ინგლისური ენა

ვიკიპედიიდან

ინგლისური ენა (ინგლისურად – „English“) მიეკუთვნება ანგლო-ფრიზიულ ენათა ჯგუფს, რომელიც თავის მხრივ ინდო-ევროპული ენათა ქვეოჯახის, დასავლეთ გერმანიკულ ენათა შტოს წარმოადგენს.

ინგლისური ენა ყველაზე ახლოს დგას ფრიზიულ ენასთან. იგი ასევე მეტ-ნაკლებ სიახლოვეს ავლენს ნიდერლანდურ ენასთან და გერმანული ენის დიალექტებთან. გარკვეული სიახლოვე შეიმჩნევა აგრეთვე სალიტერატურო გერმანულ ენასთან.

V საუკუნეში დღევანდელი დანიისა და ჩრდილოეთგერმანიის ტერიტორიიდან გადმოსახლებულან ანგლები, საქსები და იუტები და დამკვიდრებულან თანამედროვე ინგლისის ტერიტორიაზე. ამ ტომთა ენების, ან დიალექტების საფუძველზე ჩამოყალიბდა შერეული ენა, რომელიც თანამედროვე ინგლისურის ფუძე-ენას წარმოადგენს. ინდოგერმანულ ენათა საწყისი ენა, იგივე პროტო-ინდოგერმანული ენა კი, სავარაუდოდ, ჩვ. წ.-ის V საუკუნის დადგომამდე ბევრად ადრე, დაახლოებით 5000 წლის წინათ უნდა არსებულიყო.

სექციების სია

1 ინგლისური ენის გავრცელების არეალი
- 1.1 ქვეყნები ოფიციალური სტატუსით
- 1.2 საერთაშორისო ორგანიზაციები
2 ინგლისური ენის ზოგადი მახასიათებლები
3 ინგლისური ენის მორფოლოგია
- 3.1 ზმნები: შესავალი (introduction to verbs)
- 3.2 რიცხვითი სახელი: წელი და თარიღი, წონა, ზომის ერთეულები
  - 3.2.1 რაოდენობითი და რიგობითი რიცხვითი სახელი
4 ინგლისური სიტყვები და ფრაზები
5 ლიტერატურა
6 რესურსები ინტერნეტში

[რედაქტირება] ინგლისური ენის გავრცელების არეალი

ინგლისური ენა არის ყველაზე გავრცელებული ენა დღევანდელ მსოფლიოში და მას გლობალურ, ან მსოფლიო ენასაც უწოდებენ. მოლაპარაკეთა რაოდენობის მიხედვით ყველაზე დიდი ჩინური ენაა, მაგრამ ჩინურს თავის მშობლიურ ენად მხოლოდ ჩინეთის მოქალაქეები მიიჩნევენ.
ინგლისურ ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი უნდა აღემატებოდეს 380 მილიონ კაცს, რომლისგანაც მოლაპარაკეთა ნახევარზე მეტი ცხოვრობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ბრიტანეთის კუნძულებზე, კანადაში, ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასა და ბრიტანეთის ყოფილ კოლონიებში. აქედან გამომდინარე, დაახლოებით 360-370 მილიონ კაცზე მეტი ინგლისურ ენას ფლობს როგორც მეორე ენას. ამის საჭიროებას კი ჰქმნის ცალკეული ქვეყნების – ინდოეთის, პაკისტანის, ნიგერიის, კენიის და სხვა სახელმწიფოების მრავალენოვნება, სადაც ინგლისური ზერეგიონალური, ურთიერთგაგებინების საშუალებას წარმოადგენს. ამ ქვეყნებში ინგლისური ენა არის მეორე ოფიციალური ენა.
მრავალი ქვეყნის სკოლებში, სადაც ინგლისური არც პირველი და არც მეორე სახელმწიფო ენა არაა, ამ ენას შეისწავლიან როგორც პირველ უცხო ენას, მანამ სანამ მეორე, ან მესამე უცხო ენას დაიწყებდნენ. თანაც მეორე და მესამე ენები შესაძლოა სხვადასხვა იყოს, მაგრამ ინგლისურს ყოველთვის როგორც პირველ უცხო ენას შეისწავლიან-ხოლმე.
ინგლისური ენა პირველობს ასევე როგორც ძირითადი ოფიციალური, ან სამუშაო ენა სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში, ან უბრალოდ საერთაშორისო თემატურ კონფერენციებზე.
ინგლისური ენა სარგებლობს ლათინური ანბანით.

[რედაქტირება] ქვეყნები ოფიციალური სტატუსით

ამერიკის შეერთებული შტატები (210 მლნ.)
დიდი ბრიტანეთი (55 მლნ.)
კანადა (17,1 მლნ.) - ფრანგულთან ერთად
ავსტრალია (15,7 მლნ.),
ახალი ზელანდია (3,2 მლნ.) - მაორულთან ერთად
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა (3,5 მლნ.)- სხვა 11 ენასთან ერთად
ირლანდია (2,6 მლნ.) - ირლანდიურთან ერთად
ინდოეთი (მეორე ენა - 11 მლნ.) - სხვა 15 ენასთან ერთად
ბაჰამის კუნძულები
ბელიზი
ბოტსვანა
გაიანა
გამბია
ზამბია
კენია - სუაჰილისთან ერთად.
კირიბატი
ნიგერია
პაკისტანი
პაპუა-ახალი გვინეა - ტოკ-პისინთან და მოტუსთან ერთად.
სინგაპური - მალაიურთან, თამილურთან და ჩინურთან ერთად.
ფილიპინები - ფილიპინურთან ერთად.
ფიჯი - ფიჯისთან და ჰინდისთან ერთად.

