ფინურ-უგრული ენები

ფინურ-უგრული ენები (ასევე ფინურ–მაგიარული, ან მადიარული ენები) წარმოადგენს ურალური ენების ოჯახის ერთ-ერთ შტოს. ფინურ-უგრულ ენებს ორ, ფინურ და უგრულ ენათა შტოდ ჰყოფენ, ხოლო ფინურ-უგრულ ენებზე მოლაპარაკეთ კი ფინურ-უგრელ ხალხებს უწოდებენ.

სახელწოდება

ამ ენებს ზოგჯერ ფინურ-მაგიარულ ან ფინურ-მადიარულ ენებსაც უწოდებენ.

ენათა კლასიფიკაცია

ფინურ–უგრული ენები შემდეგნაირად კლასიფიცირდება:

უგრული ენები

• უნგრული
• ობუგრული ენები
  • ხანტური (აღმოსავლეთიაკური)
  • მანსური (ვოგულური)

პერმის ფინური ენები

• პერმის ენები
  • კომი (სირი(ი)ანული)
  • პერმიაკული (პერმული კომის ენა)
  • უდმურტული (ვოდიანური)
• ვოლგის ფინური ენები
  • მარის ენები
    • მარი (ჩერემესული)
  • მორდვა
    • ერზიანული
    • მოქშური
  • გამქრალი ვოლგის ფინური ენები
    • მარიანული †
    • მურომული †
    • მეშჩერული †
  • ფინურ–სამური ენა (ფინურ–ლაპური ენა)
    • სამური ენები (ლაპური ენები)
      • დასავლეთსამური ენები
        • სამხრეთსამური
        • უნესამური
        • ლულესამური
        • პიტესამური
        • ჩრდილოეთსამური
      • აღმოსავლეთსამური ენები
        • კემისამული †
        • ინარისამული
        • აკალასამური †
        • კილდინსანური
        • სკოლცამური
        • ტერსამული
    • ბალტიის ფინური ენა
      • ესტონური
      • ფინური (მ(ე)იანკიელის, ანუ ტორნედაფინურის, კვენფინურის, ან –კვიანურის და ინგერმანლანდურ–ფინურის ჩათვლით)
      • იშორული (ინგრული)
      • კარელიური
        • საკუთრივ კარელიური
        • ლიადიკური
        • ოლონეცური
      • ლივ((ონ)ი)ური
      • ვეფსური
      • ვორო (ვორუ; სეტოს, ან სეტუს ჩათვლით)
      • ვოდური

უწინ მორდვასა და მარის ენებს ვოლგას ენებს მიაკუთვნებდნენ, მაგრამ დღეს ამგვარი კლასიფიკაცია კითხვის ქვეშ დგას, რადგან შეუძლებელია ვოლგის ფინური ენის რეკონსტრუირება. ამიტომაც კლასიფიცირების კრიტერიუმად უფრო გავრცელების გეოგრაფიული არეალია მიღებული, ვიდრე ენათა გენეტიკური სიახლოვე.

"მამაო ჩვენო" (დასაწყისი) ფინურ–უგრულ ენებზე

ქართულად	მამაო ჩვენო რომელი ხარ ცათა შინა! წმიდა იყავნ სახელი შენი; მოვედინ სუფევა შენი;
უნგრული	Mi Atyánk, aki a mennyekben vagy, szenteltessék meg a Te neved; jöjjön el a Te országod;
მანსური	Man ault olep jegov, tak jälpenlachte nag namen; tak jeimte nag naerlachen;
კომი–სირიანული	Айе миян, коды эм енэж вылын! Мед вежöдъяс тэнад нимыд; мед воас тэнад саритöмыд;
კომი–პერმიაკული	Айа миян, кöдыя эм енвевт вывын! Мед светитчяс тöнат нимыд; мед воас тöнат саритöмыт;
უდმურტული (ვიტიაკური)	Аймы милям ин вылын улыш! Тынад нимыд святой мед луоз; тынад эксэйлыгед мед лыиктоз;
დაბლობის მარი	Пылпомышто улшо мемнан Ачий! Тыйын лўмет мокталтше, тыйын кугыжанышет толжо;
მთის–მარი	Пӹлгомыштышы мäмнäн Äтинä! Тӹньӹн лӹмет лӹмлеш-тäрäлтшӹ, тӹньӹн анжымашет толжы;
ერზიანმორდვული	Менельсэ Тетянок! Тонть леметь шнавозь аштезэ; Тонть Инязорокс чить сазо;
მოქშამორდვული	Менелень тетянок! Шнавозо Тонть леметь; топавтовозо Тонть мелеть;
ფინური	Isä meidän, joka olet taivaissa! Pyhitetty olkoon sinun nimesi; tulkoon sinun valtakuntasi;´
მიანკიელი (ტორნედაფინური)	Meän Isä, joka olet taihvaissa! Pyhitetty olkhoon sinun nimesti; tulkhoon sinun valtakuntasti;
საკუთრივ კარელური	Tuatto! Pyhitettävä olkah siun nimes; tulkah siun valtakuntas;
ოლონეცური	Tuatto meijän taivahalline! Olgah pühännü Sinun nimi; tulgah sinun valdu;
ტვერის კარელური	Туатто мия̄н, кумбанѣ олет тайвагашша! Ана гювиттїя̄човъ ними шивнъ; ана туловъ шивнъ куниңагуш;
ვეფსური	Meiden taivhalline Tatam! Olgha pühä sinun nimi; tulgha sinun valdkund;
ვოდური	Izä mede, kumpa olet taivaiza! Pühättü olko nimes sinu; liti-tulko sinu valtas;
ესტონური	Meie Isa, kes Sa oled taevas! Pühitsetud olgu Sinu nimi; Sinu riik tulgu;
ვორო (ენა)	Mi Esä taivan! Pühendedüs saaguq sino nimi; sino riik tulguq;
ლივური	Mạd iza, kis sa vuod touvis! pǖvātộd las sig sin nim; las tugộ sin vạlikštộks;
ნორდსამული	Ačče min, don gutte læk almin! Basotuvvus du namma; Bottus du rika;
ინარისამული	Aätj miin, ki läh almest! Passe läos tu namma; aldanevos tu valdegodde;
სკოლცამური	Äätje mii, ku leäk almest! Da passe leidsj tu nammat; da poat tu tsarstvie;
კილდინსამური	Адж мӣн, е̄ллей Альмесьт! Святэ ля̄ннч нэ̄м То̄н; оаннѣ пуадт То̄н Ланнѣ

