პანამა
სტატიის 
| პანამის რესპუბლიკა
República de Panamá
პანამა |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| ჰიმნი: Himno Istmeño |
||||||
.svg) |
||||||
| დედაქალაქი (და უდიდესი ქალაქი) |
პანამა / |
|||||
| ოფიციალური ენა(ები) | ესპანური ენა | |||||
| მთავრობა | კონსტიტუციური დემოკრატია | |||||
| - | პრეზიდენტი | რიკარდო მარტინელი | ||||
| ფართობი | ||||||
| - | სულ | 75,517 კმ2 (118-ე) | ||||
| - | წყალი (%) | 2.9 | ||||
| მოსახლეობა | ||||||
| - | 2005 შეფასებით | 3,230,000 (133-ე) | ||||
| - | აღწერა | 2,839,177 | ||||
| - | სიმჭიდროვე | 43 კაცი/კმ2 (156-ე) | ||||
| მშპ (მუპ) | 2006 შეფასებით | |||||
| - | სულ | $27.551 მილიარდი (105-ე) | ||||
| - | ერთ მოსახლეზე | $7,283 (83-ე) | ||||
| აგი (2007) | 0.812 (მაღალი) (62-ე) | |||||
| ვალუტა | ბალბოა (PAB) |
|||||
| დროის სარტყელი | (UTC-5) | |||||
| ქვეყნის კოდი | PAN | |||||
| Internet TLD | .pa | |||||
| სატელეფონო კოდი | 507 | |||||
პანამა, ოფიციალურად პანამის რესპუბლიკა (ესპ. República de Panamá) — სახელმწიფო ცენტრალური ამერიკის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში. მდებარეობს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის შემაერთებელ ყელზე. დასავლეთიდან ესაზღვრება კოსტა-რიკა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — კოლუმბია, ჩრდილოეთით — კარიბის ზღვა და სამხრეთით — წყნარი ოკეანე. დედაქალაქია პანამა.
ესპანელების მიერ ათვისებული და დასახლებული იქნა XVI საუკუნეში. 1821 წელს გამოეყო ესპანეთს და შეუერთდა ახალი გრანადის ვიცე-სამეფოს, ეკვადორისა და ვენესუელის კავშირს, რომელსაც დიდი კოლუმბიის რესპუბლიკა ეწოდებოდა. როდესაც 1831 წელს დიდი კოლუმბია დაიშალა, პანამა და ახალი გრანადა ერთად დარჩნენ ამ უკანასკნელის სახელწოდების ქვეშ. ახალი გრანადა მოგვიანებით კოლუმბიის რესპუბლიკად იქცა. აშშ–ის დახმარებით, 1903 წელს პანამა კოლუმბიას გამოეყო, რათა პანამის არხი 1904–1914 წლებში აშშ–ის არმიის ინჟინერიის კორპუსს აეშენებინა. 1977 წელს ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას, რომლის თანახმადაც XX საუკუნის ბოლოს პანამის არხი აშშ–ს სრულად უნდა გადაეცა პანამისთვის.[1]
არხიდან მიღებული შემოსავალი დღეისათვის პანამის მთლიანი შიდა პროდუქტის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს. პანამას დღეისათვის მესამე ან მეოთხე უდიდესი ეკონომიკა აქვს ცენტრალურ ამერიკაში;[2] ამავე დროს ის ყველაზე სწრაფად მზარდი და ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლების მხრივ პირველია ამ რეგიონში.[3][4] 2010 წელს, პანამა მეოთხე ადგილზე იყო ადამიანური განვითარების ინდექსის მხრივ ლათინურ ამერიკაში, მსოფლიოში კი 54–ე..[5] მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის (WEF) 2010 წლის გლობალური კონკურენტუნარიანობის ინდექსის მონაცემებით, პანამის ეკონომიკა მეორე ყველაზე კონკურენტუნარიანია ლათინურ ამერიკაში. პანამის ჯუნგლებში მრავლადაა ტროპიკული მცენარეები, ცხოველები და ფრინველები, რომელთაგან ზოგიერთი მსოფლიოში სხვაგან არსად გვხვდება.[6]
სექციების სია |
გეოგრაფია [რედაქტირება]
ქვეყანაში არის ტროპიკული კლიმატი, მაღალი ტენიანობითა და ღრუბლიანობით. მაისიდან იანვრამდე წვიმიანი სეზონია, ხოლო იანვრიდან მაისამდე მშრალი სეზონი.