[რედაქტირება] საერთაშორისო ორგანიზაციები

[რედაქტირება] ინგლისური ენის ზოგადი მახასიათებლები

[რედაქტირება] სიტყვათა მარაგი

ინგლისური ენას გააჩნია ძალიან მდიდარი სიტყვის მარაგი, რომელიც თავისი განვითარების განმავლობაში მნიშვნელოვნად განივრცო და გაფართოვდა.
ინგლისური ენის სრული ლექსიკონი, „ოქსფორდის უნივერსიტეტის ლექსიკონი“ („Oxford English Dictionary“ 13 ტომი, 1933), „ახალი ინგლისური ლექსიკონი“ („A New English Dictionary on Historical Principles“ (10 ტომი, 1884-1933; შევსებული გამოცემა), ითვლის 500 000 სიტყვას.
ენათმეცნიერთა შეფასებით, თანამედროვე ინგლისური ენა უნდა მოიცავდეს ერთ მილიონ ზე მეტ სიტყვაზე. ამას ემატება უამრავი გამოთქმა სხვადასხვა სლენგიდან და დიალექტიდან, ისევე როგორც საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებიდან და ტექნიკის სხვადასხვა სფეროდან შემოსული ცნება-ტერმინები, რომელთა ძალიან დიდი ნაწილი მხოლოდ XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან არის გამოყენებაში.
ინგლისური ენის ლექსიკის დაახლოებით ერთი ნახევარი გერმანიკული (ძველი ინგლისური და სკანდინავური), ხოლო მეორე ნახევარი კი რომანული (ფრანგული და ლათინური) სიტყვებისაგან შედგება.
ბოლო ორი-სამი ასწლეულის განმავლობაში ინგლისურ ენაში გამუდმებით შემოდიოდა სიტყვა-ნასესხობები, არამარტო ევროპისა და აღმოსავლეთის მნიშვნელოვანი ენებიდან (ლათინური, ბერძნული, ფრანგული, სკანდინავური ენები, არაბული და სპარსული), არამედ ასევე ნაკლებად ცნობილი ენებიდან. სწორედ ამით აიხსნება დღევანდელი ინგლისური ვოკაბულარის დიდი მოცულობა.
ძველი ინგლისური ენიდან მომდინარეობს რაოდენობითი და რიგობითი რიცხვითი სახელები, პირის ნაცვალსახელები, მრავალი არსებითი და ზედსართავი სახელი.
ფრანგული ენიდან შემოსულია ძირითადად ინტელექტუალური, განყენებული ცნებები. მაგალითად რანგისა და სტატუსის გამომხატველი ისეთი სიტყვები როგორიცაა duke, marquis და baron ფრანგულიდანაა შემოსული.

[რედაქტირება] სიტყვათწარმოება

მრავალრიცხოვანი ახალი სიტყვების წარმოქმნასა და ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშა სხვადსახვა ლინგვისტურმა პროცესებმა. ესენია;

ონომატოპეა – სიტყვათწარმოება, რომელიც ხმაბაძვის შედეგად წარმოქმნის ახალ სიტყვებს. მაგ.; burp და clink.
აფიგირება – სიტყვათწარმოება სიტყვის ფუძეზე პრეფიქსებისა და სუფიქსების მეშვეობით. პრეფიქსები და სუფიქსები კი შეიძლება მოხმობილიყო როგორც ენის შიდა არსენალიდან (როგორიცაა mis- და -ness), ასევე ნასესხები თავსართები და ბოლოსართები, როგორიცაა ex- და -ist.
კომპოზიტების თავისუფალი წარმოება, როგორიცაა bonehead და downpour. უკუწარმოება (ინვერსიული/რეტროგრადული წარმოება), სიტყვათწარმოება უკვე არსებული სიტყვების მეშვეობით, როცა ერთი შეხედვითვე ცხადია, თუ რომელი სიტყვა რომლისგან მომდინარეობს. მაგ.; to jell მომდინარეობს jelly-საგან.
სიტყვა brunch წარმომდგარია breakfast-ისაგან, კერძოდ კი brunch-ისა და lunch-ის სიტყვათა ნაწილების კომბინაციისაგან.
სიტყვის ფუნქციის ისეთი ცვლილება, როცა გარკვეული ტიპის სიტყვას ფორმა შეეცვლება და გამოიყენება სხვა მისთვის არაბუნებრივი სახით. მაგალითად არსებითი სახელი shower გამოიყენება ზმნად – to shower.

[რედაქტირება] ორთოგრაფია და ორთოეპია

ინგლისური ენის ორთოგრაფია რომ მნიშვნელოვნად განსხვავდება ორთოეპიისაგან ორი ისტორიულად განპირობებული მიზეზით აიხსნება:

სიტყვათა მართლწერა დროთა განმავლობაში ნაკლებად იცვლებოდა, ვიდრე ჟღერადობა. მაგ.; დღესდღეობით არწარმოთქმადი „k“ სიტყვაში „knife“, ისევე როგორც „gh“ სიტყვაში „right“ თავდაპირველად წარმოითქმოდა. (იხილე საშუალო ინგლისური ენის პერიოდის დახასიათება).
სიტყვათა უცხოური წყაროებიდან სესხებისას გამოიყენებდენ მართლწერის ურთიერთგანსხვავებულ კონვენციებს. მაგ.; ლათინური სიტყვის dubitare-ს სასარგებლოდ შეცვალეს და მანამდე არსებულ „doute“ ჩაუმატეს თანხმოვანი „b“ და ასე მიიღეს „doubt“.

განსხვავებები ორთოგრაფიასა და ორთოეპიაში განსაკუთრებით თვალშისაცემია 6 სხვადასხვა სიტყვის მაგალითზე, სადაც ყოველთვის თვალში გვხვდება „ough“ სიტყვის ნაწილში. მაგ.; : „bough“, „cough“, „thorough“, „thought“, through და „rough“. მართლწერაში შემორჩენილი „gh“, მომდინარეობს დროიდან, როცა ეს ფონემა ჯერ კიდევ წარმოითქმოდა; „gh“-ს წამოთქვამდნენ როგორც ქართული ანბანის ასო-ბგერა ხარს. ამ მაგალითის შემდეგ გერმანული და ინგლისური ენების მცოდნე უმალვე გაავლებს პარალელს ინგლისურ daughter-სა და გერმანულ Tochter-ს შორის.

