ბრუნეი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ბრუნეი დარუსალამი
ბრუნეის სახელმწიფო
بروني دارالسلام
Negara Brunei Darussalam
ბრუნეი
ბრუნეის
ჰიმნი: ღმერთო დალოცე სულთანი
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
ბანდარ-სერი-ბეგავანი
4°55′ ჩ. გ. 114°55′ ა. გ. / 4.917° ჩ. გ. 114.917° ა. გ. / 4.917; 114.917
ოფიციალური ენა მალაიური
მთავრობა აბსოლუტური ისლამური სასულთნო
 -  სულთანი ჰასანალ ბოლკიაჰი
ფართობი
 -  სულ 5,765 კმ2 (172-ე)
 -  წყალი (%) 8,6
მოსახლეობა
 -  2013 შეფასებით 415 717 [1] (175-ე)
 -  2001 აღწერა 332 844 
 -  სიმჭიდროვე 67.3 კაცი/კმ2 (127-ე)
მშპ (მუპ) 2015 შეფასებით
 -  სულ $25.245 მილიარდი[2] (116-ე)
 -  ერთ მოსახლეზე $54,537[2] (10-ე)
აგი (2014) 0.856[3] (მაღალი) (31-ე)
ვალუტა ბრუნეული დოლარი (BND)
დროის სარტყელი (UTC +8სთ.)
ქვეყნის კოდი BRN
Internet TLD .bn
სატელეფონო კოდი 673

ბრუნეი (მალაიზ. Brunei Darussalam) — სახელმწიფო (სასულთნო) სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, კუნძულ კალიმანტანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება სამხრეთ ჩინეთის ზღვასა და მალაიზიას. ფართობი — 5,8 ათ. კმ². მოსახლეობის რაოდენობა — 372 ათ. (2005). დედაქალაქი: ბანდარ-სერი-ბეგავანი.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

XIV საუკუნეში ბრუნეი მაჯაპაჰიტის ვასალი უნდა ყოფილიყო. XV საუკუნეში ბრუნეის გამგებელმა ალაკ-ბერ-ტატამ მოჰამედის სახელი მიიღო და ბრუნეის პირველი სულთანი გახდა. XVI საუკუნის პირველ ნახევარში ბრუნეიმ თავის გავლენას დაუმორჩილა კუნძულ კალიმანტანის მთელი ჩრდილოეთი სანაპირო და სულუს არქიპელაგი. 1521 წელს ბრუნეი მოინახულა ფერნანდო მაგელანმა. ამ დროს ის ძლიერი ფეოდალური სახელმწიფო იყო. 1580 წელს დროებით ესპანელები დაეპატრონენ. 1839 წელს ქვეყნის სულთნის მმართველობაში მოსულმა ინგლისელმა ავანტიურისტმა ჯ. ბრუკმა მოაწყო ამბოხება და დაიკავა ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილი. სულთანისგან ბრუკმა რაჯის ტიტული მიიღო. 1888 წელს ქვეყანა ინგლისის პროტექტორატის ქვეშ გადადის. 1959 წელს აჯანყებების ტალღის გამო ინგლისმა ბრუნეის ავტონომია მიანიჭა, 1984 წლის 1 იანვრიდან გამოცხადდა ქვეყნის სრული დამოუკიდებლობა. 1992 წელს მიღებულ იქნა კონცეფცია — „მალაური ისლამური მონარქია“. სულთანმა ხასანალ ბოლკიახმა დაიწყო საზოგადოების მოდერნიზაციის ფრთხილი პოლიტიკის გატარება. ეროვნული დღესასწაულია 23 თებერვალი — დამოუკიდებლობის დღე.

ბუნება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ტერიტორიის უმეტესობა დაბლობია. კლიმატი ეკვატორული. ჰაერის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში ვარირებს—26 °C. ნალექები 2000-4000 მმ-ია წელიწადში. ტერიტორიის 75 % ტროპიკულ ტყეებს უკავია.

