ნეპალი

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ნეპალის ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა
लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल
Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl
ნეპალი
ნეპალის
დროშა გერბი
დევიზი: जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी
„დედა და სამშობლო ზეციურ სამეფოზე დიადია“
ჰიმნი: "დამზადებულია ასობით ყვავილისგან"
ჰიმნის მოსმენა
დედაქალაქი
(და უდიდესი ქალაქი)
კატმანდუ
24°42′ ჩ. გ. 85°19′ ა. გ. / 24.700° ჩ. გ. 85.317° ა. გ. / 24.700; 85.317
ოფიციალური ენა ნეპალური
მთავრობა რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენტი ბიდჰია დევი ბჰანდარი
 -  ვიცე-პრეზიდენტი ნანდა კიშორ პუნი
 -  პრემიერ-მინისტრი კჰადგა პრასად შრმა ოლი
ფართობი
 -  სულ 147,181 კმ2 (95-ე)
 -  წყალი (%) 2.8
მოსახლეობა
 -  2013 შეფასებით 30 430 267 (41-ე)
 -  2011 აღწერა Increase2.svg 26,494,504[1] 
 -  სიმჭიდროვე 199 / ად კაცი/კმ2 
მშპ (მუპ) 2016 შეფასებით
 -  სულ $74.020 მილიარდი[2] 
 -  ერთ მოსახლეზე $2,573[2] 
აგი (2015) 0.548[3] (დაბალი) (145-ე)
ვალუტა ნეპალური რუპია (NPR)
დროის სარტყელი (UTC +5:45)
 -  ზაფხულის (DST) (UTC +5:45) (UTC)
ქვეყნის კოდი NPL
Internet TLD .np
სატელეფონო კოდი 977

ნეპალი (ნეპ. नेपाल), ოფიციალურად: ნეპალის ფედერაური დემოკრატიული რესპუბლიკა[4]სამხრეთ აზიაში მდებარე სუვერენული სახელმწიფო.

ის არის ზღვასთან გასასვლელია არმქონე ქვეყანა რომელიც მდებარეობს ჰიმალაის სამხრეთით და მოქცეულია ინდოეთსა და ჩინეთს შორის. მას ბანგლადეშისგან აშორებს ინდოეთის საკუთრებაში მყოფი სილიგურის კარიდორი, ხოლო ბჰუტანისგან სიკიმის შტატი. კატმანდუ არის ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქი.

მსოფლიოს ათი უდიდესი მთიდან რვა მდებარეობს ნეპალის ჩრდილოეთში. ნეპალის სამხრეთი რეგიონი არის ნაყოფიერი და ნოტიო.[5]

ნეპალელების დაახლოებით 81.3% ინდუიზმის აღმსარებელია. სხვა გავრცელებული რელიგიებია: ბუდიზმი -9%, ისლამი - 4.4%, კირატიზმი -3.1%, ქრისტიანობა -1.4% და ანიმიზმი -0.4%.[6]

1768 წლიდან ნეპალი იმართებოდა შახის დინასტიის მიერ, როდესაც პრითვი ნარაიან შახმა გააერთიანა ნეპალის ტერიტორიაზე არსებული მრავალი მცირე სამეფო. ათ წლიანი სამოქალაქო ომის შემდეგ სადაც ჩათული იყო ნეპალის კომუნისტური პარტიის მაოისტური ფრთა 2005 წლის 22 ნოემბერს 12 პუნქტიანი ხელშეკრულებით დასრულდა, რომელიც იყო 2008 წელს ჩატარებული პირველი დამფუძნებელი კრების არჩევნების გარანტი. 2015 წლის 20 სექტემბერს პრეზიდენტმა რამ ბარან იადავმა გამოაცხადა ახალი კონსტიტუციის შექმნა.

