რომის იმპერატორების სია

თავისუფალი ქართულენოვანი ენციკლოპედია ვიკიპედიიდან
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
ავგუსტუსი, რომის პირველი იმპერატორი

ტიტული რომის იმპერატორი გარკვეული გაგებით თანამედროვე ცნებაა და ერთგვარ შეჯამებას უკეთებს პოსტს, რომელიც ეჭირათ იმ პიროვნებებს, რომელთაც რომის იმპერიის ძალაუფლების სადავეების ხელთ ჩაგდება მოახერხეს. რომის იმპერია განვითარდა რომის რესპუბლიკისგან, მას შემდეგ, რაც მან ევროპაში დომინანტური როლი დაიჭირა და მისთვის დამახასიათებელი გახდა ერთპიროვნული მმართველობა, "სენატისა და რომის მოქალაქეთა" ნაცვლად. თუმცა ავგუსტუსი, საყოველთაოდ აღიარებული, როგორც პირველი იმპერატორი, ფრთხილობდა რესპუბლიკური მმართველობის ფასადის შენარჩუნებას, და რაიმე სპეციფიური ტიტული მისთვის არ მიუღია.[1] ამის ნაცვლად მან ადრე არსებული რომის მაგისტრატის ძალაუფლება საკუთარ თავს დაუქვემდებარა და არსებული ტიტული "Princeps Senatus" (სენატის პირველი პირი) მოირგო.[1] მმართველობის ეს სტილი, რომელიც დაახლოებით 300 წელს გაგრძელდა, შესაბამისად "პრინციპატად" იწოდება. სიტყვის "იმპერატორი" თანამედროვე მნიშვნელობა მომდინარეობს ამავე სახელწოდების ტიტულიდან, რომელსაც არმია წარმატებულ გენერალს ანიჭებდა; შესაბამისად, რომის იმპერიის საწყის ფაზაში, "პრინცეპს" ის ჯერ უნდა მოეხვეჭა. შესაბამისად, ტერმინი "იმპერატორი" ამჟამად გამოიყენება რომის იმპერიის მმართველების აღსანიშნავად, ვინაიდან ის (ა) ხაზს უსვამს ძლიერ კავშირს მმართველსა და არმიას შორის (რომლის მხადაჭერაზე იყო მეტწილად მმართველის ძალაუფლება დამოკიდებული), და (ბ) არ განასხვავებს მმართველობის სტილს იმპერიის სხვადასხვა ფაზებში.

ახ. წ. III საუკუნეში მესამე საუკუნის კრიზისის შემდეგ, დიოკლეტიანემ იმპერიული მმართველობის ახალ მანერას ფორმალური და უფრო მიმზიდეველი იერი მიანიჭა, ჩამოაყალიბა რა რომის იმპერიის ე.წ. დომინატის პერიოდი. იმპერატორის პერსონას უფრო ხაზგასმული ავტორიტეტი მიენიჭა, ხოლო მისი მიმართვა გახდა 'Dominus Noster' ('ჩვენი მეუფე'). დიოკლეტიანედან მოყოლებული ხშირად რამდენიმე ერთდროული იმპერატორი არსებობდა, რის გამოც იმპერიის უკიდეგანო ტერიტორიები ქუცმაცდებოდა. 395 წლის შემდეგ და თეოდოსიუს I-ის გარდაცვალებით იმპერია უფრო გამოკვეთილად დაიყო დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებად[2], თუმცა ეს დაყოფა ოფიციალური ჯერ არ ყოფილა და უფრო სტაბილური აღმოსავლეთის იმპერიის იმპერატორი ხშირად საკუთარ ძალაუფლებას ახვევდა თავს დასავლეთ ნახევარს. დასავლეთის იმპერიას განსაკუთრებით მძიმე პერიოდი დაუდგა 395 წლის შემდეგ და საბოლოოდ დაიშალა 455 წელს. ბოლო დასავლეთის იმპერატორი 476 წელს გადადგა ტახტიდან; რის შემდეგად დასავლეთის ტერიტორიებზე უფლებებს აღმოსავლეთის იმპერია იჩემებდა. აღმოსავლეთის იმპერიამ არსებობა 1453 წლამდე გააგრძელა ოსმალეთის თურქების მიერ კონსტანტინოპოლის აღებამდე.[3] აღმოსავლეთის იმპერატორები, რომელთაც დღეს ბიზანტიის იმპერატორებს უწოდებენ, აგრძელებდენ რომის იმპერატორების მემკვიდრეობას.

პრინციპატი

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : პრინციპატი.

იულიუს-კლავდიუსების დინასტია

სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
ოქტავიანე ავგუსტუსი
CAESAR DIVI FILIVS AVGVSTVS
23 სექტემბერი, ძვ. წ. 63 წელი, ნოლა, იტალია 16 იანვარი, ძვ. წ. 27 წელი - 19 აგვისტო, 14 წელი გახდა პირველი „დე ფაქტო“ იმპერატორი სენატის დამარცხების შედეგად. 19 აგვისტო, 14 წელი
შესაძლებელია მოკვდა სიბერით, მოკლეს ან თავი მოიკლა.
ტიბერიუსი
TIBERIVS CAESAR AVGVSTVS
16 ნოემბერი, ძვ. წ. 42 წელი, რომი 19 აგვისტო, 14 წელი - 16 მარტი, 37 წელი ავგუსტუსის ცოლის, ლივიას შვილი პირველი ქორწინებიდან; ავგუსტუსის შვილობილი. Tiberius palermo.jpg 16 მარტი, 37 წელი
შესაძლებელია მოკვდა სიბერით ან მოკლეს.
კალიგულა
GAIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
31 აგვისტო, 12 წელი, ანციო, იტალია 18 მარტი, 37 წელი - 24 იანვარი, 41 წელი ტიბერიუსის ძმისშვილის გერმანიკუსის შვილი. Gaius Caligula Head.jpg 24 იანვარი, 41 წელი
მოკლეს შეთქმულმა სენატორებმა და პრეტორიანელების გვარდიამ.
კლავდიუსი
TIBERIVS CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
1 აგვისტო, ძვ. წ. 10 წელი, ლუგდუნი, გალია 24 იანვარი, 41 წელი - 13 ოქტომბერი, 54 წელი ტიბერიუსის ძმისვილი, გერმანიკუსის ძმა და კალიგულას ბიძა; იმპერატორად გამოაცხადა პრეტორიანელების გვარდიამ. Claudius (M.A.N. Madrid) 01.jpg 13 ოქტომბერი, 54 წელი
შესაძლებელია ის მოეკლა მის ცოლს, აგრიპინა უმცროსს ნერონის სასარგებლოდ.
ნერონი
NERO CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
15 დეკემბერი, 37 წელი, ანციო, იტალია 13 ოქტომბერი, 54 წელი - 11 ივნისი, 68 წელი გერმანიკუსის შვილიშვილი და კლავდიუსის შვილობილი. Nero Glyptothek Munich 321.jpg 11 ივნისი, 68 წელი
თავი მოიკლა, მას შემდეგ რაც სენატმა სახალხო მტრად გამოაცხადა.

