საქართველოს სამეფო

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

საქართველოს სამეფო

Kingdom of Kakheti-Hereti (XI-XII).svg
 
Kartli - drosha jvari.svg
 
Flag of Kingdom of Abkhazia.svg
 
Jorgat harasm.gif
978 — 1466 Kartli flag.jpg
 
Kakheti banner.jpg
 
Imeretiflag.jpg
 
Samtskhe-saatabago flag.jpg
Sakartvelo - drosha.svg
დროშა
Georgian empire with tributaries-ka.png
დედაქალაქი ქუთაისი (978-1122)
თბილისი (1122 წლიდან)
უდიდესი ქალაქები დმანისი, ლორე, ანისი, თელავი, ახალციხე, ოლთისი, ცხუმი, გორი, რუსთავი
ენა ქართული
რელიგია მართლმადიდებლობა
ფართობი 1213-1245წ. - 380 000 კმ²
მოსახლეობა 5 000 000
მმართველობის ფორმა მონარქია
დინასტია ბაგრატიონთა დინასტია

ერთიანი საქართველო — ფეოდალური სახელმწიფო საქართველოში. საფუძველი ჩაეყარა 975 წელს, როდესაც ტაო-კლარჯეთის მეფემ დავით III კურაპალატმა ქართლში მეფედ დასვა თავისი შვილობილი ბაგრატ III (ძე გურგენ II-ისა), 978 წელს კი “აფხაზთა მეფედაც” აკურთხა. 1001 წელს ბაგრატ შეიერთა დავით III-ის სამფლობელო კლარჯეთი, ხოლო 1008 წელს მამამისის სამფლობელო ტაო. ასე გაერთიანდა საქართველო, ხოლო ბაგრატ III გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფე გახდა. ამ პერიოდში საქართველოს სამეფოში შედიოდა ყველა ქართული სამეფო-სამთავრო გარდა კახეთ-ჰერეთისა. თბილისი და მისი მიმდებარე ტერიტორიები რჩებოდა არაბი ამირების ხელში. სამეფოს დედაქალაქი უფლისციხე იყო, ხოლო 1046 წლიდან - თბილისი. სამეფოს მართავდნენ ბაგრატიონთა დინასტიის წარმომადგენლები. საქართველოს გაერთიანების პროცესი, რომელიც VIII საუკუნიდან დაიწყო, დაასრულა დავით აღმაშენებელმა, რომელმაც 1104 წელს შემოიერთა კახეთ-ჰერეთი, 1122 წელს — თბილისი. XII საუკუნეში საქართველო წინა აზიის უძლიერესი სახელმწიფო იყო, მისი ტერიტორია მთელ კავკასიას მოიცავდა.

1225 წლიდან საქართველოს ჯერ ჯალალ-ედ-დინი შემოესია, შემდეგ მონღოლები. 1242 წლიდან საქართველო მონღოლთა ვასალი გახდა, რომლებმაც 1247 წელს აქ ერთდროულად ორი მეფე დასვეს: დავით VI ნარინი (რუსუდანის ძე) და დავით VII ულუ (ლაშა-გიორგის ძე). 1258 წელს მათ საქართველოზე ორად გაიყვეს: აღმოსავლეთად და დასავლეთად. 1329 წელს გიორგი V ბრწყინვალემ კვლავ გააერთიანა საქართველო და მონღოლები განდევნა. XV საუკუნის შუა წლებში თემურლენგისა და „შავბატკნიანთა“ შემოსევების შედეგად საქართველო დასუსტდა და დაიშალა სამეფო-სამთავროებად: მას ჯერ სამცხის სამთავრო გამოეყო, შემდეგ იმერეთის სამეფო, ბოლოს კახეთის სამეფო. 1491 წელს ქართველმა მეფე-მთავრებმა სცნეს ერთმანეთის დამოუკიდებლობა და საზღვრებიც დაადგინეს.

საქართველოს შავიზღვისპირეთი და თბილისი, ფრაგმენტი ანჯელინო დულჩერტის პორტოლანიდან, 1339
ფრაგმენტი ნიკოლა დე ფერის რუკიდან, 1705

თურქ სელჩუკების შემოსევა და საქართველოს დამორჩილება[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

სელჩუკების შემოსევის შედეგად, საქართველო ძლიერ დაზარალდა და ვასალიც გახდა. ქართველი მეფეები ხარკს უხდიდნენ თურქ-სელჩუკთა მმართველს, ხოლო ხალხმა იმედი დაკარგა და მიწაზეც ვერ მუშაობდა. ასეთი ძნელი პერიოდი გაგრძელდა, სანამ საქართველოს მეფის გიორგი II-ის შვილი, დავით IV აღმაშენებელი არ გამეფდა. დავითმა გაატარა რეფორმების რიგი, ჩამოაყალიბა ერთიანი და ძლიერი სახელმწიფო და ბოლო მოუღო სელჩუკების ბატონობას.

საქართველოს გაძლიერება და სელჩუკების განდევნა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

დავით აღმაშენებელი ავიდა სამეფო ტახტზე 1089 წელს 16 წლის ასაკში. ქვეყნის სათავეში მოსვლის შემდეგ მან შექმნა რეგულარული არმია, რომელიც იგერიებდა შემოჭრილ სელჩუკებს. დავითის დროს მიმდინარეობდა პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა, რამაც ხელი შეუწყო მის გეგმებს. 1099 წელს მან შეწყვიტა ხარკის გადახდა და დაიწყო ლაშქრობები დამპყრობლების წინააღმდეგ. 1103-1105 წლებში შემოიერთა ჰერეთი, რამაც გაამწარა სელჩუკი განჯის მმართველი. სელჩუკთა რაზმები დაიძრნენ ჰერეთისკენ, რათა განედევნათ ქართველები. 1104 წელს მოხდა ბრძოლა, რომელიც დასრულდა ქართველების გამარჯვებით. 1010 წელს დავითმა აიღო ქალაქი სამშვილდე, რის შემდეგაც სელჩუკებმა დათმეს ქვემო ქართლი. 1115 წელს ქართველებმა განდევნეს სელჩუკები რუსთავიდან, ხოლო 1118 წელს კი დაიკავეს ლორეს ციხე-სიმაგრე. ასევე მმართველობის დროს დავითმა გაატარა საეკლესიო რეფორმა და ეკლესიას კათალიკოსი დაუნიშნა. ლაშქრობების შედეგად თბილისი, რომელიც ჯერ კიდევ სელჩუკთა ხელში რჩებოდა, იზოლირებული აღმოჩნდა. მის გარშემო ქართული ციხე-სიმაგრეები იდგა.

1121 წელს მოხდა გადამწყვეტი ბრძოლა ქართველებსა და სელჩუკებს შორის, რომელიც ცნობილია როგორც დიდგორის ბრძოლა. დავით აღმაშენებელმა დალეწა მოწინააღმდეგის 300 ათას კაციანი არმია, რის შედეგადაც სელჩუკები საბოლოოდ განიდევნენ საქართველოდან. შემდგომი ლაშქრობებისას ქართველებმა დაიკავეს შირვანი და სომხეთის დიდი ნაწილი.

ამრიგად, დავით აღმაშენებელმა შექმნა იმ დროის კავკასიონის უძლიერესი სახელმწიფო, ხოლო მისმა შთამომავლებმა გააგრძელეს კავკასიონის მთიული ხალხების დამორჩილება.

საქართველოს სამეფოს ოქროს ხანა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

საქართველოს ოქროს ხანა იყო, როდესაც საქართველოს დედოფალი იყო თამარ მეფე[1]დედოფალს ემორჩილებოდნენ განჯა, ნახიჭევანი, ტრაპიზონის იმპერია, ალანია და სხვა. 1194-1204 წლებში ქართულმა ჯარებდა მოიგერიეს თურქული ჯარები, რომლებიც უტევდნენ სამხრეთიდან. საქართველი იმდენად გაძლიერდა, რომ 1210 წელს ქართველი სარდლის, ზაქარია მხარგრძელის ინიციატივით მოეწყო ლაქრობა ჩრდილოეთ ირანში[2], რამაც საქართველოს ავტორიტეტი რეგიონში უფრო აამაღლა.

საქართველოს ოქროს ხანა არა მარტო ლაშქრობებზე აისახა. ამ დროს დაწერილ იქნა უამრავი ძვირფასი ხელნაწერი, წიგნი და სხვა. ყველაზე ცნობილია შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი. ნაწარმოები, რომელიც ნათარგმნია უამრავ ენაზე. ქართული კულტურა გავრცელდა საბერძნეთში(კერძოდ ათონის მთაზე), ბულგარეთში და კიდევ ახლო აღმოსავლეთის ზოგიერთ ქვეყანაზე.


გაერთიანებული საქართველოს მეფეები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბაგრატ — მეფე (975—1014)

გიორგი I — მეფე (1014—1027)

ბაგრატ IV — მეფე (1027—1072)

გიორგი II — მეფე (1072—1089)

დავით IV აღმაშენებელი — მეფე (1089—1125)

დემეტრე I — მეფე (1125—1154)

დავით V — მეფე (1154—1155)

დემეტრე I — მეფე (1155—1156, მეორედ)

გიორგი III — მეფე (1156—1184)

თამარ დიდი — დედოფალი (1184—1213, თანამოსაყდრე 1177-დან)

გიორგი IV ლაშა — მეფე (1213—1223).

რუსუდანი — დედოფალი (1223—1245)

სქოლიო[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

  1. Georgia.. Encyclopædia Britannica Premium Service.
  2. библиотека истории Гумер - Вачнадзе М., Гурули В., Бахтадзе М. История Грузии