დანარჩენი შეუსაბამობები შეინიშნება ბგერა შ-ს 14 სხვადასხვა წერით ვარიაციაში. მაგ. anxious, fission, fuchsia და ocean.

[რედაქტირება] ფონემების როლი

ფონემა მნიშვნელობის განმასხვავებელი უმცირესი მჟღერი ერთეულია. თეორიაში ფონემათა წერილობითი ფიქსაციის მეშვეობით მაქსიმალურად უნდა დაფიქსირდეს ენის ჟღერადობრივი თვისებები. სიტყვა enough-ს აქვს ოთხი ფონემა და ექვსი ასო-ნიშნით იწერება. მსგავსი სურათია სიტყვა breath შემთხვევაშიც; გვაქვს ოთხი ფონემა და ექვსი ასო-ნიშანი. (იხილეთ ფონოლოგია.)

ინგლისური ენის მნიშვნელოვანი ხმოვანი ფონემებია (ნაჩვენებია მსხვილი შრიფტი): bit, beat, bet, bate, bat, but, botany, bought, boat, boot, book და burr.

ამ ფონემებს ერთმანეთისაგან განასხვავებენ საარტიკულაციო ადგილის მიხედვით. ოთხი ინგლისური ხმოვანი ბგერა (– დიფტონგები) წარმოიქმნება ერთი საარტიკულაციო ადგილიდან მეორე, უფრო მაღალ ადგილზე გადასვლის შედეგად.

[რედაქტირება] ინგლისური ენის განვითარების პერიოდები

ინგლისური ენა XVI საუკუნეში ჩამოყალიბდა ლონდონური დიალექტის საფუძველზე და დღემდე განვითარების სამი საფეხური, ან პერიოდი განვლო. ესენია;

ძველინგლისური პერიოდი (იგივე ადრეულ ანგლო-საქსურად წოდებული პერიოდი). იგი მოიცავს დროის მონაკვეთს 449-დან 1066-მდე და შესაძლოა ნაწილობრივ 1100-მდეც კი.
საშუალო ინგლისური პერიოდი მოიცავს 1066-1100 წლებიდან 1450 წლამდე და ნაწილობრივ 1500 წლამდე დროსაც კი.
თანამედროვე ინგლისური ენა, ანუ ახალინგლისური პერიოდი მოიცავს დროს 1450 წლიდან, ან ასევე შესაძლებელია 1500 წლიდან დღემდე.

ამ ბოლო პერიოდს რაც შეეხება, იგი თავის მხრივ კიდევ ორ პერიოდად დაიყოფა – ადრეულ ახალ ინგლისურ (დაახლ. 1500-დან 1660 წლამდე) და ახალ ინგლისურ პერიოდებად (დაახლ. 1660-დან დღემდე.).

ინგლისურ ენას წერილობითი ძეგლები VII საუკუნიდან მოეპოვება.

[რედაქტირება] ფლექსია

თანამედროვე ინგლისურ ენაში ფლექსია ნაკლებად არის განვითარებული.

არსებითი სახელი: არსებით სახელებს დაბოლოებები მხოლოდ მხოლობით რიცხვის ნათესაობით ბრუნვაში დ მრავლობით რიცხვში აქვთ.

ზმნა: ზმნები ორ ჯგუფად დაიყოფა.

შედარებით ძველი ზმნები ძლიერი უღლებით ხასიათდება. ძლიერ ზმნებს ეცვლებათ ფუძისეული ხმოვანი. მაგ.; sing, sang, sung.

შედარებით ახალი ზმნები სუსტი უღლებით ხასიათდება. სუსტი ზმნები ნამყოში დაირთავენ ე. წ. დენტალურ სუფიქსებს. მაგ.; play, played.

ძლიერი ზმნების რიცხვი 150-ს აღემატება, მაგრამ დღესდღეობით აქტიურ გამოყენებაში მხოლოდ 66 ძლიერი ზმნა არის. საერთოდ, ინგლისურ ზმნას სხვა გერმანიკულ ენებთან საკმაოდ უბრალო სტრუქტურა აქვს.

ზედსართავი სახელი: ერთმარცვლიანი და ასევე ზოგიერთი ორმარცვლიანი ზედსართავი სახელები შედარებითი ხარისხების წარმოებისას ფლექსიას განიცდის. მაგ.; larger, ან happiest; დანარჩენი ზედსართავები კი უბრალოდ more და most დაირთავენ წინ.

ნაცვალსახელი: ინგლისური ნაცვალსახელი ყველაზე უფრო ძლიერად განიცდის ფლექსიას. მას გააჩნია ფორმები ობიექტური ბრუნვისთვის. მაგ.; me და her, სახელობით ბრუნვისთვის კი I, he, we, ხოლო კუთვინლებითი ფორმებისთვის არსებობს my, his, hers, our.

[რედაქტირება] მეტყველების ნაწილები

მიუხედავად იმისა, რომ გრამატიკის სახელმძღვანელოთა მრავალი ავტორი ინგლისური ენის სიტყვათა მარაგს ძველბერძნულ-ლათინური ტრადიციის მიხედვით 8 ნაწილად ჰყოფდა, ახალ დროში იყო მცდელობა ამ ენის სხვაგვარად კლასიფიცირებისა. ამერიკელმა ლინგვისტმა ჩარლზ კარპენტერ ფრისმა (Charles Carpenter Fries) 1952 წელს თავის წიგნში „ინგლისური ენის სტრუქტურა“ („The Structure of English“) სიტყვების უმეტესობა ოთხ დიდ კლასად დაჰყო.

