს ოჯახთან ერთად დანიის დედაქალაქ კოპენჰაგენში გადასახლდა, სადაც მნიშვნელოვანი დიპლომატიური პოსტი დაიკავა. იალმარ ჰამარშელდის სპეციალიზაცისა საერთაშორისო ურთიერთობები იყო, მან მონაწილეობა საერთაშირუსი სამართლის ჰააგის II კონფერენციაშიც მიიღო (1907 წელი). ყოველივე ამან მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა როგორც იალმარზე, ასევე მის შვილიბზე, რომელთა შორის დაგ ჰამარშელდი გაეროს გენერალური მდივანი გახდა, მისმა უფროსმა ძმამ, ბუ ჰამარშელდმა, შვედეთის მთავრობაში მნიშვნელოვანი პოსტი დაიკავა, ხოლო ოკე ჰამარშელდმა სამსახურო გაეროს საერთაშორისო სასამართლოში გააგრძელა[4].

1907 წელს ჰამარშელდის მამამ უპსალას ლენის გუბერნატორის პოსტი დაიკავა და ოჯახთან ერთად უპსალაში გადასახალდა. I მსოფლიო ომის დროს იალმარს ეკავა შვედეთის პრემიერ-მინისტრისა (1914-1917) და სამხედრო მინისტრის პოსტები. ოჯახი კი აგრძელებდა უპსალაში ცხოვრებას - სწორედ ეს ქალაქი გახდა დაგისთვის მშობლიური, უპსალაში იგი ჯერ სკოლაში, ხოლო შემდეგ უნივერსიტეტშიც სწავლობდა.

დაგის დედა, აგნესი, იყო გუსტავ ფრიდოლფ ალმკვისტის (18141886), შვედეთის სასჯელაღსრულების სამინისტროს გენერალური დირექტორის, ქალიშვილი. სწორედ აგნესთან, რომლის მამა შვედური ლიტერატურის კლასიკოსის, კარლ იუნას ჰამარშელდის ძმა იყო, დაკავშირებულია როგორც თვით დაგის ლიტერატურული მიდრეკილებები, ასევე მისი უფროსი ძმის, სტენ ჰამარშელდის მიდრეკილებები, რომელიც საბოლოოდ მწერალი გახდა[4].

განათლება[რედაქტირება]

1923 წელს, 18 წლის ასაკში, ჰამარშელდმა გიმნაზია დაასრულად და უპსალას უნივერსიტეტში შევიდა. პირველი წლების განმავლობაში სწავლობდა საფრანგეთის ისტორიასა და ფრანგულ ლიტერატურას, ასევე სოციალურ ფილოსოფიასა და ეკონომიკურ პოლიტიკას, რის შემდეგაც მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი. შემდეგი სამი წელი გაატარა ეკონომიკის შესწავლაში, რის შმედეგაც მიიღო ეკონომოკის ფილოსოფიის ლიცენციატის ხარისხი. 1930 წელს, უპსალას უნივერსიტეტში ორწლიანი სწავლის შემდეგ მიიღო ასევე სამართლის ბაკალავრის ხარისხი[1].

ბიბლიოგრაფია[რედაქტირება]

დაგ ჰამარშელდის ერთ-ერთი ყველაზე სრული ბიოგრაფია არის ბრაიან ურკუჰარტის წიგნი „ჰამარშელდი“ (Brian Urquhart, Hammarskjold), პირველად გამოცემული 1971 წელს და მას შემდეგ არაეთრხელ თავიდან გამოცემული.[5].

ჰამარშელდის გამოცემები[რედაქტირება]

  • Hammarskjöld, Dag Castle Hill. — Uppsala: 1971 (New ed. 1977). — 22 p.
  • Hammarskjöld, Dag The Light and The Rock: the Vision of Dag Hammarskjöld. — New York: 1966. — 157 p.
  • Hammarskjöld, Dag The Linnaeus Tradition and Our Time. — Stockholm: 1957. — 21 p.
  • Hammarskjöld, Dag Markings. — New York and London: 1964. (Reissued 1988). — 186 p.
  • The poet and the diplomat: the correspondence of Dag Hammarskjöld and Alexis Léger. — 2001. — 146 p.(ინგლისური) შესაძლებელია ონლაინ დათვალიერება.
1962 წელს ჰამარშელდის ხსოვნის უკვდავსაყოფად გამოშვებული მარკები.
აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ტირაჟის ნაწილი შეცდომით გამოუშვეს (გადატრიალებული ყვითელი ფონით), რის შედეგადაც ამგვარი მარკა ფილატელისტური იშვიათობა გახდა.