რელიეფი უმეტესწილად ციცაბოა, უსწორმასწორო, მთებითა და დაბლობებით. ქვეყნის ყველაზე მაღალი წერტილი — ვულკანი ბარუ (3475 მ) მდებარეობს ჩირიკის პროვინციაში.
ბუნებრივი რესურსები — სპილენძი, მერქანი, ზღვის პროდუქტები, ასევე აქვს ჰიდრო რესურსები, რომლებიც შეიძლება ჰიდროელექტროსადგურების მეშვეობით გამოიყენო.
პანამაში ხშირია ტროპიკული ციკლონი და ხანძარი ტყეში.
მდინარეები დაბინძურებულია სოფლის მეურნეობის ნარჩენებით, რაც საფრთხეს უქმნის მდინარის ფაუნას. ტროპიკული ტყეების უკანონო გაჩეხვა კი მის დეგრადაციას იწვევს.
ისტორია [რედაქტირება]
მთავარი სტატია : პანამის ისტორია.თანამედროვე პანამის ტერიტორია დასახლებული იყო ინდიელთა ტომებით (კუნა, ჩოკო და გუიამი). ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში გავრცელებული იყო კოკლეს ტომის კულტურა, თავისი განხსვავებული ტრადიციებით, რომლებიც მეტალისა და კერამიკის ნივთების წარმოებით იყვნენ ცნობილნი. პირველი კონტაქტი ევროპასთან შედგა 1501 წელს, ესპანელ როდრიგო დე ბასტიდასოსთან.
1502 წელს ქრისტეფორე კოლუმბმა იმოგზაურა პანამის აღმოსავლეთ სანაპიროზე თავისი მეოთხე მოგზაურობის განმავლობაში.
1513 წელს ვასკო ნუნიეს დე ბალბოამ გადალახა პანამის ყელი და იგი იყო პირველი ევროპელი, რომელმაც ნახა წყნარი ოკეანე. 1510 წელს მან დააარსა კოლონია და გახდა რეგიონის გუბერნატორი. სულ მალე პორტობელო გახდა ოქროს გაცვლის ადგილი ინკებსა და ევროპელებს შორის, ასევე აქ თავს იყრიდნენ ინგლისელი მეკობრეები. 1519 წელს დააარსეს ქვეყნის მომავალი დედაქალაქი — პანამა. ინგლისელმა მეკობრემ ჰენრი მორგანმა, რომელიც შემდეგ იამაიკის გუბერნატორი გახდა, გაძარცვა ქალაქი პორტობელო, 1671 წელს კი ქალაქი პანამა.
შოტლანდიური კოლონიების ისტორია პანამაში ხანმოკლე გამოდგა. 1696 წელს დაახ. 2500 შოტლანდიელმა ემიგრანტმა დააარსა სავაჭრო კოლონია დარიენის პროვინციაში.
ადმინისტრაციული დაყოფა [რედაქტირება]
მთავარი სტატია : პანამის ადმინისტრაციული დაყოფა.პანამა ადმინისტრაციულად იყოფა 9 პროვინციად (ესპ. provincias) და 5 კომარკად (ესპ. comarca indígena).
კიდევ ორი კომარკა შედის პროვინციების შემადგენლობაში და იერარქიულად პანამის რაიონების (ესპ. distrito) ეკვივალენტურია.
| პანამის ადმინისტრაციული დაყოფა | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| (1) პანამის პროვინციის სუბპროვინციული კომარკა (2) დარიენის პროვინციის სუბპროვინციული კომარკა |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
სახელმწიფო [რედაქტირება]
პანამა საპრეზიდენტო რესპუბლიკაა. ქვეყნის მეთაურია პრეზიდენტი, რომელსაც ირჩევს მოსახლეობა პირდაპირი არჩევნების გზით. 2009 წლის 1 სექტემბრიდან, პანამის პრეზიდენტია რიკარდო მარტინელი. საკანონმდებლო ხელისუფლებას ახორციელებს ერთპალატიანი ეროვნული ასამბლეა, რომელიც შედგება 71, 5 წლით არჩეული წევრისაგან.
- სახელმწიფო სისტემა : რესპუბლიკა.
