სინგაპური

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
სინგაპურის რესპუბლიკა
მალ. Republik Singapura
ჩინ. 新加坡共和国
ტამილ. சிங்கப்பூர் குடியரசு

სინგაპური
სინგაპურის
დროშა გერბი
დევიზი: Majulah Singapora
პროგრესული სინგაპური
ჰიმნი: პროგრესული სინგაპური

დედაქალაქი სინგაპური (ქალაქი–სახელმწიფო)
1°17′ ჩ. გ. 103°51′ ა. გ. / 1.283° ჩ. გ. 103.850° ა. გ. / 1.283; 103.850
ოფიციალური ენა მალაიური, ჩინური, ტამილური, ინგლისური
მთავრობა უნიტარული დომინანტ-პარტიული საპარლამენტო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ტონი ტანი
 -  პრ.-მინისტრი ლი სიან ლუნი
ფართობი
 -  სულ 719,1[1] კმ2 (176-ე)
 -  წყალი (%) 1.444
მოსახლეობა
 -  2015 შეფასებით 5 610 000 (113-ე)
 -  2000 აღწერა 4 117 700 
 -  სიმჭიდროვე 7697 კაცი/კმ2 (მე-3)
მშპ (მუპ) 2014[2] შეფასებით
 -  სულ $452.686 მილიარდი 
 -  ერთ მოსახლეზე $82,762 (მე-3)
აგი (2014) 0.912[3] (მაღალი) (11-ე)
ვალუტა სინგაპურული დოლარი (SGD)
დროის სარტყელი UTC+08:00
ქვეყნის კოდი SGP
Internet TLD
სატელეფონო კოდი 65

სინგაპური ოფიციალურად სინგაპურის რესპუბლიკაგლობალური ქალაქი, სუვერენული სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიაში და მსოფლიოს ერთადერთი კუნძულოვანი ქალაქ-სახელმწიფო. მდებარეობს ეკვატორიდან ერთი გრადუსით ჩრდილოეთით, კონტინენტური აზიის და მალაის ნახევარკუნძულის უკიდურეს სამხრეთში. სინგაპურის ტერიტორია შედგება მთავარი კუნძულისა და 62 მცირე კუნძულისგან. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ აქტიური მიწის მელიორაციის წყალობით მოახერხეს საკუთარი ტერიტორიის 23 %-ით (130 კმ²) გაზრდა. სინგაპური მწვანე კონცეფციის წყალობით ამ მჭიდროდ დასახლებულ ქვეყანაში შენარჩუნებულია ტროპიკული ფლორის ბევრი პარკი და ბაღი.

1819 წელს სტემფორდ რაფლზმა დააარსა კოლონილური სინგაპური, როგორც ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიის სავაჭრო პოსტი. ბრიტანეთის ინდოეთის დაარსების შემდეგ, კუნძულები გადაეცა გაერთიანებული სამეფოს და 1826 წელს გახდა სტრეიტს სეტლმენტსის ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იაპონიამ მოახდინა სინგაპური ოკუპაცია. მალაიზიასთან ფედერაციის შესაქმნელად სინგაპურმა ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობა 1963 წელს მიიღო, თუმცა კავშირი ორ წელიწადში იდეოლოგიური განსხვავებების გამო დაიშალა. ქვეყანას თავიდან რამდენიმე წელი ბუნებრივი რესურსების და ტერიტორიის უკმარისობის გამო ჰქონდა პრობლემები, თუმცა შემდეგ საერთაშორისო ვაჭრობის და ადამიანური რესურსების წყალობით, როგორც აზიური ვეფხვის ეკონომიკური მოდელი სწრაფად განვითარდა.

სინგაპური წარმოადგენს გლობალურ სავაჭრო, ფინანსურ და სატრანსპორტო კვანძს. მისი მიღწევების სიაში შედის: 2016 წლის მსოფლიო ბანკის მონაცემებით სინგაპური წარმოადგენს ბიზნესის კეთებისთვის ყველაზე ადვილ ქვეყანას, მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის მიხედვით სინგაპურელები ტექნოლოგიური მზაობის ინდექსის მოწინავე ერია, საერთაშორისო ასოციაციების კავშირის მიდევით სინგაპური შეხვედრებისთვის საუკეთესო ქალაქია, ის გლობალური კონკურენციის ინდექსის მეორე ქვეყანაა, მსოფლიოში უცხოური ვალუტით ვაჭრობის სიდიდით მესამე ცენტრია, ასევე მესამე უდიდესი ფინანსური ცენტრია და ნავთობის გადამუშავების მოცულობითაც მსოფლიოში მესამეა, 1990-იანებიდან კონტეინერული გადაზიდვების პორტების უდიდეს ორეულში შედის. სინგაპურის მსოფლიოში ცნობილ ბრენდებს წარმოადგენენ: Singapore Airlines და ჩანგის აეროპორტი.