პუბლიკაციები ჰამარშელდის შესახებ[რედაქტირება]

  • ვალენსტენი პეტერ. დაგ ჰამარშელდი = Peter Wallensteen. Dag Hammarskjöld / Ривелис. — Стокгольм: 2005. — გვ. 49. — (Знаменитые шведы). — ISBN 91-520-0799-5
  • Хаммаршельд, Даг. Нобелевская премия мира 1961 г. // Лауреаты Нобелевской премии. Энциклопедия. — მოსკოვი: 1992.
  • Лесиовский В. М. Тайна гибели Хаммаршельда. — მოსკოვი: 1985. — გვ. 351.
  • Annan, Kofi Dag Hammarskjöld and the 21st Century / The Fourth Dag Hammarskjöld Lecture given at Uppsala University 6 september 2001. — Sweden: 2001. — 39 p.
  • Aulén, Gustaf Dag Hammarskjöld’s White Book: an Analysis of Markings. — Philadelphia: 1969. — 154 p.
  • Beskow, Bo Dag Hammarskjöld, Strictly Personal: a Portrait. — New York: 1969. — 191 p.
  • Dag Hammarskjöld Revisited: the UN Secretary-General as a Force in World Politics / Ed. by Robert S. Jordan. Durham. — N.C.: 1983. — 197 p.
  • Dayal, Rajeshwar Mission for Hammarskjold: the Congo Crisis. — London: 1976. — 335 p.
  • Gavshon, Arthur L. The Mysterious Death of Dag Hammarskjold. — New York: 1962. — 243 p.
  • Gillett, Nicholas Dag Hammarskjöld. — London: 1970. — 302 p.
  • Hammarskjöld: the Political Man / Ed. by E. Kelen. — New York: 1968. — 236 p.
  • Henderson, James L. Hammarskjöld: Servant of a World Unborn. — London: 1969. — 150 p.
  • Kelen, Emery Hammarskjöld. — New York: 1966. — 316 p.
  • Lash, Joseph P. Dag Hammarskjold: Custodian of the Brushfire Peace. — New York: 1961. — 304 p. (повторное გამოცემა — Westport, Conn., 1974)
  • Levine, I.E. Dag Hammarskjold: Champion of World Peace. — New York, London: 1964. — 190 p.
  • Miller, Richard I. Dag Hammarskjold and Crisis Diplomacy. — 1961. — 344 p.
  • Public Papers of the Secretaries-General of the United Nations. Esp. Vol. 5, Dag Hammarskjöld. 1960—1961 / Ed. Andrew W. Cordier and Wilder Foote. — New York: 1975.
  • Rovine, Arthur W. The First Fifty Years: the Secretary-General in World Politics 1920—1970. — Leyden: 1970. — 498 p.
  • Servant of Peace: A Selection of the Speeches and Statements of Dag Hammarskjöld / Ed. by Wilder Foote. — New York: 1963. — 388 p.
  • Sheldon, Richard N. Dag Hammarskjöld. — New York: 1987. — 112 p.
  • Simon, Charlie May Dag Hammarskjöld. — New York: 1967. — 192 p.
  • Söderberg, Sten Hammarskjöld: A Pictorial Biography. — New York, London: 1962. — 144 p.
  • Stolpe, Sven Dag Hammarskjöld: A Spiritual Portrait. — New York: 1966. — 127 p.
  • Thorpe, Deryck Hammarskjold: Man of Peace. — Ilfracombe: 1969. — 200 p.
  • Urquhart, Brian Hammarskjold. — New York: 1972. — 655 p. (другое გამოცემა — New York, London, 1994)
  • Van Dusen, Henry P. Dag Hammarskjöld: the Statesman and His Faith. — New York: 1967. — 240 p.
  • Wallensteen, Peter Understanding Conflict Resolution. War, Peace and the Global System. — London: 2002. — 320 p.
  • Zacher, Mark W. Dag Hammarskjold’s United Nations. — New York, London: 1970. — 295 p.
  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 11, გვ. 597, თბ., 1987 წელი.

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. 1.0 1.1 დაგ ჰამარშელდი. ბიოგრაფიული ჩანაწერი გაეროს ოფიციალურ ვებ-გვერდზე.
  2. Hammarskjöld, Per Mikaelsson // Svenskt biografiskt handlexikon, I:455 (1906)
  3. Peder Hammarskjöld (Mikaelsson): краткая биография и информация о родственных связях. // Сайт Historiska personer i Sverige och Norden
  4. 4.0 4.1 ვალენსტენ, 2005, «Шведский чиновник», с. 4—8
  5. ვალენსტენ, 2005, «Библиография», с. 45—47