- სახელმწიფოს მეთაური : პრეზიდენტი რიკარდო მარტინელი (2009 წლიდან).
- საკანონმდებლო ორგანო : ერთპალატიანი პარლამენტი (71 წევრი).
ეკონომიკა [რედაქტირება]
მთავარი სტატია : პანამის ეკონომიკა.პანამის ეკონომიკა პანამის არხის ექსპლუატაციას, ასევე საბანკო და სადაზღვევო საქმეებს, გემების რეგისტრაციას ქვეყნების მიხედვით და ტურიზმს ეყრდნობა. ეს ყველაფერი პანამის მშპ-ის და ქვეყანაში დასაქმებულთა დაახ. 2/3-ია.
2009 მიხედვით მშპ ერთ სულ მოსახლეზე — 11,9 ათასი დოლარი იყო (93-ე ადგილი მსოფლიოში).
ქვეყნის მშპ-ის 17% და დასაქმებულთა 18% მრეწველობას უკავია, ხოლო სოფლის მეურნეობას მშპ-ის 6% და დასაქმებულთა 15% უკავია.
მთავარი სოფლის მეურნეობის პროდუქტებია — ბანანი, ბრინჯი, სიმინდი, ყავა, შაქრის ლერწამი და სხვა.
მრეწველობის მთავარი დარგებია — მშენებლობა, ლუდის წარმოება, შაქრის წარმოება, ასევე ცემენტის და სხვა სამშენებლო მასალების წარმოება.
მოსახლეობა [რედაქტირება]
მოსახლეობა — 3,230,000 (2005 წლის აღწერა).
ბუნებრივი მატება — 1,5%
მოსახლეობის შემადგენლობა:
- მეტისები 70%
- ნეგროიდები, მულატები, სამბო 14%
- თეთრები 10%
- ინდიელები 6%
შობადობა — 20,18% (96-ე ადგილი მსოფლიოში), სიკვდილიანობა — 4,66% (196-ე ადგილი მსოფლიოში). სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა — 77,25 წელი (74,47 წელი კაცებში, 80,16 წელი ქალებში).
ურბანიზაცია — 73%
ენები [რედაქტირება]
ესპანური (ოფიციალური), ინგლისური (ფლობს მოსახლეობის დაახ. 14%), ფრანგული (ფლობს მოსახლეობის დაახ. 18%). პანამელთა უმრავლესობა რამდენიმე ენაზე ლაპარაკობს.
რელიგია [რედაქტირება]
კათოლიკები შეადგენენ მოსახლეობის 85% და პროტესტანტები — 15%.
რესურსები ინტერნეტში [რედაქტირება]
სახელმწიფო სტრუქტურები [რედაქტირება]
- პრეზიდენტის ოფიციალური ვებ-გვერდი
- ნაციონალური ანსამბლეა
- ცესკო
- ტურიზმის სამინისტრო
- პანამის არხის ადმინისტრაცია
- ნაციონალური პოლიცია
პრესა [რედაქტირება]
სხვა [რედაქტირება]
- პანამის პორტალი
- პანამის რუკები
- პანამის რესპუბლიკის კანომდებლობა «О трасте» № 1 от 1984 года (რუსულად)
სქოლიო [რედაქტირება]
- ↑ CIA – The World Factbook. Cia.gov. წაკითხვის თარიღი: December 23, 2010.
- ↑ CIA – The World Factbook – Field Listing – GDP (official exchange rate). CIA. წაკითხვის თარიღი: January 12, 2010. And: CIA – The World Factbook – Country Comparison – National product. CIA. წაკითხვის თარიღი: January 12, 2010. See also: IMF.org
- ↑ Annual % Growth – Final Consumption Expenditure, Etc. statistics – countries compared. NationMaster. წაკითხვის თარიღი: June 26, 2010.
- ↑ Final Consumption Expenditure, Etc. constant 2000 us$ (per capita) (most recent) by country. Nationmaster.com. წაკითხვის თარიღი: June 26, 2010.
- ↑ UNDP Human Development Report 2010. Table 1: Human development index 2010 and its components (PDF). UNDP. წაკითხვის თარიღი: November 6, 2010. p. 144
- ↑ “Country profile: Panama“, BBC News, June 30, 2010.
- ↑ Viviendas y personas, según tipo de vivienda: República de Panamá por provincia.
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||
|
|||||