სინგაპური აწარმოებს წარმატებულ სოციალურ პოლიტიკას. ადამიანის განვითარების ინდექსის მიხედვით ის აზიაში პირველია, ხოლო მსოფლიოს მასშტაბით მეთერთმეტე. მოსახლეობის 90 % ფლობს საკუთარ სახლს. მაღალია ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის ინდექსიც. სინგაპურში სახლობს 5,5 მილიონი ადამიანი, საიდანაც 38 % არის მუდმივი მაცხოვრებელი, ხოლო დანარჩენი უცხოელები. სინგაპურის მოსახლეობა ძირითადად მრავალენოვანია, საუბრობენ მშობლიურ ენაზე და ინგლისურზე როგორც მათ საერთო ენაზე. სინგაპურის კულტურული მრავალფეროვნება გამოხატულია მის სამზარეულოში და ზეიმებზე.

სინგაპური ეფექტიანი სამოქალაქო სამსახურები და მთავრობაში დაბალი კორუფციის დონე მსოფლიოში ცნობილია როგორც „სინგაპურული მოდელი“. გელაპის ინსტიტუტის კვლევამ აჩვენა, რომ მთავრობა მოსახლეობის 84 %-იანი ნდობით, ხოლო სასამართლო სისტემა 85 %-იანი ნდობით სარგებლობს. მიუხედავდ მინი ზომისა სინგაპურს საერთაშორისო პოლიტიკაზე საკმაოდ დიდი გავლენა აქვს, რის გამოც მას ზოგიერთი ანალიტიკოსი საშუალო ძალის ქვეყნებში ათავსებს. Forbes-ის მიხედვით ის არის აზიაში პირველი და მსოფლიოს მასშტაბით მეთხე ყველაზე გავლენიანი ქალაქი.

სინგაპური წარმოადგენს უნიტარულ მრავალპარტიულ საპარლამენტო რესპუბლიკას. სინგაპურის პარლამენტი წარმოადგენს ერთპალატიან ვესტმინსტერის სისტემის პარლამენტს, თუმცა Freedom House მას ახასიათებს როგორც „ნაწილობრივად თავისუფალს“. სახალხო მოქმედების პარტია 1959 წლიდან იგებს ყველა არჩევნებს. ის არის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის ხუთი დამფუძნებლიდან ერთ-ერთი, აზია-წყნარი ოკეანის ქვეყნების ეკონომიკური კავშირის სამდივნოს მასპინძელი. ასევე: აღმოსავლეთი ასიიზ სამიტის, მიუმხრობლობის მოძრაობის და ერთა თანამეგობრობის წევრი.

სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ქვეყნის სახელი წარმოადგენს მალაური სიტყვის სინგაპურას ანგლიკანიზებულ ვარიანტს. მალაურში თავის მხრივ შემოსულია სანსკრიტიდან (सिंहपुर, სანსკრიტის ტრანსლიტერაციის საერთაშორისო ანბანი: სიმფაპურა; სიმფა არის "ლომი", პურა არის "დასახლება" ან "ქალაქი"). სიტყვის მნიშვნელობიდან გამომდინარე ქალაქს-სახელმწიფოს ასევე ლომის ქალაქსაც ეძახიან.

ქვეყნის მთავარ კუნძულს III საუკუნედან ეწოდება პალაუ უჯონგი (სიტყვა სიტყვით: კუნძული ბოლოში).[4][5]

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : სინგაპურის ისტორია.
ბრიტანელი სამხედრო ტყვეები, იაპონიის კაპიტულაციის შემდეგ. 1945.

მალაიური ანალების მიხედვით, 1299 წელს კუნძულზე შეიქმნა სინგაპურას სამეფო. სამეფომ გადაიტანა ორი მსხვილი თავდასხმა, თუმცა 1398 წელს ის საბოლოოდ მაჯაპაჰიტმა გაანადგურა.[6][7][8] 1613 წელს პორტუგალმა მარადიორებმა გადაწვეს იქ არსებული დასახლება, რომელიც იმ დროისთვის ჯოჰორის სასულთნოს შემადგენლობაში შედიოდა.[9] შემდგომ პერიოდში მთლიანად რეგიონი მოქცეული იყო ნიდერლანდების გავლენის ქვეშ.