ოთხი იმპერატორის წელი & ფლავიუსების დინასტია

სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
გალბა
SERVIVS GALBA IMPERATOR CAESAR AVGVSTVS
24 დეკემბერი, ძვ. წ. 3 წელი, ტერაცინასთან ახლოს, იტალია 8 ივნისი, 68 წელი - 15 იანვარი, 69 წელი მოიპოვა ძალაუფლება ნერონის თვითმკვლელობის შემდეგ ესპანეთის ლეგიონების დახმარებით. Stockholm - Antikengalerie 4 - Büste Kaiser Galba.jpg 15 იანვარი, 69 წელი
მოკლა პრეტორიანელების გვარდიამ.
ოტონი
MARCVS OTHO CAESAR AVGVSTVS
25 აპრილი, 32 წელი, ფერენტინო, ეტრურია, იტალია 15 იანვარი, 69 წელი - 16 აპრილი, 69 წელი იმპერატორად დანიშნა პრეტორიანელების გვარდიამ. Oth001.jpg 16 აპრილი, 69 წელი
თავი მოიკლა ბედრიაკუმის ბრძოლის წაგების შემდეგ.
ვიტელიუსი
AVLVS VITELLIVS GERMANICVS AVGVSTVS
24 სექტემბერი, 15 წელი, რომი 17 აპრილი, 69 წელი - 20 დეკემბერი, 69 წელი მოიპოვა ძალაუფლება გერმანიის ლეგიონების დახმარებით. Aulus Vitellius (MRABASF Matritum) 01.jpg 20 დეკემბერი, 69 წელი
მოკლეს ვესპასიანეს ჯარისკაცებმა.
ვესპასიანე
TITVS FLAVIVS CAESAR VESPASIANVS AVGVSTVS
17 ნოემბერი, 9 წელი, Falacrine, იტალია 1 ივლისი, 69 წელი - 24 ივნისი, 79 წელი მოიპოვა ძალაუფლება აღმოსავლეთის ლეგიონების დახმარებით. Vespasianus02 pushkin.jpg 24 ივნისი, 79 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ტიტუსი
TITVS FLAVIVS CAESAR VESPASIANVS AVGVSTVS
30 დეკემბერი, 39 წელი, რომი 24 ივნისი, 79 წელი - 13 სექტემბერი, 81 წელი ვესპასიანეს შვილი. Head Titus Glyptothek Munich 338.jpg 13 სექტემბერი, 81 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
დომიციანე
TITVS FLAVIVS CAESAR DOMITIANVS AVGVSTVS
24 ოქტომბერი, 51 წელი, რომი 14 სექტემბერი, 81 წელი - 18 სექტემბერი, 96 წელი ვესპასიანეს შვილი Domitien.jpg 18 სექტემბერი, 96 წელი
მოკლეს სასამართლო მოხელეებმა.

ანტონინების დინასტია


სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
ნერვა
MARCVS COCCIEVS NERVA CAESAR AVGVSTVS,
8 ნოემბერი, 30 წელი, ნარნი, იტალია 18 სექტემბერი, 96 წელი - 27 იანვარი 98 წელი იმპერატორად გამოაცხადა სენატმა. Nerva Tivoli Massimo.jpg 27 იანვარი, 98 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ტრაიანე
CAESAR MARCVS VLPIVS NERVA TRAIANVS AVGVSTVS
18 სექტემბერი, 53 წელი, იტალიკა, ბეტიკა 28 იანვარი, 98 წელი - 7 აგვისტო, 117 წელი ნერვას შვილობილი. Trajan-Xanten.JPG 7 აგვისტო, 117 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ადრიანე
CAESAR PVBLIVS AELIVS TRAIANVS HADRIANVS AVGVSTVS
24 იანვარი, 76 წელი, იტალიკა, ბეტიკა ან რომი 11 აგვისტო, 117 წელი - 10 ივლისი, 138 წელი ტრაიანეს შვილობილი. Hadrien-ven.JPG 10 ივლისი, 138 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ანტონინუს პიუსი
CAESAR TITVS AELIVS HADRIANVS ANTONINVS AVGVSTVS PIVS
19 სექტემბერი, 86 წელი, ლანუვიუმი, იტალია 10 ივლისი, 138 წელი - 7 მარტი, 161 წელი ჰადრიანუსის შვილობილი. Antoninus Pius Glyptothek Munich 337.jpg 7 მარტი, 161 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
მარკუს ავრელიუსი
CAESAR MARCVS AVRELIVS ANTONINVS AVGVSTVS
26 აპრილი, 121 წელი, რომი 7 მარტი, 161 წელი - 17 მარტი, 180 წელი ანტონინუს პიუსის შვილობილი, მართავდა იმპერიას ლუციუს ვერუსთან ერთად 169 წლამდე. Marcus Aurelius Glyptothek Munich.jpg 17 მარტი, 180 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ლუციუს ვერუსი
CAESAR LVCIVS AVRELIVS VERVS AVGVSTVS
15 დეკემბერი, 130 წელი, რომი 7 მარტი, 161 წელი - ? მარტი, 169 წელი ანტონინუს პიუსის შვილობილი, მართავდა იმპერიას სიკვდილამდე მარკუს ავრელიუსთან ერთად. Lucius verus.jpg მარტი, 169 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
კომოდუსი
CAESAR MARCVS AVRELIVS COMMODVS ANTONINVS AVGVSTVS
31 აგვისტო, 161 წელი, ლანუვიუმი, იტალია 177 წელი - 31 დეკემბერი, 192 წელი მარკუს ავრელიუსის შვილი. Commodus Musei Capitolini MC1120.jpg 31 დეკემბერი, 192 წელი
მოკლეს სახელმწიფოს გადატრიალების დროს.

ხუთი იმპერატორის წელი & სევერუსების დინასტია

სახელი დაბადება მართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
პერტინაქსი
CAESAR PVBLIVS HELVIVS PERTINAX AVGVSTVS
1 აგვისტო, 126 წელი, ალბა, იტალია 1 იანვარი, 193 წელი - 28 მარტი, 193 წელი იმპერატორად გამოაცხადა პრეტორიანელების გვარდიამ. Bust of the consul Gaius Fulvius Plautianus at Museo Pio-Clementino.jpg 28 მარტი, 193 წელი
მოკლა პრეტორინალების გვარდიამ.
იულიანე
CAESAR MARCVS DIDIVS SEVERVS IVLIANVS AVGVSTVS
133 წელი ან 137 წელი, მილანი, იტალია 28 მარტი, 193 წელი - 1 ივნისი, 193 წელი იმპერატორად გამოაცხადა პრეტორიანელების გვარდიამ. DidiusJulianusSest.jpg 1 ივნისი, 193 წელი
სიკვდილით დასაჯეს სენატის ბრძანებით.
ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი
CAESAR LVCIVS SEPTIMIVS SEVERVS PERTINAX AVGVSTVS
11 აპრილი, 145 წელი, ლეპტის მაგნა, აფრიკა 9 აპრილი, 193 წელი - 4 თებერვალი, 211 წელი მოიპოვა ძალაუფლება პანონიის ლეგიონების დახმარებით. Septimius Severus busto-Musei Capitolini.jpg 4 თებერვალი, 211 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
კარაკალა
CAESAR MARCVS AVRELIVS SEVERVS ANTONINVS PIVS AVGVSTVS
4 აპრილი, 188 წელი, ლუგდუნი, ლუგდუნის გალია 198 წელი - 8 აპრილი, 217 წელი სეპტიმიუს სევერუსის შვილი. იმპერიას მამამისთან ერთად მართავდა 198 წლიდან, გეტასა და სეპტიმუს სევერუსთან ერთად 209 წლიდან 211 წლის თებერვლამდე, ხოლო შემდეგ 211 წლიდან მარტო გეტასთან ერთად. 8 აპრილი, 217 წელი
მაკრინუსის შეთქმულების თანახმად მოკლა ჯარისკაცმა.
გეტა
CAESAR PVBLIVS SEPTIMIVS GETA AVGVSTUS
7 მარტი, 189 წელი, რომი 209 წელი - 26 დეკემბერი, 211 წელი სეპტიმიუს სევერუსის შვილი, იმპერიას მამამისთან და კარაკალასთან ერთად მართავდა 209 წლიდან 211 წლის თებერვლამდე, ხოლო მარტო კარაკალასთან ერთად 211 წლის დეკემბრამდე. Geta.jpg 26 დეკემბერი, 211 წელი
მოკლეს კარაკალას ბრძანებით.
მაკრინუსი
MARCVS OPELLIVS SEVERVS MACRINVS AVGVSTVS PIVS FELIX


დიადუმენიანთან ერთად
MARCVS OPELLIVS ANTONINVS DIADUMENIANUVS
c. 165 წელი, შარშალი, მავრიტანია 11 აპრილი, 217 წელი - 8 აპრილი, 218 წელი შესაძლებელია მოკლა კარაკალა და თავი გამოაცხადა იმპერატორად, ხოლო თავისი შვილი – დიადუმენიანი – ახალგაზრდა იმპერატორად 217 წლის მაისში. Aureus Macrinus-RIC 0079.jpg 8 ივნისი, 218 წელი
ორივე დასაჯეს სიკვდილით ელაგაბალუსის სასარგებლოდ.
ჰელიოგაბალუსი
MARCVS AVRELIVS ANTONINVS AVGVSTVS
c. 203 წელი, ემესა, სირია 8 ივნისი, 218 წელი - 11 მარტი, 222 წელი სეპტიმიუს სევერუსის რძლის შვილიშვილი, კარაკალას უკანონო შვილი; იმპერატორად აღიარა სირიის ლეგიონებმა. Elagabalo (203 o 204-222 d.C) - Musei capitolini - Foto Giovanni Dall'Orto - 15-08-2000.jpg 11 მარტი, 222 წელი
მოკლა პრეტორიანელების გვარდიამ.
ალექსანდრე სევერუსი
CAESAR MARCVS AVRELIVS SEVERVS ALEXANDER AVGVSTVS
1 ოქტომბერი, 208 წელი, არკა, იუდეა 13 მარტი, 222 წელი - 18 მარტი, 235 წელი სეპტიმიუს სევერუსის რძლის შვილიშვილი, ელაგაბალუსის ბიძაშვილი და მემკვიდრე. Alexander severus.jpg 18 მარტი, 235 წელი
მოკლა არმიამ.

მესამე საუკუნის კრიზისი

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : მესამე საუკუნის კრიზისი.
სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
მაქსიმინუს თრაკიელი
CAESAR GAIVS JVLIVS VERVS MAXIMINVS AVGVSTVS
c.173 წელი, თრაკია ან მოეზია 20 მარტი, 235 წელი - აპრილი, 238 წელი იმპერატორად გამოაცხადა გერმანიის ლეგიონებმა ალექსანდრე სევერუსის სიკვდილის შემდეგ. Max thrax.jpg აპრილი, 238 წელი
მოკლა პრეტორიანელების გვარდიამ.
გორდიანე I
CAESAR MARCVS ANTONIVS GORDIANVS SEMPRONIANVS AFRICANVS AVGVSTVS
c. 159 წელი, ფრიგია? 22 მარტი, 238 წელი - 12 აპრილი, 238 წელი თავი გამოაცხადა იმპერატორად გორდიანუს II-სთან ერთად. Gordianus elder pushkin.jpg აპრილი, 238 წელი
თავი მოიკლა მას შემდეგ, რაც გორდიანუს II-ის სიკვდილის ამბავი გაიგო.
გორდიანე II
CAESAR MARCVS ANTONIVS GORDIANVS SEMPRONIANVS ROMANVS AFRICANVS AVGVSTVS
c. 192 წელი, ? 22 მარტი, 238 წელი - 12 აპრილი, 238 წელი თავი გამოაცხადა იმპერატორად გორდიანუს I-სთან ერთად. GordianusIIsest.jpg აპრილი, 238 წელი
მოკვდა მაქსიმინუსის წინააღმდეგ კართაგენის ბრძოლაში.
პუპიენუსი
CAESAR MARCVS CLODIVS PVPIENVS MAXIMVS AVGVSTVS
c. 178 წელი, ? 22 აპრილი, 238 წელი - 29 ივლისი, 238 წელი რომის სენატმა გამოაცხადა იმპერატორად ბალბინუსთან ერთად; მოგვიანებით მართავდა იმპერიას ბალბინუსთან და გორდიანუს III-თან ერთად. Pupienus.jpg 29 ივლისი, 238 წელი
მოკლა პრეტორიანელების გვარდიამ.
ბალბინუსი
CAESAR DECIMVS CAELIVS CALVINVS BALBINVS PIVS AVGVSTVS
 ? 22 აპრილი, 238 წელი - 29 ივლისი, 238 წელი რომის სენატმა გამოაცხადა იმპერატორად პუპიენუსთან ერთად; მოგვიანებით მართავდა იმპერიას პუპიენუსთან და გორდიანუს III-თან ერთად. 070 Balbinus 30 mm ext.jpg 29 ივლისი, 238 წელი
მოკლა პრეტორიანელების გვარდიამ.
გორდიანე III
CAESAR MARCVS ANTONIVS GORDIANVS AVGVSTVS
20 იანვარი, 225 წელი, რომი 22 აპრილი, 238 წელი - 11 თებერვალი, 244 წელი იმპერატორად გამოაცხადა გორდიანუს I-ისა და გორდიანუს II-ის მომხრეებმა, ხოლო შემდეგ სენატმა; იმეპრიას 238 წლიდან მართავდა პუპიენუსსა და ბალბინუსთან ერთად. Gordian iii.jpg 11 თებერვალი, 244 წელი
უცნობია; შესაძლებელია მოკლა ფილიპე არაბმა.
ფილიპე არაბი
CAESAR MARCVS IVLIVS PHILLIPVS AVGVSTVS
c. 204 წელი, შაჰბა, სირია თებერვალი, 244 წელი - სექტემბერი/ოქტომბერი, 249 წელი მოიპოვა ძალაუფლება გორდიანუს III-ის სიკვდილის შემდეგ. Bust of emperor Philippus Arabus - Hermitage Museum.jpg სექტემბერი/ოქტომბერი, 249 წელი
მოკვდა დეციუსთან წინააღმდეგ ბრძოლაში, ვერონასთან ახლოს.
დეციუსი
CAESAR GAIVS MESSIVS QVINTVS TRAIANVS DECIVS AVGVSTVS

ჰერენიუს ეტრუსკუსი ერთად
c. 201 წელი, ბუდალია, პანონია სექტემბერი/ოქტომბერი, 249 წელი - ივნისი, 251 წელი იმპერატორად გამოაცხადეს დუნაის ლეგიონებმა და დაამარცხა ფილიპე არაბი ბრძოლაში. მისი შვილი ჰერენიუს ეტრუსკუსი მართვდა მამასთან ერთად. Emperor Traianus Decius (Mary Harrsch).jpg ივნისი, 251 წელი
ორივე მოკლელ აბრიტუსის ბრძოლაში.
ჰოსტილიანუსი
CAESAR CAIVS VALENS HOSTILIANVS MESSIVS QVINTVS AVGVSTVS
რომი ივნისი, 251 წელი - 251 წელი დეციუსის შვილი და სენატის მიერ აღიარებული მემკვიდრე. 082 Hostilianus.jpg სექტემბერი/ოქტომბერი 251 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ტრებონიანე
CAESAR GAIVS VIBIVS TREBONIANVS GALLVS AVGVSTVS


ვოლუსიანუსთან ერთად
206 წელი, იტალია ივნისი, 251 წელი - აგვისტო, 253 წელი იმპერატორად გამოაცხადეს დუნაის ლეგიონებმა დეციუსის სიკვდილის შემდეგ. იმპერიას მართავდა შვილთან, ვოლუსიანუსთან ერთად. Trebonianus Gallus bronze well-lit.jpg აგვისტო 253 წელი
მოკლეს მისივე ჯარისკაცებმა ემილიანუსის სასარგებლოდ.
ემილიანუსი
CAESAR MARCVS AEMILIVS AEMILIANVS AVGVSTVS
c. 207 წელი აფრიკა აგვისტო, 253 წელი - ოქტომბერი, 253 წელი იმპერატორად გამოაცხადეს დუნაის ლეგიონებმა გოთბის დამარცხების შემდეგ. გახდა იმპერატორი ტრებონიანუს გალის სიკვდილის შემდეგ. AemilianusAnt.jpg სექტემბერი/ოქტომბერი, 253 წელი
მოკლეს მისივე ჯარისკაცებმა ვალერიანუსის სასარგებლოდ.
ვალერიანე
CAESAR PVBLIVS LICINIVS VALERIANVSAVGVSTVS
c. 200 წელი ოქტომბერი, 253 წელი - 260 წელი იმპერატორად გამოაცხადეს რაინის ლეგიონებმა ტრებონიანუს გალის სიკვდილის შემდეგ; გახდა იმპერატორი ემილიანუსის შემდეგ. ValarianusIsest.jpg 260 წლის შემდეგ
ვალერიანუსი შეიპყრეს სპარსებმა და ტყვეობაში გარდაიცვალა.
გალიენუსი
CAESAR PVBLIVS LICINIVS EGNATIVS GALLIENVS AVGVSTVS
 ? ოქტომბერი, 253 წელი - სექტემბერი, 268 წელი ვალერიანუსის შვილი, მასთან ერთად მართავდა 253 წლიდან. Gallienus.jpg სექტემბერი, 268 წელი
მოკლეს უცნობ ვითარებაში.
კლავდიუს II
CAESAR MARCVS AVRELIVS CLAVDIVS AVGVSTVS
10 მაისი, 213 წელი/214 წელი, სირმი სექტემბერი, 268 წელი - იანვარი, 270 წელი მოიპოვა ძალაუფლება გალიენუსის სიკვდილის შემდეგ. Antoninianus Claudius II-RIC 0137.jpg იანვარი, 270 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
კვინტილუსი
CAESAR MARCVS AVRELIVS CLAVDIVS QVINTILLVS AVGVSTVS
 ? , სირმი იანვარი 270 წელი - 270 წელი კლავდიუს II-ის ძმა, მოიპოვა ძალაუფლება მისი სიკვდილის შემდეგ. Antoninianus Quintillus-s3243.jpg 270 AD
უცნობია; შეიძლება მოკლეს ან თავი მოიკლა.
ავრელიანე
CAESAR LVCIVS DOMITIVS AVRELIANVS AVGVSTVS
9 სექტემბერი, 214 წელი/215 წელი , სირმი სექტემბერი, 270 წელი - სექტემბერი 275 წელი გამოაცხადეს იმპერატორად დუნასი ლეგიონებმა კლავდიუს II-ის სიკვდილის შემდეგ. Busto di Claudio II il Gotico, Brescia, Santa Giulia.jpg სექტემბერი, 275 წელი
მოკლა პრეტორიანელების გვარდიამ.
ტაციტუსი
CAESAR MARCVS CLAVDIVS TACITVS AVGVSTVS
 ?, ინტერამნა 25 სექტემბერი, 275 წელი - ივნისი, 276 წელი იმპერატორად აირჩია რომის სენატმა, რომ ჩაენაცვლებინა ავრელიანუსი. Antoninianus Tacitus-s3315-light.jpg ივნისი. 276 წელი
გარდაიცვლა ბუნებრივი სიკვდილით.
ფლორიანუსი
CAESAR MARCVS ANNIVS FLORIANVS AVGVSTVS
 ? ივნისი, 276 წელი - სექტემბერი? 276 წელი შესაძლებელია ტაციტუსისს ნახევარძმა, იმპერატორად აირჩია არმიამ. Antoninianus Florianus-unpub ant hercules.jpg სექტემბერი? 276 AD
მოკლეს მისივე ჯარისკაცებმა პრობისის სასარგებლოდ.
პრობუსი
CAESAR MARCVS AVRELIVS PROBVS AVGVSTVS
232 წელი, სირმი სექტემბერი? 276 წელი - სექტემბერი/ოქტომბერი 282 წელი აღმოსავლეთ პროვინციების მმართველი, იმპერატორად გამოაცხადა დუნაის ლეგიონებმა. Probus Musei Capitolini MC493.jpg სექტემბერი/ოქტომბერი 282 წელი
მოკლეს მისივე ჯარისკაცებმა კარუსის სასარგებლოდ.
კარუსი
CAESAR MARCVS AVRELIVS CARVS AVGVSTVS
c. 230 წელი, ნარბონა სექტემბერი/ოქტომბერი 282 წელი - ივლისის ბოლო/აგვისტოს დასაწყისი 283 წელი მოიპოვა ძალაუფლება პრობუსის მკვლელობამდე ან მის შემდეგ. Carus.jpg ივლისის ბოლო/აგვისტოს დასაწყისი 283 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით?
კარინუსი
CAESAR MARCVS AVRELIVS CARINVS AVGVSTVS
 ? ივლისის ბოლო/აგვისტოს დასაწყისი 283 წელი - 285 წელი კარუსის შვილი, იმპერატორი გახდა ნუმერიანუსთან ერთად. CarinusAureus.jpg 285 წელი
მოკვდა დიოკლეტიანეს წინააღმდეგ ბრძოლაში.
ნუმერიანე
CAESAR MARCVS AVRELIVS NVMERIVS NVMERIANVS AVGVSTVS
 ? ივლისის ბოლო/აგვისტოს დასაწყისი 283 წელი - 284 წელი? კარუსის შვილი, იმპერატორი გახდა კარინუსთან ერთად. Numerian.jpg 284 წელი
უცნობია; შესაძლებელია მოკლეს.

დომინატი

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : დომინატი.

ტეტრარქია & კონსტანტინიანების დინასტია


სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
დიოკლეტიანე
CAESAR GAIVS AVRELIVS VALERIVS DIOCLETIANVS AVGVSTVS
c. 22 დეკემბერი, 244 წელი, დუკლია, დალმაცია 20 ნოემბერი, 284 წელი - 1 მაისი, 305 წელი იმპერატორად გამოაცხადა არმიამ ნუმერიანუსის სიკვდილის შემდეგ და მართავდა იმპერიას მაქსიმინუსთან ერთად. Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg 3 დეკემბერი, 311 წელი
ტახტიდან გადადგა; გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
მაქსიმინუსი
CAESAR GAIVS AVRELIVS VALERIVS MAXIMIANVS AVGVSTVS
c. 250 წელი, სირმი, პანონია 1 აპრილი, 286 წელი - 1 მაისი, 305 წელი „ავგუსტუსად“ გამოაცხადა დიოკლეტიანემ 286 წელს. IMP MAXIMIANVS P AVG.gif 310 წელი
დიოკლეტიანესთან ერთად გადადგა ტახტიდან, მაგრამ შემდეგ ორჯერ სცადა ტახტის დაბრუნება. საბოლოოდ შეიპყრო კონსტანტინე დიდმა და აიძულა თავი მოეკლა.
კონსტანციუს I ქლორუსი
CAESAR GAIVS FLAVIVS VALERIVS CONSTANTIVS AVGVSTVS
31 მარტი, c. 250 წელი, დარდანია, მოეზია 1 მაისი, 305 წელი - 25 ივლისი, 306 წელი „კეისრად“ გამოაცხადა მაქსიმიანუსმა 293 წელს. Const.chlorus02 pushkin.jpg 310 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
გალერიუსი
CAESAR GALERIVS VALERIVS MAXIMIANVS AVGVSTVS
c. 260 წელი, გამზიგრადი, მოეზია 1 მაისი, 305 წელი - მაისი 311 წელი „კეისრად“ გამოაცხადა დიოკლეტიანემ 293 წელს. Galerius.jpg 311 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
სევერუს II
FLAVIVS VALERIVS SEVERVS AVGVSTVS
 ? ზაფხული 306 წელი - მარტი/აპრილი 307 წელი „კეისრად“ გამოაცხადა კონსტანციუს ქლორისმა 305 წელს. გახდა „ავგუსტუსი“ 306 წელს. Follis-Flavius Valerius Severus-trier RIC 650a.jpg 16 სექტემბერი, 307 წელი
მაქსენციუსმა შეიპყრო და სიკვდილით დასაჯა.
კონსტანტინე I დიდი
CAESAR FLAVIVS CONSTANTINVS VALERIVS AVGVSTVS
27 თებერვალი c. 272 წელი, ნიში, მოეზია 25 ივლისი, 306 - 22 მაისი, 337 წელი კონსტანციუს I ქლორუსის შვილი, გამოაცხადეს იმპერატორად მამამისის ჯარისკაცებმა. გალერიუსმა გამოაცხადა „კეისრად“ 306 წელს, ხოლო მაქსიმინუსმა 307 წელს „ავგუსტუსად“ სევერუსის სიკვდილის შემდეგ. Constantine Musei Capitolini.jpg 22 მაისი, 337 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
მაქსენციუსი
MARCVS AVRELIVS VALERIVS MAXENTIVS AVGVSTVS
c. 278, ? 28 ოქტომბერი, 306 წელი - 28 ოქტომბერი, 312 წელი მაქსიმიანუსის შვილი,მოიპოვა ძალაუფლება 306 წელს კონსტანციუს ქლოროსის სიკვდილის შემდეგ. გახდა კეისარი 307 წელს სევერუსის სიკვდილის შემდეგ. Maxentius02 pushkin.jpg 28 ოქტომბერი, 312 წელი
მოკვდა მილვიანის ხიდის ბრძოლაში, კონსტანტინე დიდის წინააღმდეგ.
მაქსიმინუს II
CAESAR GALERIVS VALERIVS MAXIMINVS AVGVSTVS
20 ნოემბერი c. 270 წელი, დაკია 1 მაისი, 311 წელი - ივლისი/აგვისტო 313 წელი გალერიუსის ძმისწული; გახდა „კეისარი“ 305 წელს, ხოლო – „ავგუსტუსი“ ლიცინიუსთან ერთად 311 წელს. Daza01 pushkin.jpg ივლისი/აგვსიტო 313 წელი
დამარცხდა სამოქალაქო ომში ლიცინიუსთან წინააღმდეგ; შესაძლებელია თავი მოიკლა.
ლიცინიუსი
CAESAR GAIVS VALERIVS LICINIVS AVGVSTVS

with
ვალერიუს ვალენსი
მარტინიანუსი
c. 250 წელი, გამზიგარდი, მოეზია 11 ნოემბერი, 308 წელი - 18 სექტემბერი, 324 წელი დასავლეთში "ავგუსტუსად" დანიშნა გალერიუსმა 308 წელს, ხოლო მისი სიკვდილის შემდეგ გახდა აღმოსაველთის მართველიც მაქსიმიუსთან ერთად. შემდეგ სამოქალაქო ომში დაამერცხა მაქსიმინუსი. დასავლეთში „ავგუსტუსად“ ჯერ ვალერიუს ვალენსი დანიშნა 317 წელს, ხოლო შემდეგ მარტინიანუსი 324 წელს. Licinius1.jpg 325 წელი
კონსტანტინემ დაამარცხა და სიკვდილით დასაჯა სამოქალაქო ომში 324 წელს.
კონსტანტინე II
CAESAR FLAVIVS CLAVDIVS CONSTANTINVS AVGVSTVS
316 წელი, არლი 22 მაისი, 337 წელი - 340 წელი კონსტანტინე დიდის შვილი. გახდა „კეისარი“ 317 წელს, ხოლო შემდეგ „ავგუსტუსი“ თავის ძმებთან, კონსტანციუს II-სა და კონსტანსთან ერთად. Constantine II.jpg 340 წელი
მოკვდა კონსტანსის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
კონსტანციუს II
CAESAR FLAVIVS IVLIVS CONSTANTIVS AVGVSTVS
7 აგვისტო, 317 წელი, სირმი, პანონია 22 მაისი, 337 წელი - 3 ნოემბერი, 361 წელი კონსტანტინე დიდის შვილი. გახდა ავგუსტუსი ძმებთან, კონსტანტინე II-სა და კონსტანსთან ერთად. Bust of Constantius II (Mary Harrsch).jpg 361 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
კონსტანტი
CAESAR FLAVIVS IVLIVS CONSTANS AVGVSTVS
320 წელი, ? 22 მაისი, 337 წელი - 350 წელი კონსტანტინე დიდის შვილი. გახდა ავგუსტუსი ძმებთან, კონსტანტინე II-სა და კონსტანციუს II-სთან ერთად. Emperor Constans Louvre Ma1021.jpg 350 წელი
მოკლეს მაგნეციუსის ბრძანებით.
იულიანე განდგომილი
CAESAR FLAVIVS CLAVDIVS IVLIANVS AVGVSTVS
331 წელი/332 წელი, კონსტანტინეპოლი, თრაკია თებერვალი 360 წელი - 26 ივნისი, 363 წელი კონსტანციუს II-ის ბიძაშვილი. „ავგუსტუსად“ გამოაცხადეს მისივე ჯარისკაცებმა 360 წელს. JulianusII-antioch(360-363)-CNG.jpg 26 ივნისი, 363 წელი
სასიკვდილიდ დაიჭრა ბრძოლაში.
იოვიანე
CAESAR FLAVIVS IOVIANVS AVGVSTVS
331 წელი, სინგიდუნუმი, მოეზია 26 ივნისი, 363 წელი - 17 თებერვალი, 364 წელი იულიან განდგომილის არმიის გენერალი. იმპერატორად გამოაცხადა მისივე ჯარისკაცებმა იულიანის სიკვდილის შემდეგ. Jovian1.jpg 17 თებერვალი, 364 წელი
გარდაიცვალა ბუნბერივი სიკვდილით.

ვალენტინიანების დინასტია

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : ვალენტინიანების დინასტია .
სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
ვალენტინიანე I
FLAVIVS VALENTINIANVS AVGVSTVS
321 წელი, ვინკოვცი, პანონია 26 თებერვალი, 364 წელი - 17 ნოემბერი, 375 წელი იმპერატორად აირჩია არმიამ. ValentinianI.jpg 17 ნოემბერი, 375 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ვალენტი
FLAVIVS IVLIVS VALENS AVGVSTVS
328 წელი, ვინკოვცი, პანონია 28 მარტი, 364 წელი - 9 აგვისტო, 378 წელი ვალენტინიანუს I-ის ძმა, თავი გამოაცხადა „ავგუსტუსად“. Valens Honorius Musei Capitolini MC494.jpg 9 აგვისტო, 378 წელი
მოკვდა გოთების წინააღმდეგ ადრიანოპოლისის ბრძოლაში.
გრაციანე
FLAVIVS GRATIANVS AVGVSTVS
18 აპრილი/23 მაისი, 359 წელი, სირმი, პანონია 4 აგვისტო, 367 წელი - 25 აგვისტო, 383 წელი ვალენტინიანუს I-ის ძმა, გახდა უმცროსი „ავგუსტუსი“ 367 წელს, ხოლო უფროსი ავგუსტუსი – ვალენტინიანუს I-ის სიკვდილის შემდეგ. 158 Gratianus.jpg 25 აგვისტო, 383 წელი
მოკლეს აჯანყებულებმა.
ვალენტინიანე II
FLAVIVS VALENTINIANVS JVNIOR AVGVSTVS
371, მილანი, იტალია 17 ნოემბერი, 375 წელი - 15 მაისი, 392 წელი ვალენტინიანუს I-ის ძმა, იმპერატორად გამოაცხადა Pannonian არმიამ ვალენტინიანუს I-ის სიკვდილის შემდეგ. Statue of emperor Valentinian II detail.JPG 15 მაისი, 392 წელი
უცნობია; შესაძლებელია მოკლეს ან თავი მოიკლა.

თეოდოსიანიდები

სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
თეოდოსიუს I
FLAVIVS THEODOSIVS AVGVSTVS
11 იანვარი, 347 წელი, კოკა, ესპანეთი 1 იანვარი, 375 წელი - 17 იანვარი, 395 წელი ავგუსტუსად გამოაცხადა გრაცინიანუსმა ვალენსის სიკვდილის შემდეგ. გახდა უფროსი ავგუსტუსი ვალენტინიანუს II-ის სიკვდილის შემდეგ. Theodosius.jpg 17 იანვარი, 395 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
ჰონორიუსი
FLAVIVS HONORIVS AVGVSTVS

9 სექტემბერი, 384 წელი, ? 23 იანვარი, 393 წელი - 15 აგვისტო, 423 წელი თეოდოსიუს I შვილი; უმცროს ავგუსტუსად გამოაცხადა თეოდოსიუსმა 393 წელს, ხოლო უფროსი ავგუსტუსი გახდა მამის სიკვდილის შემდეგ. Honorius steel engraving.jpg 15 აგვისტო, 423 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
კონსტანტინე III
FLAVIVS CONSTANTIVS AVGVSTVS

 ?, ნიში, მოეზია 8 თებერვალი, 421 წელი - 2 სექტემბერი, 421 წელი დაქორწინდა თეოდოსიუს I-ის ქალიშვილზე და ავგუსტუსობამდე აამარლა ჰონორისმა. Solidus Constantius III-RIC 1325.jpg 2 სექტემბერი, 421 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
იოვინუსი


 ? 27 აგვისტო, 423 წელი - მაისი, 425 წელი იმპერატორად გამოაცხადა კასტინუსმა. Solidus Johannes-s4283.jpg ივნისი ან ივლისი 425 წელი
დამარცხდა ვალენტინიანუს III წინააღმდეგ ბრძოლაში, შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს.
ვალენტინიანე III
FLAVIVS PLACIDIVS VALENTINIANVS AVGVSTVS

2 ივლისი, 419 წელი, რავენა, იტალია 23 ოქტომბერი, 424 წელი - 16 მარტი, 455 წელი კონსტანტინე III-ის შვილი, კეისრად გამოაცხდა თეოდოსიუს II ჰონორიუსის სიკვდილის შემდეგ, გახდა ავგუსტუსი იოვინუსის დამარცხების შემდეგ. Solidus ValentinianIII-wedding.jpg [[16 მარტი], 455 წელი
მოკლეს.

დასავლეთ რომის უკანასკნელი იმპერატორები

Searchtool-80%.png მთავარი სტატია : დასავლეთ რომის იმპერია.
სახელი დაბადება მმართველობა მემკვიდრეობის უფლება პორტრეტი სიკვდილი
პეტრონიუს მაქსიმე
FLAVIVS ANICIVS PETRONIVS MAXIMVS AVGVSTVS
c. 396 წელი, ? 17 მარტი, 455 წელი - 31 მაისი, 455 წელი თავი გამოაცხადა იმპერატორად არმიის დახმარებით, ვალენტინიანუს III-ის სიკვდილის შემდეგ. Solidus Petronius Maximus-RIC 2201.jpg 31 მაისი, 455 წელი
მოკლეს, შესაძლებელია ბრბომ ჩაქოლა.
ავიტუსი
EPARCHIVS AVITVS AVGVSTVS
c. 385, ? 9 ივლისი, 455 წელი - 17 ოქტომბერი, 456 წელი იმპერატორად გამოაცხადა ვესტგოთების მეფემ თეოდორიხმა პეტრონიუს მაქსიმუსის სიკვდილის შემდეგ. Tremissis Avitus-RIC 2402.jpg 17 ოქტომრის შემდეგ, 456 წელი
ტახტიდან ჩამოაგდო რიციმერმა.
მაიორიანი
IVLIVS VALERIVS MAIORIANVS AVGVSTVS
ნოემბერი, 420 წელი, ? აპრილი, 457 წელი - 2 აგვისტო, 461 წელი იმპერატორად დანიშნა რიციმერმა. As Majorian-RIC 2646v.jpg 7 აგვისტო, 461 წელი
ტახტიდან ჩამოაგდეს მისივე ჯარისკაცებმა; გარდაიცვალა მალევე უცნობ ვითარებაში.
ლიბიუს სევერუსი
LIBIVS SEVERVS AVGVSTVS
 ?, ლუკანია, იტალია ნოემბერი, 461 წელი - აგვისტო, 465 წელი იმპერატორად გამოაცხადა რიცემერმა. As Libius Severus-Ricimer MonogramRIC 2716.jpg აგვისტო, 465 წელი
შესაძლებელია მოკლა რიციმერმა.
ანთიმოზი
PROCOPIVS ANTHEMIVS AVGVSTVS
c. 420 წელი 12 აპრილი, 467 წელი - 11 ივლსი, 472 წელი იმპერატორად გამოაცხადა რიცემერმა. Tremissis Anthemius-RIC 2842.jpg 11 ივლისი, 472 წელი
სიკვდილით დასაჯა რიციმერმა.
ოლიბრიუსი
FLAVIVS ANICIVS OLYBRIVS AVGVSTVS
c. 420 წელი 11 ივლისი, 472 წელი] - 2 ნოემბერი, 472 წელი ვალენტინიანუს III-ის სიძე; იმპერატორად აღიარა რიციმერმა. Anicius Olybrius.png 2 ნოემბერი, 472 წელი
გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით.
გლიცერიუსი  ? მარტი, 473 წელი - ივნისი, 474 წელი იმპერატორად აღიარა Gundobad (რიციმერის მემკვიდრე). 480 წლის შემდეგ
ტახტიდან ჩამოაგდო იულიუს ნეპოტმა და გახდა ეპისკოპოსი რომაულ კათოლიკურ ეკლესიაში. სიკვდილის დრო და ადგილი უცნობია.
იულიუს ნეპოტი c. 430 წელი, ? ივნისი, 474 წელი - 28 აგვისტო, 475 წელი (იტალიაში); - გაზაფხული 480 წელი აღმოსავლეთ იმპერიის იმპერატორის, ლეონ I-ის Nephew-in-law. | Tremissis Julius Nepos-RIC 3221.jpg 480 წელი
ტახტიდან გადააგდო ფლავიუს ორესტემ.
რომულუს ავგუსტულუსი  ? 31 ოქტომბერი, 475 წელი - 4 სექტემბერი, 476 წელი (იტალიაში) იმპერატორად დანიშნა მამამისმა, ფლავიუს ორესტემ. RomulusAugustus.jpg 480 წლის შემდეგ
ტახტიდან ჩამოაგდო ოდოაკრმა; უცნობია მისი ბედი.

ლიტერატურა

  • Chris Scarre,Brandon Shaw, Chronicle of the Roman Emperors, Thames & Hudson, 1995, Reprinted 2001, ISBN 0-500-05077-5
  • Tacitus, The Annals of Imperial Rome, Penguin Classics, Michael Grant Publications Ltd, 1971, Reprinted 1985, ISBN 0-14-044060-7
  • Martha Ross, Rulers and Governments of the World, Vol.1 Earliest Times to 1491, Bowker, 1978, ISBN 0-85935-021-5
  • Clive Carpenter, The Guinness Book of Kings Rulers & Statesmen, Guinness Superlatives Ltd, 1978, ISBN 0-900424-46-X
  • R.F.Tapsell, Monarchs Rulers Dynasties and Kingdoms of The World, Thames & Hudson, 1981, Reprinted 1987, ISBN 0-500-27337-5
  • Cornell, Tim and John Matthews. Atlas of the Roman World . New York: Facts On File, 1982.
  • Ferguson, John. Religions of the Roman Empire. Aspects of Greek and Roman Life. Ithaca, N.Y.: Cornell Univ. Press, 1970.
  • Grant, Michael. The Twelve Caesars. New York: Charles Scribner's Sons, 1975.
  • Jones, A. H. M. The Later Roman Empire 284—602. Norman, Okla.: Univ. of Oklahoma Press, 1964.
  • Miller, Fergus. The Emperor in the Roman World (31 B.C.—A.D. 337). Ithaca, N.Y.: Cornell Univ. Press, 1977.
  • Oxford Classical Dictionary. 3d ed. Oxford: Oxford Univ. Press, 1996.

სქოლიო

  1. 1.0 1.1 რუბიკონი. ჰოლანდი, ტ. აბაკუს, 978-0349115634
  2. ჩესტერ გ. სტარი, ძველი მსოფლიოს ისტორია, მეორე გამოცემა. Oxford University Press, 1974. გვ. 670-678.
  3. ასიმოვი, პ. 198.

რესურსები ინტერნეტში

Commons-logo.svg
ვიკისაწყობში? არის გვერდი თემაზე: