ბელიზი

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
Disambig-dark.svg სხვა მნიშვნელობებისთვის იხილეთ ბელიზი (მრავალმნიშვნელოვანი).
ბელიზი
Belize
ბელიზი
ბელიზის
დროშა გერბი
დევიზი: Sub Umbra Floreo
ჰიმნი: Under the Shade I Flourish
დედაქალაქი ბელმოპანი
17°15′ ჩ. გ. 88°46′ დ. გ. / 17.250° ჩ. გ. 88.767° დ. გ. / 17.250; -88.767
უდიდესი ქალაქი ბელიზი
ოფიციალური ენა ინგლისური ენა
მთავრობა საპარლამენტო დემოკრატია და
კონსტიტუციური მონარქია
 -  დედოფალი ელისაბედ II
 -  გენერალ-გუბერნატორი სერ კოლვილ იანგი
 -  პრემიერ-მინისტრი დინ ბაროუ
ფართობი
 -  სულ 22,966 კმ2 (150-ე)
 -  წყალი (%) 0.7
მოსახლეობა
 -  2008 შეფასებით 301,270 (175-ე)
 -  სიმჭიდროვე 13 ად. კაცი/კმ2 (202-ე)
მშპ (მუპ) 2006 შეფასებით
 -  სულ $2,098 მილიარდი (163-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $8,400 (76-ე)
აგი (2007) 0.777 (საშუალო) (80-ე)
ვალუტა ბელიზის დოლარი (BZD)
დროის სარტყელი UTC -6სთ.
Internet TLD .bz
სატელეფონო კოდი 501

ბელიზი (ინგლ. Belize) — სახელმწიფო ცენტრალურ ამერიკაში, 1973 წლის 1 იანვრამდე ბრიტანეთის ჰონდურასი.

ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მექსიკა, დასავლეთიდან — გვატემალა. ბელიზის აღმოსავლეთით მდებარეობს კარიბის ზღვა და კარიბის კუნძულები. 1981 წლამდე ბრიტანეთის კოლონიას წარმოადგენდა. 1981 წლიდან, დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ ბელიზი ერთა თანამეგობრობის წევრია. ეროვნული დღესასწაულია დამოუკიდებლობის დღე – 21 სექტემბერი. ბელიზი ერთადერთი ინგლისურენოვანი სახელმწიფოა ცენტრალურ ამერიკაში. ასევე ერთადერთი სახელმწიფოა ამავე რეგიონში, რომელსაც წყნარ ოკეანეზე გასასვლელი არა აქვს.

გეოგრაფია და ბუნება[რედაქტირება]

ბელიზის ტერიტორიის დიდი ნაწილი დაბლობია. ბევრია ტბა და ლაგუნა. სამხრეთით მაიას მთებია (სიმაღლე 1122 მ-მდე). ჰავა - ტროპიკული-პასატური. საშუალო თვიური ტემპერატურა 25-27°C. ნალექები დაახლოებით 2 000 მმ წელიწადში. მთავარი მდინარეებია რიო-ონდო და ბელიზი. ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 1/2 დაფარულია ნოტიო ტროპიკული ტყეებით, რომლებშიც ბევრი ძვირფასი ჯიშის ხეა. ნიადაგები წითელ-ყვითელი ლატერიტულია (უმთავრესად ფერალითური). ცხოველთა სამყარო განეკუთვნება ნეოტროპიკული ზოოგეოგრაფიული ოლქის ცენტრალური ამერიკის პროვინციას.

ისტორია[რედაქტირება]

XVI საუკუნის დასაწყისამდე ბელიზის ტერიტორია ინდიელთა ტომებით იყო დასახლებული. ესპანელების მიერ XVI საუკუნეში ცენტრალური ამერიკის დაპყრობის შემდეგ ბელიზის ჩრდილოეთი ნაწილი (მდინარეების რიო-ონდოსა და სიბუნს შორის) შედიოდა „ახალი ესპანეთის” მექსიკის შემადგენლობაში, ხოლო სამხრეთი ნაწილი (მდინარეებს სიბუნსა და სარსტუნს შორის) გვატემალის გენერალ-საკაპიტნოში. 1638 წლიდან მდინარე ბელიზის ნაპირებზე გაჩნდა ინგლისური ახალშენები. აქ გაბატონდნენ იამაიკელი მეკობრეები და კოლონისტები, რომელთაც შემოჰყავდათ შავკანიანი მონები პლანტაციებში და ხე-ტყის დამზადებაზე სამუშაოდ. XVII-XVIII საუკუნეებში ხშირად ხდებოდა კონფლიქტები ინგლისელ ახალმოშენეთა და ესპანელ ხელისუფალთა შორის. პარიზისა (1763) და ვერსალის (1783) ხელშეკრულებებით ინგლისელი ახალმოშენეები მეტროპოლიისაგან დიპლომატიურ და სამხედრო მხარდაჭერას იღებდნენ, აღიარებული იყო მათი უფლება ტყის რეწვისა ბელიზის ტერიტორიაზე ესპანეთის ხელისუფალთა ბატონობის პირობებში. 1798 წელს ესპანელებმა სცადეს ინგლისელი ახალმოშენეების მოსპობა, მაგრამ კოლონისტებმა, რომელთაც ინგლისის ფლოტი ეხმარებოდა, დაამარცხეს ესპანელები.

1840 წლიდან ბრიტანელები ბელიზს ბრიტანეთის ჰონდურასს უწოდებდნენ. 1862 წელს იგი ოფიციალურად გამოაცხადეს ბრიტანეთის კოლონიად (თავდაპირველად დაუქვემდებარეს იამაიკის გუბერნატორს, ხოლო 1884 წლიდან ცალკე კოლონია გახდა).

ბრიტანული ჰონდურასის დროშა (1919-1981)
ქალაქ ბელიზის პანორამული ხედი, 1914 წელი
ქალაქ ბელიზის პანორამული ხედი, 1914 წელი

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

ლიტერატურა[რედაქტირება]