სახელმწიფო წყობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სახელმწიფოს მმართველი და ხელმძღვანელი — სულთანი. ისვე არის ქვეყნის რელიგიური ლიდერი. ხელისუფლება დაკომპლექტებულია ძირითადად მისი ოჯახის წევრებისა და ნათესავებისაგან.

ქვეყნის ტერიტორიულ ადმინისტრაციული მოწყობა — 4 რეგიონი.

ბრუნეის ადმინისტრაციული მოწყობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბრუნეის მდებარეობა
ბრუნეის ადმინისტრაციული მოწყობა

ბრუნეი დაყოფილია ოთხ ადმინისტრაციულ ერთეულად:

  1. ბელაიტი
  2. ბრუნეი-მუარა
  3. თემბურონგი
  4. ტუტონგი

თემბურონგის მხარე ქვეყნისაგან გამოყოფილია მალაიზიის ტერიტორიით.

რეგიონები დაყოფილია უფრო მცირე ერთეულებად, რომლებსაც მუკიმებს ეძახიან.

მოსახლეობა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ეთნიკური შემადგენლობა ქვეყნისა მრავალფეროვანია: ქვეყნის (66 %) მალაელები არიან, მათთან მონათესავე ეთნუკური ჯგუფები — კელაელები, იბანელები, მელანაუელები, დუსუნები, მურუტები, დააკები და სხვა — 8 %, ასევე ჩინელები (11 %), ებრაელები, ინდოელები და სხვა.

ოფიციალური ენაა — მალაური, გავრცელებულია ასევე ინგლისური და ჩინური ენები.

ოფიციალური რელიგიაა — ისლამი (67 %), 13 % — ბუდიზმი, 10 % — ქრისტიანობა (ძირითადად პროტესტანტები), 10 % — სხვა (ძირითადად აბორიგენული კულტურები).

ქალაქის მოსახლეობა — 58 %. სიმჭიდროვე — 62 ად./კმ². მოსახლეობის 1/3 ბრუნეის დედაქალაქში ცხოვრობს.

უდიდესი ქალაქები (2009)[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ადგილი ქალაქი მხარე მოსახლეობა
1 ბანდარ-სერი-ბეგავანი ბრუნეი მუარა 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.134,000
2 განდონგის ქალაქი ბრუნეი მუარა 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.109,000
3 ჯერუდონგი ბრუნეი მუარა 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.93,000
4 კუალა ბელაიტი ბელაიტი 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.78,000
5 სერია ბელაიტი 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.35,000
6 ბერეკას ქალაქი ბრუნეი მუარა 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.19,000
7 ტუტონგის ქალაქი ტუტონგი 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.15,000
8 ბანგარი ტემბურონგი 0ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“..ექსპრესიის შეცდომა: ამოუცნობი პუნქტუაციის ნიშანი „,“.4,000

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

უპირატესობანი: ნავთობის და ბუნებრივი აირის მარაგი 20-30 წლის საკმარისია. თუმცა, უცხოური ინვესტიცებიდან შემოსავალი (2004 $7,75 მლრდ) აღემატება ბუნებრივი აირიდან და ნავთობიდან შემოსულ შემოსავალს.

სუსტი მხარეა დივერსიფიკაციის არ ქონა. ქვეყნის ეკონომიკა ორიენტირებულია ერთ პროდუქტზე.

ქვეყანა წელიწადში მოიპოვებს 10 მლრდ. ტონა ნავთობს და 12 მლრდ მ³ გაზს. ნავთობისა და გაზის დიდი მარაგების გამო ქვეყანას ერთ-ერთი წამყანი ადგილი უკავია ცხოვრების დონის მიხედვით სამხრეთ აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებში.

ბოლო წლებში აქტიურად მიმდინარეობს მუშაობა ქვეყანაში ტურისტების მოსაზიდად.

ლიტერატურა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:
მთავრობა
ზოგადი ინფორმაცია
  • Brunei from UCB Libraries GovPubs
ბიზნესი
ტურიზმი

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. The World Factbook. Cia.gov. წაკითხვის თარიღი: 30 December 2013.
  2. 2.0 2.1 Brunei. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 22 January 2016.
  3. 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (2014). წაკითხვის თარიღი: 14 December 2015.