განა

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
განის რესპუბლიკა
Republic of Ghana
განა
განის
დევიზი: Freedom and Justice
ჰიმნი: God Bless Our Homeland Ghana
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
აკრა
5°33′ ჩ. გ. 0°15′ დ. გ. / 5.550° ჩ. გ. 0.250° დ. გ. / 5.550; -0.250
ოფიციალური ენა ინგლისური
მთავრობა რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ჯონ ატა მილსი
 -  ვიცე-პრეზიდენტი
ფართობი
 -  სულ 238,535 კმ2 (91-ე)
 -  წყალი (%) 3.5
მოსახლეობა
 -  2010 შეფასებით 24 200 000[1] 
 -  სიმჭიდროვე 101.5 კაცი/კმ2 (103-ე)
მშპ (მუპ) 2007 შეფასებით
 -  სულ $70 მილიარდი (75-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $3141 (130-ე)
აგი (2007) 0.553 (საშუალო) (135-ე)
ვალუტა სედი (GHS)
დროის სარტყელი (UTC +0)
ქვეყნის კოდი GHA
Internet TLD .gh
სატელეფონო კოდი 233

განა — სახელმწიფო დასავლეთ აფრიკაში. შედის ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობაში. დასავლეთიდან ესაზღვრება კოტ-დ’ივუარი, ჩრდილოეთ-დასავლეთით და ჩრდილოეთით — ბურკინა-ფასო, აღმოსავლეთით — ტოგო, სამხრეთიდან კი — გვინეის ყურე. დედაქალაქი აკრა.

ბუნება[რედაქტირება]

განას სანაპირო ხაზი (დაახლოებით 535 კმ) სუსტადაა დანაწევრებული, ბუნებრივი ნავსაყუდელები არ აქვს. ტერიტორიის დიდი ნაწილი ვაკეა. სანაპიროს გასწვრივ 15 კმ-მდე სიგანის ზღვისპირა დაბლობია. ცენტრალურ ნაწილში გაშლილია აშანტის ვრცელი პლატო (სიმაღლე 300 მ-მდე); ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 200 კმ-ზე გადაჭიმულია კვაჰუს პლატო. ჩრდილო ნაწილები ვაკეებს უჭირავს.

ჰავა[რედაქტირება]

ჰავა ეკვატორულ-მუსონურია, სამხრეთ-დასავლეთით ეკვატორულში გარდამავალი. ყველაზე თბილი თვის (მარტი) საშუალო ტემპერატურაა 27°C-დან (სამხრეთი) 32°C-მდე (ჩრდილოეთი). ყველაზე ცივი თვის (აგვისტო), შესაბამისად 23°C-დან 26°C-მდე. ნალექები სანაპიროს დასავლეთ ნაწილსა და აშანტის პლატოზე 1 500 - 2 000 მმ წელიწადში, აკრის რაიონსა და სანაპიროს აღმოსავლეთ ნაწილში - 650 - 750 მმ, ქვეყნის ჩრდილოეთში - 1 000 - 1 200 მმ. ნოემბერ-დეკემბერში საჰარის უდაბნოდან ქრის მშრალი და ცხელი ქარი ჰარმატანი.

ფიზიკური რუკა

შიგა წყლები[რედაქტირება]

მდინარეთა ქსელი ხშირია. უდიდესი მდინარის - ვოლტას აუზს ქვეყნის ტერიტორიის ნახევარზე მეტი უჭირავს. მდინარეები - პრა, ანკობრა და ტანო ჭორომიანია, წვიმიან სეზონში დიდდება და სანაოსნოდ იყენებენ. განაში ერთადერთი ტბაა - ბოსუმტვი.

ფლორა და ფაუნა[რედაქტირება]

ტერიტორიის დიდი ნაწილი სავანის ტყითა და მაღალბალახოვანი სავანითაა დაფარული. სამხრეთითა და სამხრეთ-დასავლეთით მათ ნოტიო სუბტროპიკული ტყეები ცვლის. ტყეებს ქვეყნის ფართობის დაახლოებით 10% უჭირავს. ოკეანის სანაპირო ზოლში ბუჩქოვანი მცენარეულობაა, ბევრია ზეთისა და ქოქოსის პალმა. ნიადაგები უმთავრესად ლატერიტულია. ცხოველებიდან სავანის ტყეებში შემორჩენილია სპილო, სავანებში - ლომი. ასევე ბინადრობს კამეჩი, ბეჰემოთი, ჯიქი, მაიმუნი, ანტილოპა და სხვა. მრავალფეროვანია ფრინველთა და ქვეწარმავალთა სამყარო.

ისტორია[რედაქტირება]

განის ტერიტორიაზე ადამიანი უძველესი დროიდან ცხოვრობდა. ევროპელების მოსვლამდე (XV საუკუნე) განის ტერიტორიაზე არსებობდა ადრეფეოდალური ტიპის ბევრი პატარა სახელმწიფო. XVII-XVIII საუკუნეებში ევროპელების ჩარევამ შეაჩერა მსხვილი ცენტრალიზებული სახელმწიფოების შექმნის კანონზომიერი პროცესი.

განის ტერიტორიაზე ევროპელთაგან პირველად პორტუგალიელები დამკვიდრდნენ. 1482 წელს ფანტის მიწაზე მათ ააშენეს გამაგრებული ფაქტორია - ელმინა, დაიწყეს მონების გაყვანა, დიდი რაოდენობით ოქროს გატანა (აქედან მოდის სახელწოდება „ოქროს ნაპირი”; განა ევროპაში ამ სახელით გახდა ცნობილი). ოქროს ნაპირის სიმდიდრემ მიიზიდა ჰოლანდია, დანია, შვედეთი, პრუსია, ბრიტანეთი. ამ უკანასკნელმა თანდათანობით განდევნა კონკურენტები და განის დაპყრობა დაიწყო.

დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ 1843 წელს თავის გამგებლობას დაუმორჩილა ინგლსური ფორტები ოქროს ნაპირზე და იქ თავისი გუბერნატორი (1874 წლამდე ექვემდებარებოდა ინგლისის კოლონია სიერა-ლეონეს გუბერნატორს) დანიშნა. ინგლისელ დამპყრობლებს დიდ წინააღმდეგობას უწევდნენ აშანტის მკვიდრნი. 1896 წელს ინგლისმა დაიპყრო აშანტი და 1901 წელს თავის სამფლობელოდ გამოაცხადა.

კოლონიაში უზენაესი ხელისუფლება ინგლისელი გუბერნატორის ხელში იყო. 1888 წელს საკანონმდებლო საბჭოს (არსებითად საკონსულტაციო ორგანო) შემადგენლობაში მხოლოდ ერთი აფრიკელი შეიყვანეს. პირველი მსოფლიო ომის ბოლოსათვის მათი რაოდენობა ექვსამდე გაიზარდა, თუმცა ყველა მათგანს გუბერნატორი ნიშნავდა. 1920 წელს ბრიტანეთის დასავლეთ აფრიკის ეროვნული კონგრესის შექმნით დაიწყო ეროვნული მოძრაობის ახალი ეტაპი. 1925 წელს იძულებულები გახდნენ შემოეღოთ ახალი კოლონიური კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც საკანონმდებლო საბჭოში 3 დეპუტატი შეიყვანეს.

განას დიპლომატიური მისიები მსოფლიოში

მეორე მსოფლიო ომმა დიდი გავლენა მოახდინა ოქროს ნაპირის ეკონომიკურ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე. 1945 წელს დაარსდა ოქროს ნაპირის პროფკავშირთა კონგრესი; 1947 წელს შეიქმნა ეროვნული ორგანიზაცია - ოქროს ნაპირის გაერთიანებული კონვენტი, რომელიც ითხოვდა უმოკლეს ვადაში ქვეყნისათვის დამოუკიდებლობის მინიჭებას. 1956 წელს დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ ოქროს ნაპირის კოლონიას დომინიონის სტატუსი მიანიჭა; 1956 წლის მაისის რეფერენდუმის შედეგების საფუძველზე ოქროს ნაპირს შეუერთდა ტოგოს ნაწილი.

1957 წლის 6 მარტს გამოცხადდა ოქროს ნაპირის დამოუკიდებლობა განას (დასავლეთ სუდანის ტერიტორიაზე არსებული შუა საუკუნეების სახელმწიფოს სახელი) სახელწოდებით. ამავე დროს, 1957 წლის კონსტიტუციის თანახმად, სახელმწიფოს მეთაურად ითვლებოდა გაერთიანებული სამეფოს დედოფალი, რომლის წარმომადგენელი იყო გენერალ-გუბერნატორი. 1957 წლის 8 მარტს განა გაეროში მიიღეს. 1960 წლის 1 ივლისს განა რესპუბლიკად გამოცხადდა.

ლიტერატურა[რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება]

  1. (2010) „2010 Provisional Census Results Out“. წაკითხვის თარიღი: 7 February 2011. 
Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:
მოძიებულია „http://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=განა&oldid=2753300“-დან