ინგლისურ წინადადებაში სიტყვათა თანმიმდევრობა ფიქსირებულია. ორთოგრაფიაში მნიშვნელოვანწილად შენარჩუნებულია ტრადიციული ფორმები.

[რედაქტირება] ინგლისური ენის მორფოლოგია

[რედაქტირება] ზმნები: შესავალი (introduction to verbs)

[რედაქტირება] ზმნის კლასები

ა) ინგლისურ ენას აქვს ზმნის ორი კლასი:

დამხმარე ზმნები (ასევე ცალკეულ პარადიგმებში): to be, to have, to do; can, could, may, might, must, ought, shall, should, will.
დამოუკიდებელი ზმნები: to work, to sign, to pray.

შენიშვნა: ზმნებს to be, to have არა მარტო დამხმარე ზმნის ფუნქცია აქვთ, არამედ აგრეთვე დამოუკიდებელი ფუნქცია.

ზემოთჩამოთვლილ ზმნათაგან განსხვავებით ინგლისური ენის ყველა დანარჩენ ზმნას შეიძლება მხოლოდ დამოუკიდებელი ფუნქცია ჰქონდეს: to work, ti sing, to pray.

ბ) ისეთ ზმნებს, როგორიცაა be, have, need და dare სრული ზმნების დარად გააჩნიათ ინფინიტიური (განუსაზღვრელი) და პარტიციპული (მიმღეობითი) ფორმები, მაგრამ can, could, may, might, must, ought, shall, should, will და would ზმნები არ იცნობენ ზემოთხსენებულ განუსაზღვრელ და მიმღეობით ფორმებს და შეუძლიათ იწარმოონ ზმნის ფორმათა მხოლოდ გარკვეული, მეტად შეზღუდული რაოდენობა. სწორედ ინფინიტივის არქონის გამო ამგვარ ზმნებს დასახელებისას წინ to-ს არ დაურთავენ.

[რედაქტირება] დამოუკიდებელი ზმნები (ordinary verbs)

ინგლისური ზმნის აქტიური ფორმები
ფორმის სახელწოდება	თხრობითი ფორმა	უარყოფითი ფორმა
ინფინიტივ-პრეზენსი (განუს. ფორმა, ახლ. დრო)	to work	not to work
ინფინიტივ-პრეზენსის განგრძობითი ფორმა	to be working	not to be working
ინფინიტივ-პერფექტი	to have worked	not to have worked
ინფინიტივ-პერფექტის განგრძობითი ფორმა	to have been working	not to have been working
პარტიციპ-პრეზენსი და გერუნდივი	working	not working
პარტიციპ-პერფექტი და გერუნდივი	having worked	not having worked
პარტიციპ-პერფექტი (წარსული დროის მაწარმოებელი)	worked

დამოუკიდებელი და წესიერი ზმნები ნამყოსა და ნამყო მიმღეობით (პარტიციპ-პერფექტი) ფორმებს იწარმოებენ ინფინიტივზე -d-ს ან -ed-ს დართვით. ზოგჯერ შეიძლება ზმნის განუსაზღვრელი ფორმის ბოლო თანხმოვანი გაორმაგდეს. მაგ.; sleep, sleepped.

აწმყო მიმღეობისა (პარტიციპ-პრეზენსი) და გერუნდივის ფორმები ერთი საერთო წესის მიხედვით იწარმოება და კერძოდ; ზმნის ინფინიტივი დაირთავს -ing დაბოლოებას. რაც შეეხება თანხმოვანთა გაორმაგების წესს, ის ამ შემთხვევაშიც მოქმედებს.

[რედაქტირება] ზმნის დროთა ფორმები

ა) ინგლისურ ზმნას, ისევე როგორც სხვა დანარჩენ ენებსაც სამი დრო აქვს, – აწმყო (ახლანდელი, აწმყო), ნამყო (წარსული) და მყოფადი (მომავალი), მაგრამ ინგლისურში ეს სამი დრო იყოფა დამატებით ფორმებად, რომელთაც დროის ფორმებს უწოდებენ.

დრო	დროის ფორმა	ნიმუში
აწმყო present	განუსაზღვრელი simple განგრძობითი continuous სრული perfect სრული განგრძობითი perfect continuous	he works he is working he has worked he has been working
ნამყო past	განუსაზღვრელი simple განგრძობითი continuous სრული perfect სრული განგრძობითი perfect continuous	he worked he was working he had worked he had been working
მყოფადი past	განუსაზღვრელი simple განგრძობითი continuous სრული perfect სრული განგრძობითი perfect continuous	he will work he will be working he will have worked he will have been working
აწმყო present	კონდიციონალი conditional განგრძობითი კონდიციონალი conditional continuous	he would work he would be working
ნამყო perfect	კონდიციონალი conditional განგრძობითი კონდიციონალი conditional continuous	he would have worked he would have been working

ბ) თხრობითი წინადადებების მოკლე ფორმები
დამხმარე ზმნებს be, have, will, would შემდეგი მოკლე ფორმები აქვთ:

am, ან 'm, have, ან 've, will, ან 'll, is, ან 's, has, ან 's, would, ან 'd, are, ან 're, had ან 'd.

ზმნა has ფორმის შესამოკლებლად შეიძლება s გამოიყენებოდეს, ხოლო had და would ფორმებისა კი – d:

he's going = he is going.

he's gone = he has gone.

He'd paid = He had paid.

He'd like a drink = He would like a drink.

მოკლე ფორმები გამოიყენება აგრეთვე ნაცვალსახელების, here, there, ზოგიერთი კითხვითი სიტყვის პატარა არსებითი სახელების შემდეგ:

Here's your pen.

The twins've arrived.

The car'd broken down.

თხრობითი წინადადების ბოლოში მოკლე ფორმის გამოყენება შეუძლებელია.

მაგ.; You arn't in a hurry but I am.

მოცემული წინადადების ბოლოს შემოკლებული ფორმის – I'm დასმა სრულიად მიუღებელი იქნებოდა.

ზმნათა shall, ან should, was და were ფორმებს არ გააჩნიათ შემოკლებები, მაგრამ სასაუბრო ენაში ამგვარი შემოკლებული ფორმები არსებობს და ისმის სამეტყველო ნაკადში ისმის ასე; [ʃl], [ʃəd], [wəs], [wə(r)].

გ) აქცენტუირება, მახვილის დასმა
დამხმარე ზმნები თავიანთი ფუნქციის შესრულებისას არ დაირთავენ მახვილს, ხოლო მთავარი (მნიშვნელობის მტარებელი) ზმნა კი დაირთავს ამგვარ მახვილს.

[რედაქტირება] ზმნის დროთა უარყოფითი ფორმები

ა) ახლანდელი დროის აწმყო განუსაზღვრელის (present simple) ფორმა: მხოლობითი რიცხვის მესამე პირში does not, ან doesn't + ინფინიტივი: სხვა პირებში do not, ან don't + ინფინიტივი.

ნამყო განუსაზღვრელი (past simple) ფორმა: უარყოფის გამოსახატავად ყველა პირში გვაქვს did not / didn't + ინფინიტივი.

სასაუბრო ენაში ხშირია შემოკლებული ფორმების გამოყენება:

He does not, ან doesn't answer letters.

They do not, ან don't live here.

I did, ან didn't phone here.

She did not, ან didn't wait for me.

უარყოფითი ფორმების საწარმოებლად საჭიროა წინადადებაში not დავსვათ დამხმარე ზმნის შემდეგ.
სასაუბრო ენაში, მეტყველებაში ხშირია შემოკლებები:

He has not, ან hasn't finished.

He would not, ან wouldn't come.

ბ) მოკლე ფორმები უარყოფით წინადადებებში.
დამხმარე ზმნები be, have, will, would, shall, should, do შემოკლდებიან შემდეგნაირად:

am not = 'm not.

is not = 'isn't, ან 's not.

are not = aren't, ან 're not.

I'm not going and Tom isn't going, ან Tom's not going.

We aren't going, ან We're not going.

have not და has not ფორმების შემოკლებული ვარიანტები არის haven't და hasn't, ხოლო პერფექტის მოკლე ფორმები შესაძლებელია ასე გამოიყურებოდეს: 've not და 's not.

We haven't seen him, ან We've not seen him.

He hasn't, ან He's not come yet.

Will not შემოკლდება და ასე ფორმას მიიღებს won't, მაგრამ ასევე შესაძლებელია 'll not ფორმაც .
გ) ინგლისურ ენაში უარყოფითი წინადადება შეიძლება შეიცავდეს მხოლოდ ერთ უარყოფას. წინადადებაში აზრის ე. წ. ორმაგი უარყოფა წინადადების აზრს შემოატრიალებს სრულიად სხვა, ანუ დადებითი მიმართულებით: Nobody did nothing სიტყვასიტყვით თარგმანში არავინ აკეთებდა არაფერს, სინამდვილეში კი ინგლისელი ამ გამოთქმით მიიღებს, ან გასცემს ინფორმაციას იმის შესახებ, რომ ყოველი რაღაცას იქმოდა.
ასეთი მნიშვნელობით გამოიყენება ისეთი სიტყვები, როგორიცაა never, no (ზედსართავი სახელი), none, nobody, no one, nothing, hardly, hardly ever და მისთ.. იტყვიან:

He didn't eat anything. = He ate nothing.

He doesn't ever complain. = He never complains.

He haven't seen anyone. = He have seen one.

They didn't speak much. = They hardly spoke at all., ანდა They hardly ever spoke.

[რედაქტირება] კითხვითი ფორმები – შეკითხვა და თხოვნა

ა) აწმყო განსუზღვრელი დროის კითხვითი ფორმა: does he, (she, it) + ინფინიტივი.

do I (you, we, they) + ინფინიტივი.

ნამყო განსუზღვრელი დროის კითხვითი ფორმა: did + ქვემდებარე (სუბიექტი) + ინფინიტივი.

do I (you, we, they) + ინფინიტივი.

მაგ.;

Does Peter enjoy parties?

Did he enjoy Ann's party?

ყველა სხვა დანარჩენ დროში კითხვითი ფორმები იწარმოება დამხმარე ზმნის შემდეგ ქვემდებარის (სუბიექტის) დასმით:

Have you finished?

Are you coming?

ბ) დამხმარე ზმნების შემოკლებული ფორმები კითხვით წინადადებებში.

1

am, is, are, have, had, will და would

ისეთი სიტყვების შემდეგ როგორიცაა how, what, who, where, why, შეიძლება მოკლე ფორმები გამოვიყენოთ.

How will, ან How'll he get there?

What has, ან What's happend

is და will შეიძლება when-ის შემდეგ შემოკლდეს:

When is, ან When's he coming?

სიტყვა which-ის შემდეგ დამხმარე ზმნამ will შეიძლება ასე შემოკლდეს:

Which will, ან Which 'll you have?

თუ ზმნა პირველ ადგილზეა წინადადებაში, მაშინ დაწერისას არ გამოვიყენებთ მოკლე ფორმას. აქ გამონაკლისია მხოლოდ უარყოფით-კითხვითი ფორმები. მეტყველებაში შემოკლებები უფრო გვხვდება, ვიდრე თხზულებებში.

2

shall, should, do და did ფორმებს შემოკლებები არ გააჩნია. თუმცა აქაც არის მცირე გამონაკლისი do-ს სახით; do you ზოგჯერ d'you ფორმითაც გვხვდება. მეტყველებაში არც ისე იშვიათად shall, shoud და do you ფორმებს ასე შეამოკლებენ-ხოლმე [ʃl, ʃəd, dju:].