რიცხვითი სახელი

მაშინ როცა რიცხვითი სახელები "ერთი"–დან "ექვსი"ს ჩათვლით ფინურ–უგრული წარმოშობისაა, რიცხვი სახელი "შვიდი" როგორც ფინურ, ასევე უგრულ ენებში წარმოადგენს ინდროევროპულ ნასესხობას, კერძოდ კი ძველი ინდურიდან შემოსულ სიტყვას – "საპტა". სიტყვა "ათი" იყო არამარტო სიტყვა "ათი"–ს შესატყვისი, არამედ გამოხატავდა‛რიცხვსაც’. ეს დღესაც ასეა სამის, მარისა და მანსის ენებზე. რიცხვითი სახელი "დას" კომისა და უდმურტულ ენაში, ხოლო "ტიზ" უნგრულში ირანული ენებიდან შემოსულ ნასესხობას წარმოადგენს .

	ფინური	ესტონური	ლივური	ვოდური	ვეფსური	კარელიური	ნორდსამი	სკოლცამი	ოლიკ–მარი	ერსია- მორდვული	მოქშა- მორდვული	კომიზე- ზირიანული	უდმურტული	მანსური	ხანტური	უნგრული
1	yksi	üks	ikš	ühsi	üs	yksi	okta	õhtt	икте	вейке	фкя	öтик	одык	аква	ит	egy
2	kaksi	kaks	kakš	kahsi	kaks	kakši	guokte	kue´htt	коктыт	кавто	кафта	кык	кык	китыг	катын	kettő
3	kolme	kolm	kuolm	kõlmõ	kuome	kolmi	golbma	koumm	кумыт	колмо	колма	куим	куин	хурум	хутым	három
4	neljä	neli	nēļa	nellä	nell	nellä	njeallje	nellj	нылыт	ниле	ниле	нёль	ниль	нила	няты	négy
5	viisi	viis	vīž	viiz	viž	viisi	vihtta	vitt	визыт	ветесь	вете	вит	вить	ат	вет	öt
6	kuusi	kuus	kūž	kuuz	kuz	kuuši	guhtta	kutt	кудыт	кото	кота	квайт	куать	хот	хут	hat
7	seitsemän	seitse	seis	seitsee	seiččeme	šeiččemen	čieža	čiččâm	шымыт	сисем	сисем	сизим	сизьым	сат	тапыт	hét
8	kahdeksan	kaheksa	kādõks	kahõsaa	kahesa	kahekšan	gavcci	kääu´c	кандаше	кавксо	кафкса	кöкъямыс	тямыз	нёллов	нювты	nyolc
9	yhdeksän	üheksa	īdõks	ühesää	ühesa	yhekšän	ovcci	ååu´c	индеше	вейксэ	вейхкса	öкмыс	укмыс	онтэллов	йиряң	kilenc
10	kymmenen	kümme	kim	čümmee	kümne	kymmenen	logi	lååi	лу	кемень	кемонь	дас	дас	лов	яң	tíz
100	sata	sada	sada	sada	sata	sata	čuođi	čue´đ	шÿдö	сядо	сяжа	се	сю	сат	сот	száz
1.000	tuhat	tuhat	tuhat	tuhat	tuhat	tuhat	duhát	dohat	тÿжем	тёжа	тёжянь	сюрс	сюрс	сотэр	...	ezer

რესურსები ინტერნეტში

• Frequently Asked Questions about Finno-Ugrian Languages
• László Marácz: The Untenability Of The Finno-Ugrian Theory From A Linguistic Point Of View
• ურალურ ენათა სია–ჩამონათვალი მოსაუბრეთა რაოდენობის მითითებით (ინგლისურ ენაზე)