სეფიანთა იმპერია

სეფიანთა იმპერია
←   ← 1502 — 1736 →   →
დროშა
სეფიანელთა იმპერია
დედაქალაქი	თავრიზი ყაზვინი ისპაჰანი
ენა	სპარსული
რელიგია	ისლამი
ფართობი	2,850,000 კმ²
მართველობის ფორმა	მონარქია
დინასტია	სეფიანელები

ირანის ისტორია სპარსეთის მეფე ძვ.წ უძველესი ისტორია პროტო ელამი 3200–2800 ელამის დინასტია 2800–550 მითანი 1500–1200 კასიტი 10 საუკუნე. მარლიკი 10 ს–7 ს. მანას სამეფო 10 ს–7 ს. მიდიელების იმპერია 728–550 აქემენიდების იმპერია 550–330 სელევკიდების სახელმწიფო 312–150 პართიის იმპერია 247–ახ.წ 226 ახ.წ სასანიდების იმპერია 226–651 სპარსეთის ხალიფატი 637–651 ომაიანთა ხალიფატი 661–750 აბასიანთა ხალიფატი 750–1258 ტაჰირიდები 821–873 ალავიდების დინასტია 864–928 საჯიდსების დინასტია 889/890–929 საფარიდები 861–1003 სამანიდები 875–999 ზიარიდების დინასტია 928–1043 ბუიდების დინასტია 934–1062 სალარიდები 942–979 მამუნდისები 995-1017 ღაზნევიდების იმპერია 963–1187 გურიდების დინასტია 1149–1212 სელჯუკთა იმპერია 1037–1194 ხვარაზმელების დინასტია 1077–1231 ილხანელები 1256–1353 მუზაფარიდების დინასტია 1314–1393 ჩობანდის დინასტია 1337–1357 ჯალაირდების დინასტია 1339–1432 თემურიდების იმპერია 1370–1506 ყარა ყოიუნლუ 1407–1468 თეთრბატკნიანელები 1378–1508 სეფიანთა დინასტია 1501–1722* ჰოტაკების დინასტია 1722–1729 აფშარიდები 1736–1750 ზენდები 1750–1794 ყაჯარები 1781–1925 ფეჰლევიანები 1925–1979 ირანის ისლამური რესპუბლიკა 1979 - დღემდე

სეფიანთა დინასტია აზერბაიჯანული წარმომავლობის იყო , თუმცა დინასტიის წარმომადგენლები მოციქულ მუჰამედისა და სასანიანთა სპარსული დინასტიის შთამომავლობაზე აცხადებდნენ პრეტენზიას და ამით გამოხატავდნენ საკუთარი ძალაუფლების ლეგიტიმაციის სურვილს როგორც რელიგიური (მოციქულის მემკვიდრეები) , ისე პოლიტიკური (ირანში გაბატონება) თვალსაზრისით.

დინასტიის პირველი წარმომადგენელი შაჰ ისმაილ I ხელისუფლების სათავეში მოვიდა აზერბაიჯანის და ანატოლიის თურქული ტომების მხარდაჭერის შედეგად , რომლებიც ყიზილბაშების სახელით იყვნენ ცნობილნი (წითელი თავსაფრის ტარების გამო) . პირველ სეფიანთა ძალაუფლება ემყარებოდა ყიზილბაშთა თურქული ტომების სამხედრო ძალას , რომლის ბალანსირება ხდებოდა სპარსული წარმომავლობის ბიუროკრატიით .

სეფიანთა სახელმწიფო თავის ძალაუფლების მწვერვალს შაჰ აბას I დიდის (1587 – 1629) მართველობის პერიოდში აღწევს . ამ დროისთვის ხდება ყიზილბაშური ელემენტების თანდათანობითი განდევნა სამხედრო სფეროდან და მისი ჩანაცვლება კავკასიური ელემენტებით . კავკასიელები ასევე განსაკუთრებულ როლს ასრილებდნენ სეფიანთა ადმინისტრაციაში . ამ გზით შაჰ აბასმა მოახერხა სახელმწიფოს ცენტრალიზაციის გაძლიერება და მომთაბარე ყიზილბაშების სამხედრო ძალაზე დამოკიდებულებისაგან გათავისუფლება .

სამხედრო სფეროში ჩატარებული მნიშვნელოვანი რეფორმის შედეგად , რაშიც ინგლისელი კონსულებიც უწევდნენ დახმარებას , შაჰ აბასმა შესძლო ახალი ტიპის არმიის შექმნა . ის წარმატებით უპირისპირდებოდა უზბეკებს აღმოსავლეთით და ოსმალებს დასავლეთით . შაჰ აბასმა შესძლო პორტუგალიელების განდევნა ბაჰრეინიდან (1602 წ) და ინგლისის ფლოტის დახმარებით ჰორუზიდან სპარსეთის ყურეში (1622 წ) , რომელიც პორტუგალიელებისთვის ინდოეთთან დამაკავშირებელი უმნიშვნელოვანეს პუნკტს წარმოადგენდა . მან გააფართოვა სავაჭრო კავშირები ინგლისთან და ინდოეთთან .

შაჰა ბასის მემკვიდრეების დროს სეფიანტა სახელმწიფო თანდათანობით კარგავს ძალას და XVIII საუკუნის I მესამდში საბოლოოდ ქრება .

სეფიანთა შაჰები

• ისმაილ I 1501–1524
• თამაზ I 1524–1576
• ისმაილ II 1576–1578
• მუჰამედ ხუდაბანდა 1578–1587
• აბას I 1587–1629
• სეფი 1629–1642
• აბას II 1642–1666
• სულეიმან I 1666–1694
• ჰუსეინ I 1694–1722
• თამაზ II 1722–1732
• აბას III 1732–1736

იხილეთ აგრეთვე

• სეფიანთა სამეფო დინასტია

ლიტერატურა

• M.I. Marcinkowski (tr.),Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey, M. Ismail Marcinkowski, Singapore: Pustaka Nasional, 2003, ISBN 9971-77-488-7.
• M.I. Marcinkowski (tr., ed.),Mirza Rafi‘a's Dastur al-Muluk: A Manual of Later Safavid Administration. Annotated English Translation, Comments on the Offices and Services, and Facsimile of the Unique Persian Manuscript, M. Ismail Marcinkowski, Kuala Lumpur, ISTAC, 2002, ISBN 983-9379-26-7.
• M.I. Marcinkowski,From Isfahan to Ayutthaya: Contacts between Iran and Siam in the 17th Century, M. Ismail Marcinkowski, Singapore, Pustaka Nasional, 2005, ISBN 9971-77-491-7.
• Hakim Syed Zillur Rahman, "Safavi Ahad Main Ilm Tashreeh Ka Mutala, Tibbi Academy, Aligarh, India, 1983, 96 pp. (ტექსტი დაწერილია ურდუზე)

რესურსები ინტერნეტში

ვიკისაწყობში^? არის გვერდი თემაზე:

სეფიანთა იმპერია

• სეფიანთა ისტორია
• "სეფიანთა დინასტია", ენციკლოპედია ირანიკა - Rudi Matthee
• "IRAN ix. რელიგიები ირანში (2) ისლამი ირანში (2.3), ენციკლოპედია ირანიკა - Hamid Algar
• The History Files: პერსიის მმართველები
• BBC - რელიგიის ისტორია
• ირანის კულტურისა და ისტორიის გვერდი
• სეფიანთა ხელოვნების ისტორია