გ) კითხვით ფორმებს გამოიყენებენ შეკითხვებისათვის გარდა შემდეგი შემთხვევებისა:

1

თუ შეკითხვა ქვემდებარულია, ანუ კითხვითი წინადადებით ქვემდებარის დაზუსტებას მოითხოვენ:
მაგ,;

Who told you?

What happened?

2

ირიბ წინადადებაში:

He said, „Where does she live?“ = He asked where she lived.

3

თუ შეკითხვის წინ დგას ისეთი მყარი გამონათქვამები, როგორიცა Do you now, Can you tell me, I want to now, I'd like to now, I wonder / was wondering, Have you any idea, Do you think:

What does it start?

მაგრამ: Have you any idea what time it starts?

Where does Peter live?

მაგრამ: I wonder where Peter lives?

Will I have to pay duty on this?

მაგრამ: Do you think I'll have / Do you now if I'll have to pay duty?

დ) თხოვნა ასევე გამოიხატება კითხვით ფორმაში.

Can / Could you help me?

Will / Would you pay at the desk?

Would you like to come this way?

Would you mind moving your car?

ზმნის კითხვითი ფორმა თხოვნის მტკიცებით ფორმად გარდაიქმნება ასევე იმ შემთხვევებში, როცა ეს თხოვნა I wonder / was wondering, ანდა Do you think ფრაზებით იწყება.

Could you give me a hand with this.

მაგრამ: I wonder / was wondering / wondered if you could give me a hand.
ანდა: Do you think you could give me a hand?
ირიბად თქმისას ეს პრობლემა არ გვაქვს, რადგან ირიბი თხოვნა შეიძლება გამოვხატოთ ask-ზმნაზე ობიექტისა და ინფინიტივის დართვით:

ask + ობიექტი + ზმნის განუსაზღვრელი ფორმა.

He asked me to give him a hand.

ე) კითხვითი ფორმა გამოიყენება question tags-ში ნეგირებული ზნის შემდეგ:

You didn't see him, did you? (დაწვრილებითი ინფორმაცია იხილეთ თავში "question tags".)

ვ) თუ ისეთი სიტყვები, გამოთქმები როგორიცაა never, rarely, seldom, only when, only by, not only, not till წინადადების თავშია დასმული განსაკუთრებული აზრობრივი აქცენტის დასასმელად, მაშინ მომდევნო სრული ზმნა ინვერტირებულ (ინტერროგატიულ) ფორმაში გამოიყენება:

Only when we landed did we see how badly the plane had been damaged.

[რედაქტირება] უარყოფით-კითხვითი ფორმები

ა) ეს ფორმა იწარმოება სიტყვა not-ის დასმით ინტერროგატიული ფორმის ბოლოს/შემდეგ:

Did you not see her?

Is he not coming?

ამ ფორმას თითქმის ყოველთვის შემოკლებული სახით გამოიყენებენ:

Didn't you see her?

Isn't he coming?

not დგას ამჯერად სუბიექტის წინ.
ფორმას am I not? გააჩნია არაწესისმიერი (უწესო) შემოკლებული ფორმა aren't I?.

ბ) უარყოფით-კითხვითი ფორმების გამოყენება შეიძლება, თუ მოსაუბრე დადებით პასუხს მოელის, ან დადებითი პასუხის მიღებას იმედოვნებს.

Haven't you finished yet?

Don't you like my new dress?

Child: Can't I stay up till the end of the programme?

"I could wait ten minutes." "Couldn't you wait any longer?"

გ) უარყოფით-კითხვითი ფორმები გამოიყენება აგრეთვე (question tags-ში) დადებითი წინადადების შემდეგ:

You paid him, didn't you?

She would like to come, wouldn't she?

[რედაქტირება] დამხმარე ზმნები (auxiliary verbs)

ინგლისური ენა განასხვავებს დამხმარე ზმნებს.
ესენია,

1. ძირითადი, ანუ მთავარი დამხმარე ზმნები.

2. მოდალური დამხმარე ზმნები.

3. ნახევრადმოდალური დამხმარე ზმნები.

ცნება "დამხმარე ზმნა" დამკვიდრდა იმის გამო, რომ ამ ზმნების მეშვეობით წინადადებაში შესაძლებელია რთული შედგენილი დროების წარმოება. დამხმარე ზმნები შეერწყმიან ისეთ ფორმებს როგორიცაა პრეზენს-პარტიციპი, ან პრეზენს-პერფექტი, ანდა ძირითადი საუღლებელი ზმნების ინფინიტივი.

I am coming.

He has finished.

I didn't see them.

დამხმარე ზმნები შეერწყმიან ძირითადი საუღლებელი ზმნების ინფინიტიურ ფორმებს და გამოხატავენ ნებართვას, შესაძლებლობას, ვალდებულებას და ა.შ..

[რედაქტირება] ძირითადი დამხმარე ზმნები

to be

to have

to do

[რედაქტირება] მოდალური დამხმარე ზმნები

can => could

may => might

must => had to

ought

shall => should

will => would

მოდალური დამხმარე ზმნების ცალკე დასახელებისას მათ to-ს არ დაურთავენ.

[რედაქტირება] ნახევრადმოდალური დამხმარე ზმნები

to need

to dare

used

ენათმეცნიერული კონვენციის თანახმად, ცალკე დასახელებისას ნახევრადმოდალური "used" არ დაირთავს to-ს. ეს წესი არ შეეხება ამ ზმნის ინფინიტიურ ფორმას.

[რედაქტირება] დამხმარე ზმნები: ფორმები და ნიმუშები

ა) to be, to have, და to do შეიძლება დამოუკიდებელი ზმნებად მოგვევლინონ წინადადებაში, მაგრამ ძალიან ხშირად დამხმარე ზმნის ფუნქცია აკისრიათ.