ნეპალი არის მცირე შემოსავლიანი და ადამიანის განვითარების დაბალი ინდექსის მქონე ქვეყანა. მიუხედავად ამისა მთავრობა გეგმავს, რომ ნეპალი 2022 წელს შევიდეს შედარებით განვითარებული ქვეყნების სიაში.[7][8]

სახელწოდება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • ოფიციალური:
  • ეროვნული: Sri Nepala Sarkar.
  • ეტიმოლოგია: ქვეყნის სახელწოდება ძველინდურ ენაზე ნიშნავს „მთის ძირში მდებარეს“.

გეოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : ნეპალის გეოგრაფია.
Nepal-CIA WFB Map.png

ქვეყანა ჰიმალაის მთიანეთში. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს 14-დან 8 რვაათასიანი მწვერვალი, მათ შორის მთა ევერესტი (ნეპალურად - საგარმათჰა, ტიბეტურად - ჯომოლუნგმა). მოსაზღვრე ქვეყნებია: ჩინეთი, ინდოეთი. ფართობი: 140.797 კვ.კმ.

სახელმწიფო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • სახელმწიფო სისტემა : რესპუბლიკა.
  • სახელმწიფოს მეთაური : პრეზიდენტი .
  • საკანონმდებლო ორგანო : ორპალატიანი პარლამენტი (60+205 წევრი).
  • ადმინისტრაციული დაყოფა : 14 ზონა (anchal).

დემოგრაფია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • მოსახლეობა - 27,676,457 (2005), მათ შორის ნეპალელი 55 %, ბიჰარელი 18%.
  • სახელმწიფო ენა : ნეპალური (90%). სხვა ენები - 30-მდე ადგილობრივი ენა და დიალექტი.
  • რელიგია : ინდუიზმი.
  • დედაქალაქი : კატმანდუ (729 ათასი), ბირატნაგარი (175), ლალიტპური (169), პოხარა (166).

ეკონომიკა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  • რესურსები : წყალი, საშენი ხე-ტყე, ჰიდროენერგია, სპილენძი, კობალტი, რკინის მადანი.
  • ექსპორტი : მარცვლეული, ჯუთი, ხე-ტყე, ბალახები.
  • ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე : 230 $.
  • ვალუტა : ნეპალური რუპია (NPR).

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1923 წელს გახდა დამოუკიდებელი ინგლისისაგან. 1951-ში აღდგა მონარქია. 1960 წელს მეფემ დაითხოვა პარლამენტი და აკრძალა პოლიტიკური პარტიები. 1980 წლიდან დაიწყო მოსახლეობის გამოსვლები დემოკრატიული თავისუფლებების მოსაპოვებლად, რასაც მოჰყვა ერთპარტიული სისტემის მოშლა. 1991 წელს ჩატარებულ არჩევნებში პარტია ნეპალის კონგრესმა გაიმარჯვა. ნეპალში მოქმედებს კონსტიტუციური მონარქია.

ღირსშესანიშნაობანი[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საგარმათას ეროვნული პარკი, კატმანდუს ხეობა, ჩიტვანის სამეფო პარკი, ლუმბინი (ბუდას დაბადების ადგილი).

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე:

რესურსები ინტერნეტში[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. National Population and Housing Census 2011 -(National Report). სტატისტიკის ცენტრალური ბიურო (ნეპალი). წაკითხვის თარიღი: 26 ნოემბერი 2012.
  2. 2.0 2.1 Nepal. International Monetary Fund. წაკითხვის თარიღი: 12 March 2016.
  3. 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (2015). წაკითხვის თარიღი: 17 December 2015.
  4. CIA – The World Factbook. Cia.gov. წაკითხვის თარიღი: 5 December 2012.
  5. Shaha (1992), p. 1.
  6. 2011 Nepal Census Report დაარქივებული აპრილი 18, 2013 საიტზე Wayback Machine
  7. The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World" pp. 144–147. კაცობრიობის განვითარების ანგარიში გაეროს განვითარების პროგრამა. წაკითხვის თარიღი: 15 January 2014.
  8. Planning Commission, Nepal. An Approach to the Graduation from the Least Developed Country by 2022. დაარქივებულია ორიგინალიდან 30 June 2014-ში. წაკითხვის თარიღი: 3 July 2014.