თბილისის საამირო

მასალა ვიკიპედიიდან — თავისუფალი ენციკლოპედია
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება

თბილისის საამიროარაბთა სახალიფოს ვასალური პოლიტიკური ერთეული საქართველოში, არსებობდა 736-1122 წლებში. არაბი ამირები თავიდან მთელ აღმოსავლეთ საქართველოს მართავდნენ, მაგრამ ქართველი ხალხის ბრძოლის შედეგად მათი სამფლობელო ნელ-ნელა შემცირდა. IX საუკუნის დასაწყისში საამირო მოიცავდა მხოლოდ ქართლს, ხოლო XI საუკუნიდან — ქალაქ თბილისს და მის მიმდებარე მიწებს ქვემო ქართლის ტერიტორიაზე. საამირო საკუთარი დამოუკიდებლობისათვის ებრძოდა ქართულ სამეფო-სამთავროებს, ასევე სახალიფოს ცენტრალურ ხელისუფლებას. საამიროს სამი დინასტიის — შუაბიანთა, შაბანიანთა და ჯაფარიანთა წარმომადგენლები მართავდნენ. 1122 წელს დავით აღმაშენებელმა აიღო თბილისი, რითაც წერტილი დაუსვა თბილისის საამიროს არსებობას და ქალაქი გაერთიანებული საქართველოს დედაქალაქად აქცია.

ისტორია[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

ბუღა თურქის შემოსევა[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : ბუღა თურქის შემოსევა.

მე-9 საუკუნიდან თბილისის ამირებმა ბრძოლა დაიწყეს ხალიფისაგან დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად,რის გამოც არაბებმა რამოდენიმეჯერ ჯარიც კი გამოაგზავნეს თბილისზე ძალაუფლების აღსადგენად. ამ ლაშქრობებიდან ყველაზე სასტიკი იყო არაბი სარდლის ბუღა თურქის მიერ თბილისის აღება.თბილისის ამირა საჰაკი ხალიფას უკვე დიდი ხანი აღარ უგზავნიდა ხარკს და მას თავის შეხედულებისამებრ განკარგავდა.არაბების წინააღმდეგ ბრძოლაში საჰაკს მხარი დაუჭირა აფხაზეთის მეფემემ .ქალაქი კარგად იყო გამაგრებული და რადგანაც არაბები ბრძოლით ვერაფერს გახდნენ,ქალაქს ცეცხლი გაუჩინეს.მტრები ისრებს ნავთში ამოვლებულ ჩვრებს ახვევდნენ და ისე ისროდნენ,მითუმეტეს რომ იმ დღეს ქარი თბილისისაკენ უბერავდა.853 წლის 5 აგვისტოს თბილისში ბუღა თურქის ლაშქარი შევიდა.ქალაქის დიდი ნაწილი დაიწვა,ამირა კი ბუღა თურქმა შეიპყრო და თავი მოკვეთა.მოკვეთილი თავი ხალიფას გაუგზავნეს,ხოლო ტანი თბილისის გალავნის კედელზე ჩამოკიდეს ურჩთა შესაშინებლად.

