სირია

სირია არაბ. سُورِيَا სირია
დროშა გერბი
დედაქალაქი და		დამასკო 33°30′ ჩ. გ. 36°18′ ა. გ.
ოფიციალური ენა		არაბული
აღიარებული ეროვნული ენები		ქურთული
მთავრობა		საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
-	პრეზიდენტი	აჰმედ ალ-შარაა
-	პრემიერ მინისტრი	მუჰამად ალ-ბაშირი
ფართობი
-	სულ	186 475 კმ2 (89-ე)
-	წყალი (%)	1,1
მოსახლეობა
-	2012 შეფასება	22 530 746 (54-ე)
-	სიმჭიდროვე	118,3 კაცი/კმ2 (101-ე)
მშპ (მუპ)		2012 შეფასება
-	სულ	$107.831 მილიარდი
-	ერთ სულ მოსახლეზე	$5100
აგი (2013)		0.648 საშუალო · 116-ე
ვალუტა		სირიული ფუნტი (SYP)
სასაათო სარტყელი		UTC+02:00
-	ზაფხული (DST)	UTC+03:00 (UTC)
თარიღის ფორმატი		დდ/თთ/წწწწ
სატელეფონო კოდი		+963
ISO 3166 კოდი		SYR
ინტერნეტ-დომენი		.sy

სირია (არაბ. سورية; სირიული: ܣܘܪܝܐ) — ქვეყანა დასავლეთ აზიაში. დასავლეთიდან ესაზღვრება ლიბანი და ხმელთაშუა ზღვა, ჩრდილოეთიდან თურქეთი, აღმოსავლეთიდან ერაყი, სამხრეთიდან იორდანია და სამხრეთ-დასავლეთიდან ისრაელი.

თანამედროვე სირიის სახელმწიფოებრიობა დაიწყო 70 წლის წინ, ხოლო ცივილიზაცია ჩაისახა ჯერ კიდევ ძვ. წ. IV ათასწლეულში. დედაქალაქია დამასკო, ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ხანგრძლივად დასახლებული ქალაქი მსოფლიოში; გარდა ამისა, დამასკო დღევანდელ მსოფლიოს დედაქალაქებს შორის ყველაზე ძველი დასახლებაა.

2015 წლის მონაცემებით სირიის მოსახლეობა შეადგენს 18,5 მლნ ადამიანს. მოსახლეობის 70 %-ზე მეტი სუნიტია. სირიაში ასევე ცხოვრობენ ალავიტები - 16 % და ქრისტიანები - 10 %. სახელმწიფო ენაა - არაბული.

1963 წლიდან 2024 წლამდე რესპუბლიკას მართავდა პარტია ბაასი და მისი მოკავშირეები. 2011 წლიდან სირიაში მიმდინარეობს სამოქალაქო ომი ერთი მხრივ ქვეყნის ხელისუფლებას, ხოლო მეორე მხრივ შეიარაღებულ ოპოზიციას, ქურთების დაჯგუფებებსა და 2014 წლიდან ისლამურ სახელმწიფოს შორის. კონფლიქტის ყველა მხარე მნიშვნელოვან დახმარებას იღებს საზღვარგარეთის ქვეყნებიდან.

ისტორია

სახელგნთქმული ქალაქ პალმირას ნანგრევები, რომელიც სირიის უდაბნოში I და II საუკუნეებში აღორძინდა.

1946 წელს მოიპოვა სრული დამოუკიდებლობა საფრანგეთისაგან. 1958-61 წლებში ეგვიპტესთან ერთად შედიოდა არაბთა გაერთიანებულ რესპუბლიკაში. ექვსდღიანი ომის შედეგად (1967) დაკარგა გოლანის მაღლობები, რომელსაც ახლაც ისრაელი აკონტროლებს. 1981-82 წლებში ჰქონდა სამხედრო კონფლიქტი ლიბანთან. 1991 წელს სპარსეთის ყურის ომში მონაწილეობდა ერაყის წინააღმდეგ. ჰაფეზ ასადის გარდაცვალების შემდეგ ადამიანის უფლებების დაცვის მხრივ სირიაში მდგომარეობა ოდნავ გაუმჯობესდა.

გეოგრაფია

სირიის რუკა

სირია მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. ეს არის ნაყოფიერი ველების, მთებისა და უდაბნოების ქვეყანა. სირიის მოსაზღვრე ქვეყნებია: თურქეთი, ერაყი, იორდანია, ისრაელი, ლიბანი. ფართობი შეადგენს 185 180 კვ. კმ-ს.

სახელმწიფო

• სახელმწიფო სისტემა - რესპუბლიკა.
• სახელმწიფოს მეთაური - პრეზიდენტი.
• საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი პარლამენტი (250 წევრი).
• ადმინისტრაციული დაყოფა - 14 მუჰაფაზა (mufazah).

დემოგრაფია

• მოსახლეობა - 22 530 746 ადამიანი (2012), აქ ცხოვრობს სხვადასხვა ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფის წარმომადგენელი, მათ შორის - სუნიტი არაბები (ისინი უმრავლესობას შეადგენენ - 90 %), ქურთები (5 %), სომხები, ასურელები, ალავიტები (შიიტი მუსლიმები).
• სახელმწიფო ენა - არაბული. გავრცელებულია აგრეთვე - ქურთული, სომხური, არამეული, ფრანგული, ინგლისური.
• რელიგია - მუსლიმი 85 %, ქრისტიანი 15 %.
• დედაქალაქი - დამასკო (2 500 000).
• ქალაქები - ალეპო (2 100 000), ჰომსი (752 000), ლატაკია (800 000), ჰამა (700 000).

ადმინისტრაციული მოწყობა

სირიის მუჰაფაზები

სირია იყოფა 14 მუჰაფაზად (არაბ. مُحافظة). მათ შორის მუჰაფაზის სტატუსი გააჩნია დედაქალაქ დამასკოსაც. ოლქები იყოფა 65 მინტაკად (არაბ. منطقة), ხოლო მინტაკები თავის მხრივ იყოფა 206 ნაჰიად (არაბ. ناحية).

ალ-კუნეიტრის მუჰაფაზა 1973-1981 წლებში ოკუპირებული იყო ისრაელის მხრიდან. ამჟამად მუჰაფაზის ნაწილი დემილიტარიზებული ზონაა და იმყოფება გაეროს მანდატის ქვეშ.

2007 წლიდან სირიაში მოითვლიან 83 დიდ ქალაქსა 6432 დასახლებას (მცირე ქალაქსა და სოფელს).

ნომერი	მუჰაფაზა (ქართ.)	მუჰაფაზა (არაბ.)	ადმ. ცენტრი	ფართობი კმ²	მოსახლეობა ად. (2011 წ.)	სიმჭიდროვე ად./კმ²	სურათი	რუკა
1	დამასკოს მუჰაფაზა	مُحافظة دمشق	დამასკო	118	1 754 000	14 864,41
2	დარის მუჰაფაზა	مُحافظة درعا	დარა	3730	1 027 000	275,34
3	დაირ-ელ-ზავრის მუჰაფაზა	مُحافظة دير الزور	დაირ-ელ-ზავრი	33 060	1 239 000	37,48
4	ალეპოს მუჰაფაზა	مُحافظة حلب	ალეპო	18 498	4 868 000	263,16
5	ჰამის მუჰაფაზა	مُحافظة حماه	ჰამა	10 163	1 628 000	160,19
6	ელ-ჰასაქის მუჰაფაზა	مُحافظة الحسكة	ელ-ჰასაქა	23 334	1 512 000	64,80
7	ჰომსის მუჰაფაზა	مُحافظة حمص	ჰომსი	40 940	1 803 000	44,04
8	იდლიბის მუჰაფაზა	مُحافظة ادلب	იდლიბი	6097	1 501 000	246,19
9	ელ-კუნეიტრის მუჰაფაზა	مُحافظة قنيطرة	ელ-კუნეიტრა	1861	90 000	48,36
10	ლატაკიის მუჰაფაზა	مُحافظة اللاذقية	ლატაკია	2297	1 008 000	438,83
11	რაკის მუჰაფაზა	مُحافظة الرقة	რაკა	19 618	944 000	48,12
12	რიფ-დიმაშკის მუჰაფაზა	مُحافظة ريف دمشق	დუმა	18 036	2 836 000	160
13	ელ-სუვაიდის მუჰაფაზა	مُحافظة السويداء	ელ-სუვაიდა	5550	370 000	66,67
14	ტარტუსის მუჰაფაზა	مُحافظة طرطوس	ტარტუსი	1896	797 000	420,36

ეკონომიკა

• რესურსები - ნავთობი, ფოსფატები, ქრომი და მანგანუმი, ასფალტი, რკინის მადანი, ქვამარილი, მარმარილო, თაბაშირი, ჰიდროენერგია.
• ექსპორტი - ნავთობპროდუქტები, ბამბა, ფოსფატები, ხილ-ბოსტნეული.
• ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე - 1130 $.
• ვალუტა - სირიული ფუნტი (SYP);

მემკვიდრეობა

• კრაკ-დე-შევალიე (ჯვაროსანთა ერთ-ერთი საუკეთესო ციხე),
• პალმირა (რომაული პერიოდის ბრწყინვალე ნაქალაქარი),
• ალეპო (ციხე-სიმაგრე, მეჩეთები, მუზეუმები, სუკები).

• 
  წმინდა ანანიას სახელობის ეკლესია, ძველ დამასკოს ქრისტიანულ სექტორში
• 
  ნურ ალ-დინის მეჩეთის მინარეთი ჰამაში
• 
  ხალიბ იბნ ალ-ვალიდის მეჩეთი ჰომსში
• 
  წმინდა მოსე აბისინიელის მონასტერი