1819 წელს სტემფორდ რაფლზმა ჯოჰორის მმართველთან ჰუსეინ შაჰთან მოაწერა ხელი შეთანხმებას. შეთანხმების მიხედვით ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანია კუნძულს განავითარებდა, როგორც ბრიტანულ სავაჭრო პოსტს. 1824 წელს მთლიანი კუნძული გადავიდა ბრიტანეთის მფლობელობაში.[10] 1826 წელს სინგაპური გახდა ბრიტანული ინდოეთის პროვიციების იურისდიქციაში, როგორც სტეიტს სეტლმენტსის ნაწილი. 1836 გახდა რეგიონალური დედაქალაქი.[11] სტემფორდის ჩმოსვლისას კუნძულზე მხოლოდ რამდენიმე ათასი ადგილობრივი მალაი და რამდენიმე ჩინელი ცხოვრობდა.[12] 1860 წლისთვის მოსახლეობდა გაიზარდა 80 000-მდე საიდანაც ნახევარი ჩინელს წარმოადგენდა. ემიგრანტების უმეტესობა ჩამოდიოდა რეზინის პლანტაციებზე სამუშაოდ. 1870-იანებში კუნძული რეზინის ექსპორტის გლობალური ცენტრი გახდა.[10]

ლი კუან იუ აცხადებს მალაიზიასთან კონფედერაციის შექმნას.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ბრიტანელებმა საზღვაო თავდაცვითი სინგაპურის სტრატეგიის ფარგლებში ააგეს დიდი სამხედრო-საზღვაო ბაზა. მეორე მსოფლიო ომის დროს იაპონიის საიმპერატორო არმიამ მოახდინა ბრიტანული მალაიას ოკუპაცია, რისი კულმინაციაც სინგაპურის ბრძოლა იყო. 1942 წლის 15 თებერვალს 60 000 ბტიტანელი ჯარისკაცი ტყვედ ჩაბარდა, ამას უინსტონ ჩერჩილმა "საშინელი უბედურება და ბრიტანეთის ისტორიაში ყველაზე დიდი კაპიტულაცია" უწოდა.[13] სინგაპურის დაპყრობის შემდეგ იაპონელებმა იქ დაახლოებით 5-25 ათასამდე ეთნიკური ჩინელი მოკლეს.[14] 1944 წლის ნოემბრიდან 1945 მაისამდე მოკავშირეები სინგაპურს ინტენსიურად ბომბავდნენ. ბრიტანელები სინგაპურში 1945 წლის სექტემბერში, იაპონიის კაპიტულაციის შემდეგ დაბრუნდნენ.[15]

1950-იან წლებში ჩინელი კომუნისტების მიერ მთავრობის წინააღმდეგ წამოწყებული აჯანყება მალაის ომში გადაიზარდა. 1955 წელს, სინგაპურის პირველი საყოველთაო არჩევნები მოიგო დამოუკიდებლობის მომხრე მშრომელთა ფრონტის კანდიდატმა - დევიდ მარშალმა. ის ლონდონს სრული თვით-მმართველობის მოთხოვნით ეწვია, თუმცა უარი მიიღო. მარშალი გადადგა და მისი პოსტი დაიკავა ლიმ იევ ჰოკმა, რომელმაც ბრიტანეთისგან შიდა საქმებში (გარდა სამხედრო და საერთაშორისო ურთიერთობებისა) თვითმმართველობის უფლება მიიღო.[16]

1959 არჩევნებში სახალხო მოქმედების პარტიამ გაიმარჯვა. სინგაური გახდა თანამეგობრობის შიგნით თვიმმართველობის მქონე ქვეყანა. პირველი პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს ლი კუან იუ.[17] სინგაპურის გუბერნატორად მსახურობდა ალმონდ ვილიამსი, ის 1965 წელს შეცვალა იუსუფ ბინ ისჰაკმა, რომელიც სინგაპურის პირველი პრეზიდენტი გახდა.[18]

1962 წლის წლის რეფერენდუმის შედეგად 1963 წლის 16 სექტემბერს სინგაპური შეუერთდა მალაიას ფედერაციას, სარავაკის სამეფო კოლონიას და ჩრდილოეთი ბორნეოს სამეფო კოლონიას რის საფუძველზეც ჩამოყალიბდა მალაიზია. მიერტებიდან მალევე დაიწყო განხეთქილება მალაიზიის ცენტრალურ ხელისუფლებასა და სინგაპურის მმართველობას შორის, რომელიც 1964 წლის არეულობებში გადაიზარდა. ორ მთავრობას შორის იდეილოგიური განსხვავებების გამო, 1965 წლის 9 აგვისტოს მალაიზიის პარლამენტმა 129 ხმით 0-ის წინააღმდეგ სინგაპურის ფედერაციიდან გარიცხვის გადაწყვეტილება მიიღო.[19][20][21]

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სინგაპურის რუკა

ქალაქი-სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, მდებარეობს მალაის ნახევარკუნძულის სამხრეთით. შედგება კუნძულ სინგაპურისა და სხვა წვრილი კუნძულებისაგან. ფართობი: 618 კვ. კმ.

სახელმწიფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • სახელმწიფო სისტემა: ლიბერალური დემოკრატიული რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური: პრეზიდენტი Sellapan Rama NATHAN (1999).
  • საკანონმდებლო ორგანო: ერთპალატიანი პარლამენტი (84 წევრი).

დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სინგაპური
  • რესურსები: თევზი, ღრმა წყლის პორტები.
  • ეროვნ. პროდუქტი - 102 მლრდ $.
  • ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე: 26 730 $.
  • ექსპორტი: მანქანათმშენებლობის პროდუქცია, ავტომობილები, ელექტრომოწყობილობანი, ქიმიკატები, კაუჩუკი, კვების პროდუქტები.
  • ვალუტა: სინგაპურის დოლარი (SGD);

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • Hill, Michael (1995). რედ. Kwen Fee Lian: The Politics of Nation Building and Citizenship in Singapore. Routledge. ISBN 0-415-12025-X. 
  • King, Rodney (2008). The Singapore Miracle, Myth and Reality. Insight Press. ISBN 0-9775567-0-0. 
  • (2002) Singapore Politics: Under the People's Action Party. Routledge. ISBN 0-415-24653-9. 
  • Tan, Kenneth Paul (2007). Renaissance Singapore? Economy, Culture, and Politics. NUS Press. ISBN 978-9971-69-377-0. 
  • Lee Kuan Yew (2000). From Third World To First: The Singapore Story: 1965–2000. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-019776-5.
  • Worthington, Ross (2002). Governance in Singapore. Routledge/Curzon. ISBN 0-7007-1474-X. 
  • Leow Bee Geok (April 2002). Census of Population (2000). Singapore: Department of Statistics. ISBN 981-04-6158-5. 
  • Key Facts & Figures. Ministry of Transport, Singapore. წაკითხვის თარიღი: 11 January 2003.
  • Nation's History. Singapore Infomap. წაკითხვის თარიღი: 11 January 2004.
  • MOE-PRIME. Programme For Rebuilding and Improving Existing schools (PRIME). დაარქივებულია ორიგინალიდან - 23 August 2007. წაკითხვის თარიღი: 15 May 2007.

რესურსები ინტყერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Statistics Singapore – Latest Data – Population & Land Area (Mid-Year Estimates). Statistics Singapore (June 2014). წაკითხვის თარიღი: 25 September 2014.
  2. Singapore. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი. წაკითხვის თარიღი: 6 July 2015.
  3. 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (2015). წაკითხვის თარიღი: 14 December 2015.
  4. Sang Nila Utama. Singapore Infopedia. National Library Board (26 November 1999). წაკითხვის თარიღი: 3 May 2011.
  5. Xu Yunqiao History of South East Asia 1961 Singapore World Publishing Co. 许云樵 《南洋史》 星洲世界书局 1961年
  6. Sabrizain
  7. Tsang და Perera 2011
  8. Abshire 2011
  9. Country Studies: Singapore: History. U. S. Library of Congress. წაკითხვის თარიღი: 1 May 2007.
  10. 10.0 10.1 Founding of Modern Singapore. Ministry of Information, Communications and the Arts. წაკითხვის თარიღი: 13 April 2011.
  11. East & South-East Asia Titles: Straits Settlements Annual Reports (Singapore, Penang, Malacca, Labuan) 1855–1941. Cambridge University Press. წაკითხვის თარიღი: 31 July 2012.
  12. The Malays. National Heritage Board 2011. დაარქივებულია ორიგინალიდან - 23 February 2011. წაკითხვის თარიღი: 28 July 2011.
  13. On This Day – 15 February 1942: Singapore forced to surrender“, BBC News, 15 February 1942. წაკითხვის თარიღი: 1 May 2007. 
  14. Leitch Lepoer, Barbara. (1989)Singapore, Shonan: Light of the South. Library of Congress Country Studies. Government Printing Office. წაკითხვის თარიღი: 29 January 2011.
  15. Country studies: Singapore: World War II. U. S. Library of Congress. წაკითხვის თარიღი: 23 September 2016.
  16. Country studies: Singapore: Road to Independence. U. S. Library of Congress. წაკითხვის თარიღი: 2 July 2011.
  17. Headliners; Retiring, Semi“, 2 December 1990. წაკითხვის თარიღი: 27 December 2008. 
  18. The Singapore Legal System. Singapore Academy of Law. დაარქივებულია ორიგინალიდან - 3 June 2011. წაკითხვის თარიღი: 26 June 2011.
  19. Leitch Lepoer, Barbara. (1989)Singapore as Part of Malaysia. Library of Congress Country Studies. Government Printing Office. წაკითხვის თარიღი: 29 January 2011.
  20. A Summary of Malaysia-Singapore History. europe-solidaire. წაკითხვის თარიღი: 29 January 2012.
  21. Road to Independence. US GOV. წაკითხვის თარიღი: 29 January 2012.