საქართველოს მიერ თბილისის აღების უშედეგო მცდელობები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1032 წელს კლდეკარისა და ქართლის ერისთავებმა ლიპარიტ ბაღვაშმა და ივანე აბაზას ძემ თბილისის ამირა ჯაფარი ქალაქიდან გამოიტყუეს და შეიპყრეს.როგორც ჩანს,ამირა ვერანაირად ვერ წარმოიდგენდა მოვლენების ამდაგვარ განვითარებას,რადგანაც ქართველ ერისთავებთან შეხვედრაზე ყველანაირი ეჭვის გარეშე გამოვიდა,მითუმეტეს მან და ბაგრატ IV-მ სულ ცოტა ხნის წინ ერთობლივი ძალებით გაილაშქრეს განჯაზე.,,მატიანე ქართლისას“ ავტორის თქმით,ჯაფარის ბედი საკმაოდ მძიმედ წარიმართა.მან ტყვეობაში სავარაუდოდ ხუთი წელი გაატარა.რთული სათქმელია,თუ რატომ ვერ მოახერხეს ქართველებმა უპატრონოდ დარჩენილი ქალაქის აღების ორგანიზება.ივანე ჯავახიშვილი მიუთითებდა,რომ ბირთვისის ციხის აღების შემდეგ მეფემ შეიბრალა ამირა და კვლავ დაამტკიცა იგი თბილისის მმართველად,ვ.კოპალიანის მოსაზრებით კი ბაგრატი ლიპარიტისა და ივანეს მოწინააღმდეგე ფეოდალების ზეგავლენის ქვეშ მოექცა,რომელებიც ქალაქის აღებაში ბაღვაშის გაძლიერების საფრთხეს ხედავდნენ,ამიტომავ თბილისის შემოერთებაზე უარი თქვა.ასეა თუ ისე,თბილისის საამირო კვლავ დამოუკიდებელ ერთეულად რჩებოდა,თუმცა ჯაფარის გათავისუფლებიდან უკვე ერთი წლის შემდეგ კვლავ ლიპარიტის თაოსნობით ქართველებმა ისევ სცადეს თბილისის აღება.ისტორიკოსები თვლიან,რომ ლიპარიტმა დაარწმუნა მეფე თბილისის აღების აუცილებლობაში და ხელმეორე გალაშქრებისაკენ მოუწოდა.თბილისში შესულმა ჯარმა გადაკეტა ყველანაირი გზა,რათა ქალაქი გარე სამყაროსაგან მოეწყვიტა. თბილისის გარშემო საალყო რკალი შეიკრა.მოსახლეობა საშინელმა შიმშილმა მოიცვა.თბილელი ბერები ქალაქის მეფისათვის გადაცემას აპირებდნენ,ამირა კი საერთოდ ჩუმად გაქცევაზე ფიქრობდა,თუმცა მოულოდნელად ორწლიანი ალყის შედეგად ბაგრატმა ჯაფარს ზავი შესთავაზეა,ჯარებმა კი თბილისი სასწრაფოდ დატოვეს.ეს საკითხიც ისტორიკოსთა დავის მიზეზად იქცა.ივანე ჯავახიშვილი იბნ-ალ-ასირის შემონახულ ცნობაზე დაფუძვნებით მეფის ამ აჩქარებულ გადაწყვეტილებას სულჩუკთა სომხეთსა და აზერბაიჯანში შესვლას უკავშირებს,მ.ლორთქიფანიძე კი მიიჩნევს,რომ თბილისის შემოერთების წარუმატებელი მცდელობას კვლავ ლიპარიტის მოწინააღმდეგე თავადებს აბრალებს,თუმცა არ გამორიცხავს მეფეზე სელჩუკთა ლაშქრობების ზემოქმედებას.


თბილისის ამირები[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]

1062-1068 და 1080-1122 წლებში თბილისს ქალაქის ბერები განაგებდნენ.

თბილისის ამირები
სახელი მეფობის წლები ტიტული
შუაბიანთა დინასტია
ისმაილ იბნ-შუაბი VIII ს.II ნახ.- 813 თბილისის ამირა
მუჰამედ იბნ-ათაბი 813829 თბილისის ამირა
ალი იბნ-შუაბი 829830 თბილისის ამირა
საჰაკი 830853 თბილისის ამირა
შაბანიანთა დინასტია
მოჰამედ იბნ ხალიდა 853869 თბილისის ამირა
ისე იბნ აშ-შეიხ აშ-შაბანი 869875 თბილისის ამირა
აბრაჰამ შაბანი 875878 თბილისის ამირა
გაბულოცი 878882 თბილისის ამირა
ჯაფარიანთა დინასტია
ჯაფარ I იბნ-ალი 882914 თბილისის ამირა
მანსორ იბნ-ჯაფარი 914952 თბილისის ამირა
ჯაფარ II იბნ-მანსორი 952981 თბილისის ამირა
ალი იბნ-ჯაფარი 9811011 თბილისის ამირა
ჯაფარ III იბნ-ალი 10111045 თბილისის ამირა
აბულ-ჰეიჯა იბნ-ჯაფარი 10451062 თბილისის ამირა
სითილარაბი 10681080 თბილისის ამირა