სულეიმან I

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
სულეიმან I დიდებული
EmperorSuleiman.jpg
ოსმალეთის მე-10 სულთანი
მმართ. დასაწყისი: 30 სექტემბერი, 1520
მმართ. დასასრული: 7 სექტემბერი, 1566
წინამორბედი: სელიმ I
მემკვიდრე: სელიმ II
პირადი ცხოვრება
დაბ. თარიღი: 6 ნოემბერი, 1494
დაბ. ადგილი: ტრაპიზონი
გარდ. თარიღი: 7 სექტემბერი, 1566
გარდ. ადგილი: სიგეტვარი, უნგრეთი
მეუღლე: მაჰიდევრანი,
ჰიურემი
გულფემი
ფულანე
შვილები: მაჰმუდი, მურადი
მუსტაფა, მეჰმედი აჰმედი
აბდულა, სელიმი
ბაიაზიდი, ჯიჰანგირი
მიჰრიმაჰი, რაზიე, ფატმა
დინასტია: ოსმანები
მამა: სელიმ I
დედა: აიშე სულთანი
რელიგია: ისლამი
ხელმოწერა: Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg

სულეიმან I კანუნი, სულეიმან კანონმდებელი (თურქ. Süleyman, არაბ. سليمان‎‎‎; დ. 6 ნოემბერი, 1494 – გ. 5 სექტემბერი, 1566) — ოსმალეთის იმპერიის მეათე სულთანი. ქვეყანას მართავდა 1520-1566 წლებში. სულეიმანი ითვლება ოსმანების დინასტიის ერთ-ერთ თვალსაჩინო წარმომადგენლად. მისი მმართველობის პერიოდში ოსმალეთის პორტამ მიაღწია განვითარების უმაღლეს მწვერვალს.

დაიბადა 1494 წელს ტრაპიზონში ბაიაზიდ II-ის უმცროსი შვილის, სელიმ I-ისა და ყირიმის ხანის მენგლი I-ის შვილის, აიშე ჰაფსა სულთნის ოჯახში.

ატარებდა აქტიურ დამპყრობლურ პოლიტიკას. მის დროს ოსმალეთის იმპერია გაფართოვდა და გაძლიერდა. 1521 წელს აიღო ბელგრადი, მოჰაჩის ბრძოლის შემდეგ შემოიერთა უნგრეთის დიდი ნაწილი. 30-იან წლებში დაიპყრო ერაყი, კ. როდოსი და ეგეოსის არქიპელაგის სხვა კუნძულები, ტრიპოლიტანია, ალჟირი და სხვა ტერიტორიები. სულეიმან I კანუნი შეუპოვარ ბრძოლას ეწეოდა ირანთან კავკასიისათვის.

მის დროს შედგა კანონები (კანუნნამე) ადმინისტრაციული წყობისა და ფინანსების, ცალკეული პროვინციების მდგომარეობის, სამხედრო-ლენური სისტემის რეგლამენტაციის, მიწათმფლობელობის ფორმების, მოსახლეობის ბეგარისა და მიწაზე გლეხების მიმაგრების შესახებ. დიდ ყურადღებას აქცევდა მეჩეთების, სასახლეების, ციხესიმაგრეების და სხვათა მშენებლობას. სულეიმან I კანუნი გარდაიცვალა უნგრეთში ლაშქრობის დროს.

სულთან სულეიმანის შვილების ბიოგრაფია[რედაქტირება]

მანისაში სულთან სულეიმანს, ფიულანე ხათუნისგან ეყოლა შეჰზადე მაჰმუდი (1512-1521), გიულფემ ხათუნისგან შეეძინა შეჰზადე მურადი (1519-1521) მაჰიდევრან სულთნისგან ეყოლა რაზიე სულთანი (1514-1570), შეჰზადე მუსტაფა (1515-1553), ფატმა სულთანი (1516-1561), შეჰზადე აჰმედი (1517). სულეიმანს იმდენად უყვარდა მაჰიდევრან სულთანი, რომ თავისი ტახტის მემკვიდრედ, თავისივე ტახტზე ასვლამდე, არა შეჰზადე მაჰმუდი, არამედ მუსტაფა გამოაცხადა. 1521 წელს გარდაიცვალნენ შეჰზადე მაჰმუდი და შეჰზადე მურადი. სულეიმანს, უკვე ტახტზე ასვლის შემდეგ, ჰიურემ სულთნისგან ეყოლა: შეჰზადე მეჰმედი (1521-1543), მიჰრიმაჰ სულთანი (1522-1578), შეჰზადე აბდულა (1523-1526), შეჰზადე სელიმი (1524-1574), შეჰზადე ბაიაზიდი (1525-1561) და შეჰზადე ჯიჰანგირი (1531-1553). შეჰზადე აბდულა დაბადებიდან 3 წელში გარდაიცვალა. ხოლო შეჰზადე ჯიჰანგირს ჰქონდა ნაკლი - კუზი. ამიტომ, ის ვერც სანჯაყ-ბეი იქნებოდა და ვერც ტახტისთვის იბრძოლებდა. 1533 წელს სულეიმანმა მანისას სანჯაყ-ბეიდ დანიშნა შეჰზადე მუსტაფა. 1541 წელს, მან მანისაში შეჰზადე მეჰმედი გააგზავნა ხოლო მუსტაფა - ამასიაში. რადგან ის ტახტის ყველაზე ღირსეულ მემკვიდრედ მეჰმედს თვლიდა. 1543 წელს, მოულოდნელად გარდაიცვალა მეჰმედი, სავარაუდოდ იგი ყვავილმა იმსხვერპლა. მის ადგილზე სულეიმანმა გააგზავნა შეჰზადე სელიმი. 1546 წელს მან კონიაში გააგზავნა შეჰზადე ბაიაზიდი. 1553 წელს შეჰზადე მუსტაფა კონიაში, სულთან სულეიმანის ბრძანებით, ღალატის ბრალდებით მოახრჩვეს. როგორც ცნობილია ძმის სიკვდილიდან რამოდენიმე დღეში, ძმაზე დარდით გარდაიცვალა შეჰზადე ჯიჰანგირი. სელიმი პირველ მემკვიდრედ გამოცხადდა, ხოლო ბაიაზიდი - მეორე. 1555 წელს, შეჰზადე ბაიაზიდი სულეიმანმა ამასიაში გააგზავნა, ხოლო შეჰზადე სელიმი - მანისადან კონიაში, რადგან მათ შორის დაპირისპირება უფრო არ გამძაფრებულიყო. ბაიაზიდს არ სურდა ამასიაში გამგზავრება, რადგან მანამდე მას შეჰზადე მუსტაფა მართავდა, ამიტომ 3 წლით ქუთაჰიის სანჯაყ-ბეი იყო, მაგრამ საბოლოოდ ის 1558 წელს ამასიაში გაემზავრა. ამავე წელს გარდაიცვალა ჰიურემ სულთანი და სელიმსა და ბაიაზიდს შორის დაპირისპირება უფრო გამძაფრდა. სულეიმანმა დიდი მხარდაჭერა სელიმს გამოუცხადა, რადგან ეგონა ბაიაზიდი ამბოხებას აპირებდა. 1559 წლის 7 ივლისს ბაიაზიდმა ამასია შვილებთან ერთად დატოვა. ის იძულებული გახდა სპარსეთის შაჰისთვის, თამაზისთვის ეთხოვა დახმარება და მის სასახლეს შეფარებულიყო. სულეიმანმა შაჰთან ელჩობა გააგზავნა, რათა დაეყოლიებინათ თამაზი ბაიაზიდის სიკვდილით დასჯაზე. 1561 წელს შაჰმა ბაიაზიდი შვილებთან ერთად სულეიმანს გადასცა. მისი ყველა მხარდმჭერი ჩამწკრივებულები დახოცეს. ბაიაზიდის მცირეწლოვანი შვილი მურადი სიკვდილით ბურსაში დაისაჯა. ბაიაზიდი 4 შვილთან ერთად სიკვდილით სივასში დასაჯეს. 1566 წელს სულთან სულეიმანის გარდაცვალების შემდეგ, ტახტზე შეჰზადე სელიმი ავიდა.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: