სეფიანთა იმპერია

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

სეფიანთა იმპერია
سلسلهٔ صفويان
Ṣafawīyān Irân


 
Timurid.svg
 
Flag of Ak Koyunlu.svg
 
Marashiyan government 1359-1582 AD.png
 
Mihrabanids 1236–Mid-16th century.png



15021736  
Black flag.svg
 
Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
 
Flag of the Ottoman Empire (1517-1844).svg

 
Flag of the Ottoman Empire (1517-1844).svg
 
Flag of the Ottoman Empire (1517-1844).svg




Safavid Flag.png Lion and Sun Emblem of Persia.svg
დროშა ემბლემა
Safavid Empire.jpg
სეფიანელთა იმპერია
დედაქალაქი თავრიზი(1501–1555)
ყაზვინი(1555–1598)
ისპაჰანი(1598–1736)
ენა სპარსული
რელიგია შიიტობა
ფულის ერთეული ტუმანი, აბასი, შაჰი
ისტორიული ერა დაარსდა (1501)
ჰოტაკეის შემოსევა (1722)
განმეორებითი დაპყრობა ნადირ-შაჰის მიერ (1726–1729)
გაუქმდა (1736)
ნადირ-შაჰი გამეფდა (1736)
ფართობი 2,850,000 km²
(1,100,391 sq mi)
მმართველობის ფორმა თეოკრატიული მონარქია
დინასტია სეფიანელები
შაჰანშაჰი
 - 1501–1524 ისმაილ I (პირველი)
 - 1732–1736 აბბალ III (ბოლო)
დღეს
Faravahar background

ირანის ისტორია

სპარსეთის მეფე
ძვ.წ
უძველესი ისტორია
პროტო ელამი 3200–2800
ელამის დინასტია 2800–550
მითანი 1500–1200
კასიტი 10 საუკუნე.
მარლიკი 10 ს–7 ს.
მანას სამეფო 10 ს–7 ს.
მიდიელების იმპერია 728–550
აქემენიდების იმპერია 550–330
სელევკიდების სახელმწიფო 312–150
პართიის იმპერია 247–ახ.წ 226
ახ.წ
სასანიდების იმპერია 226–651
სპარსეთის ხალიფატი 637–651
ომაიანთა ხალიფატი 661–750
აბასიანთა ხალიფატი 750–1258
ტაჰირიდები 821–873
ალავიდების დინასტია 864–928
საჯიდსების დინასტია 889/890–929
საფარიდები 861–1003
სამანიდები 875–999
ზიარიდების დინასტია 928–1043
ბუიდების დინასტია 934–1062
სალარიდები 942–979
მამუნდისები 995-1017
ღაზნევიდების იმპერია 963–1187
ღურიდების დინასტია 1149–1212
სელჯუკთა იმპერია 1037–1194
ხვარაზმელების დინასტია 1077–1231
ილხანელები 1256–1353
მუზაფარიდების დინასტია 1314–1393
ჩობანდის დინასტია 1337–1357
ჯალაირდების დინასტია 1339–1432
თემურიდების იმპერია 1370–1506
ყარა-ყოიუნლუ 1407–1468
აყ-ყოიუნლუ 1378–1508
სეფიანთა დინასტია 1501–1722*
ჰოტაკების დინასტია 1722–1729
აფშარიდები 1736–1750
ზენდები 1750–1794
ყაჯარები 1781–1925
ფეჰლევიანები 1925–1979
ირანის ისლამური რესპუბლიკა 1979 - დღემდე

სეფიანთა დინასტია აზერბაიჯანული წარმომავლობის იყო , თუმცა დინასტიის წარმომადგენლები მოციქულ მუჰამედისა და სასანიანთა სპარსული დინასტიის შთამომავლობაზე აცხადებდნენ პრეტენზიას და ამით გამოხატავდნენ საკუთარი ძალაუფლების ლეგიტიმაციის სურვილს როგორც რელიგიური (მოციქულის მემკვიდრეები) , ისე პოლიტიკური (ირანში გაბატონება) თვალსაზრისით.