ამ ზმნათა ფორმაცვალებადობას განაპირობებს მათი მონაცვლეობა სხვადასხვა გრამატიკულ პირში, რიცხვსა და დროში.
მთავარი დამხმარე ზმნები	ინფინიტივი	პრეზენსი	პრეტერიტუმი	პარტიციპ-პრეზენსი (წარსულის მეშველი სიტყვა)
ყოფნა	to be	am, is, are	was, were	been
ქონა, ყოლა	to have	have, has	had	had
ქმნა, კეთება, ჩადენა	to do	do, does	did	done

მოცემულ ზმნათა მნიშვნელობების თარგმნა მხოლოდ იმ შემთხვევაშია შესაძლებელი, თუ ეს ზმნები დამოუკიდებელი ფუნქციისანი არიან, ხოლო იმ შემთხვევაში თუკი მათ მორფოლოგიური ფუნქციაღა აკისრიათ, მაშინ მთავარ საუღლებელ ზმნას განუვრცობენ, ან დაუზუსტებენ მნიშვნელობას დროის, პირის ან რიცხვის შესაბამისად. სწორედ ამ თვისების გამო უწოდებენ მათ დამხმარე ზმნებს.

1

be და do დამხმარე ზმნები უარყოფითსა და კითხვით ფორმებში შემდეგ ნიმუშს ექვემდებარებიან:
უარყოფითი ფორმა, ზმნა+not:

He isn't coming.

It did not matter.

კითხვითი ფორმა, სუბიექტი+ზმნა:

Was he waiting?

Does she see us?

2

Have დამხმარე ზმნების შემდეგ ნიმუშს ექვემდებარება:

Has he (got) to go?

ზოგჯერ გამოიყენება do / did ფორმებიც:

Does he have to go?

3

be მოითხოვს სრულ ინფინიტიურ ფორმას (=to+ინფინიტივი):

They are to wait for us at the station.

have მოითხოვს აგრეთვე სრულ ინფინიტიურ ფორმას, გარდა ორი კონსტრუქციისა. (იხილეთ თავი "have+ობიექტი+პარტიციპ-პერფექტი", "have+ობიექტი+ პარტიციპ-პრეზენსი".)

do ინფინიტივს უკავშირდება to-ს დაურთველად:

Did he write?

4

თუ be, have და do ზმნებს დამხმარე ზმნებად გამოიყენებენ, საჭიროა პარტიციპი, ანდა ინფინიტივი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ფორმები პასუხებსა და კომენტარებში იმპლიცირებულნი არიან.

Have you seen it?

Yes, I have (seen it).

5

be, have და do ზმნები შეიძლება გამოყენებულნი იქნენ სრული (დამოუკიდებელი) ზმნები და ამ შემთხვევაში მათ თავიანთი საკუთრივი მნიშვნელობა შეუნარჩუნდება;

ზმნა have შეიძლება აღნიშნავდეს (possess) მფლობელობას (ქონა, ყოლა).

ზმნა do შეიძლება აღნიშნავდეს (perform, occupy oneself) რამეს კეთებას, ქმნას, რაიმეთი დაკვებას.

ამ შემთხვევაში be, have, do ზმნები ცალკე უნდა იდგნენ:

He is lazy.

He has no job.

He does nothing.

თვითონ do იუღლვის do-სავე მეშვეობით:

What do you do in the evenings?

ხოლო ზმნა have შეიძლება ორნაირად ვაუღლოთ.

Have you (got) time?,

ანდა

Do you have time?

ბ) can, could, may, might, must, ought, will, would, shall და should (დამხმარე მოდალური ზმნები)
დამხმარე მოდალური ზმნები მხოლობითი რიცხვის მესამე პირში დაბოლოება s-ს არ დაირთავენ:

I must / he must, I can / he can

ისინი უარყოფით და კითხვით ფორმებს შემდეგი ნიმუშის მიხედვით იწარმოებენ:

Will not / will he ...?

ought not ... / ought he ...?

საერთოდ შეიძლება ითქვას, რომ მოდალურ ზმნებს არ გააჩნია წარსულის ფორმები; მიუხედავად იმისა, რომ could, might, should, would ფორმები არსებობს, მათ მაინც მხოლოდ შეზღუდული გამოყენების შესაძლებლობები გააჩნიათ.
მოდალურ ზმნებს არ გააჩნია ინფინიტიური ფორმები პატიციპები (მიმღეობები), და ამ მიზეზის გამო შეუძლებელია მათი contnuous form-ში (განგრძობითში) ჩასმა-გამოყენება. ყველა მოდალურ ზმნას გარდა ought-ისა მოსდევს მხოლოდ ინფინიტივი.

You should pay.

მაგრამ:

You ought to pay.

მოდალური ზმნა ყოველთვის მოითხოვს ინფინიტივს, თუმცა ის ზოგჯერ იმპლიცირებულია.

Can you understand?

Yes, I can (understand).

გ) need, dare და used (ნახევრადმოდალური ზმნები).

1

თუ used და dare ზმნებს დამხმარე ზმნებად გამოიყენებენ, მაშინ მხოლოდ ინფინიტივს შეერწყმიან წინადადებაში.

He need not wait.

need და dare შეიძლება გამოვიყენოთ როგორც დამოუკიდებელი ზმნები.

He needs help.

They dared me to hump.

2

used, რომელიც ზოგჯერ მოცემულია, როგორც used to, გამოიყენება ერთ-ერთი წარსული დროის მაწარმოებელ ფორმად. უარყოფითი ფორმისა და კითხვითი ფორმის საწარმოებლად ეს მოდელია გამოყენებაში.

I used not / usedn't

მიუხედავად იმისა, რომ ზმნა used-ს არ გააჩნია ინფინიტივი, მაინც არც თუ იშვიათად გაიგონებთ ისეთ ფორმებს, როგორიცაა didn't use to did he / she use to?

[რედაქტირება] დამხმარე ზმნების გამოყენება მოკლე პასუხებში

საუბარში, როვა თანამოსაუბრენი მოკლე კითხვა-პასუხით შემოიფარგლებიან, განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს დამხმარე ზმნების შესაბამის ფორმათა გამოყენება. თავდაპირველად, თანამოსაუბრის მიერ ნახსენები ზმნის განმეორების თავიდან ასაცილებლად, როცა საჭიროა დადებითი, ან უარყოფითი პასუხის გაცემა (დათანხმება, არდათანხმება, შენიშვნის უარყოფა, ან განვრცობა და ა.შ.) გამოიყენებენ დამხმარე ზმნას.

[რედაქტირება] მოკლე პასუხი დამხმარე ზმნის მეშვეობით

კითხვები, რომლებიც პასუხად „დიახ“, ან „არა“-ს მოითხოვენ (იგ. შემდეგი სახის შეკითხვები არის; Do you smoke?, ან Can you ride a bicycle?), საჭიროებენ სიტყვებზე yes, ანდა no + დამხმარე ზმნით პასუხის გაცემას. თავდაპირველი სუბიექტი, თუ სახელით იყო გამოხატული, ნაცვალსახელით ჩანაცვლდება. ნაცვალსახელით გამოხატული ქვემდებარეები, როგორც ეს ქვემორე მაგალითებშია მოცემული, შეიძლება შეიცვალონ.

„Do you smoke?“ „Yes, I do.“ (და არა Yes, I smoke.)

„Is that Ann?“ „Yes, it is. / No, it isn't.“

„Did the twins go?“ „Yes, they did. / No, they didn't.“

„Will there be an exam?“ „Yes, there will. / No, there won't.“

თუ კითხვითი წინადადება ერთზე მეტ დამხმარე ზმნას, პასუხში პირველი დამხმარე ზმნა უნდა იქნეს გამოყენებული.

„Should he have gone?“ „Yes, he should.“

ისეთი დამხმარე ზმნების შემცველი კითხვითი წინადადებები, როგორიცაა must I / he და ა.შ., ან need I / he და ა.შ., შემდეგნაირ პასუხს მოითხოვენ; Yes, you / he და ა.შ. must, ანდა No, you / he და ა.შ. needn't:

„Must I / need I take all these pills?“ „Yes, you must.“ / „No, you needn't.“

პასუხად მხოლოდ yes-ის, ან no-ს მიგება, არ ჟღერს თავაზიანად და აღიქმება, როგორც უხეში პასუხი.

[რედაქტირება] შენიშვნებზე დადებითი და უარყოფითი პასუხის გაცემა

ა) აფირმატიული (მტკიცებითი) სახის შენიშვნებზე (თხრობითი წინადადებები) პასუხის გაცემა შეიძლება ამგვარად; yes / so / of course + დადებითი (თანხმობითი) დამხმარე ზმნა. შენიშვნაში ნახსენები დამხმარე ზმნა პასუხში გამეორდება. თუ შენიშვნა არ შეიცავდა დამხმარე ზმნას, მაშინ პასუხში დამხმარე ზმნის ის ფორმა უნდა გამოვიყენოთ, რომელსაც მოითხოვს პირველ წინადადებაში არსებული დამოუკიდებელი ზმნა, ანუ do, does, ან did.

„He works too hard.“ „Yes, he does.“

„There may be a strike.“ „Yes, there may.“

„Living in London will be expensive.“ „(Yes,) of course it will.“

„That's Ann!“ „Oh, so is it.“

ბ) უარყოფითი სახის შენიშვნებზე შედავება, შეკამათება, ან საწინააღმდეგო აზრის გამოთქმა კი შეიძლება ასე; yes, oh yes + დამხმარე ზმნის აფირმატიული ფორმა. დამხმარე ზმნა განსაკუთრებული აქცენტუირებით წარმოითქმის.

„I won't have to pay.“ „Oh yes, you `will!“

„My alarm didn't ring.“ „Oh yes, it `did!“

„There isn't any salt in this.“ „Yes, there ìs.“

„Bread won't make me fat.“ „Oh yes. it `will-“

გ)
დ)

[რედაქტირება] question tags

[რედაქტირება] comment tags

[რედაქტირება] შენიშვნები

[რედაქტირება] რიცხვითი სახელი: წელი და თარიღი, წონა, ზომის ერთეულები

[რედაქტირება] რაოდენობითი და რიგობითი რიცხვითი სახელი

რიცხვი	რაოდენობითი რიცხვითი სახელი	რიგობითი რიცხვითი სახელი	რიცხვი	რიცხვი
1	one	first	20	110
2	two	second	21	120
3	three	third	30	130
4	four	fourth	40	140
5	five	fifth	50	150
6	six	sixth	60	160
7	seven	seventh	70	170
8	eight	eighth	80	180
9	nine	ninth	90	190
10	ten	tenth	100	200
11	eleven	eleventh	101	210
12	twelve	twelfth	102	200
13	thirteen	thirteenth	103	300

[რედაქტირება] ინგლისური სიტყვები და ფრაზები

გამარჯობა - Hello
კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Welcome
გმადლობთ - Thank you
კი / არა - Yes / No
გეთაყვა - Please
ნახვამდის - Good-bye
ჩემი სახელია .....- My name is ....

[რედაქტირება] ლიტერატურა

Crystal, D. [1997]: The Cambridge encyclopedia of the English language. 2-ე გამოცემა. Cambridge.
McArthur, T., ed. [1992]: The Oxford companion to the English language. Oxford.
Cambridge History [1992-დან]: The Cambridge History of the English language. 6 ტომად. Cambridge.
Cobuild, C. [1990]: English grammar. London.
Huddleston, R. [1984]: Introduction to the grammar of English. Cambridge.
Jespersen, O. [1909-1949]: A modern English grammar on historical principles. 7 ტომად. London.
Mitchell, B. [1995]: An invitation to Old English and Anglo-Saxon England. Oxford.

[რედაქტირება] რესურსები ინტერნეტში