დინასტიის პირველი წარმომადგენელი შაჰ ისმაილ I ხელისუფლების სათავეში მოვიდა აზერბაიჯანის და ანატოლიის თურქული ტომების მხარდაჭერის შედეგად , რომლებიც ყიზილბაშების სახელით იყვნენ ცნობილნი (წითელი თავსაფრის ტარების გამო) . პირველ სეფიანთა ძალაუფლება ემყარებოდა ყიზილბაშთა თურქული ტომების სამხედრო ძალას , რომლის ბალანსირება ხდებოდა სპარსული წარმომავლობის ბიუროკრატიით .

სეფიანთა სახელმწიფო თავის ძალაუფლების მწვერვალს შაჰ აბას I დიდის (15871629) მართველობის პერიოდში აღწევს . ამ დროისთვის ხდება ყიზილბაშური ელემენტების თანდათანობითი განდევნა სამხედრო სფეროდან და მისი ჩანაცვლება კავკასიური ელემენტებით . კავკასიელები ასევე განსაკუთრებულ როლს ასრილებდნენ სეფიანთა ადმინისტრაციაში . ამ გზით შაჰ აბასმა მოახერხა სახელმწიფოს ცენტრალიზაციის გაძლიერება და მომთაბარე ყიზილბაშების სამხედრო ძალაზე დამოკიდებულებისაგან გათავისუფლება .

სამხედრო სფეროში ჩატარებული მნიშვნელოვანი რეფორმის შედეგად , რაშიც ინგლისელი კონსულებიც უწევდნენ დახმარებას , შაჰ აბასმა შესძლო ახალი ტიპის არმიის შექმნა . ის წარმატებით უპირისპირდებოდა უზბეკებს აღმოსავლეთით და ოსმალებს დასავლეთით . შაჰ აბასმა შესძლო პორტუგალიელების განდევნა ბაჰრეინიდან (1602 წ) და ინგლისის ფლოტის დახმარებით ჰორმუზდიდან სპარსეთის ყურეში (1622 წ) , რომელიც პორტუგალიელებისთვის ინდოეთთან დამაკავშირებელი უმნიშვნელოვანეს პუნკტს წარმოადგენდა . მან გააფართოვა სავაჭრო კავშირები ინგლისთან და ინდოეთთან .

შაჰა ბასის მემკვიდრეების დროს სეფიანტა სახელმწიფო თანდათანობით კარგავს ძალას და XVIII საუკუნის I მესამდში საბოლოოდ ქრება .

ისტორია[რედაქტირება]

სეფიანთა შაჰები[რედაქტირება]

Safavid dynasty timeline.

იხილეთ აგრეთვე[რედაქტირება]

ლიტერატურა[რედაქტირება]

  • M.I. Marcinkowski (tr.),Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey, M. Ismail Marcinkowski, Singapore: Pustaka Nasional, 2003, ISBN 9971-77-488-7.
  • M.I. Marcinkowski (tr., ed.),Mirza Rafi‘a's Dastur al-Muluk: A Manual of Later Safavid Administration. Annotated English Translation, Comments on the Offices and Services, and Facsimile of the Unique Persian Manuscript, M. Ismail Marcinkowski, Kuala Lumpur, ISTAC, 2002, ISBN 983-9379-26-7.
  • M.I. Marcinkowski,From Isfahan to Ayutthaya: Contacts between Iran and Siam in the 17th Century, M. Ismail Marcinkowski, Singapore, Pustaka Nasional, 2005, ISBN 9971-77-491-7.
  • Hakim Syed Zillur Rahman, "Safavi Ahad Main Ilm Tashreeh Ka Mutala, Tibbi Academy, Aligarh, India, 1983, 96 pp. (ტექსტი დაწერილია ურდუზე)

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: